نام كتاب : تفسير الميزان جلد 19
نام نويسنده : علامه طباطبايي رحمه الله عليه
border="0"
سوره طور، آيات 1 - 10
اشاره به مفاد كلى سوره مباركه طور و بيان مقصود از (طور)
اقوال مختلف در معناى (رق ) و مراد از كتابى كه مسطور و در رقى منشور است
مقصود از بيت معمور و بحر مسجور
معناى جمله (تمور السماء....) در وصف روز قيامت
بحث روايتى
(رواياتى درباره مراد از طور، بيت معمور و.... كه بدآنها قسم ياد شده است )
سوره طور، 11 - 28
عذاب مكذبان عين عمل آنها است و چه صبر كنند و چه بى تابى از آنان جدا شدنى نيست
معناى اينكه در وصف متقين بهشتى فرمود: (فاكهين بما آتيهم ربهم ...)
توضيح آيه :(و الذين آمنوا و اتبعتهم ذريتهم بايمان الحقنابهم ذريتهم ...) و چندوجه در معناى آن .
معناى جمله (كل امرى ء بما كسب رهين ) و جمع آن با آيه(كل نفس بما كسبت رهينة الا اصحاب اليمين )
بيان تفضيلى پاره اى از لذات و نعمت هاىاهل بهشت
معناى اينكه بهشتيان مى گويند: (ما در خانواده مان مشفق بوديم )
بحث روايتى
رواياتى در ذيل آيه : (الحقنابهم ذريتهم ) درباره ملحق گشتن فرزندان مؤ منين بهايشان در قيامت
آيات 44 - 29 سوره طور
نفى عذرها ودستاويزهاى تكذيب كنندگان
چند وجه در معناى آيه : (ام خلقوا من غير شى ء...)
معناى آيه : (ام عندهم الغيب فهم يكتبون ) و (ام يريدون كيدا)
مثالى براى بيان ميزان عناد كفار و اصرارشان بر تكذيب دعوت حق
آيات 49 - 45 سوره طور
توضيحى درباره تهديد مكذبين در آيه :(فذرهم حتى يلاقوا يومهم الذى فيهيصعقون )
امر به پيامبر(ص ) به صبر (و اصبر لحكم ربك ) و تاءكيد آن به اينكه فرمود:(فانك باعيننا)
وجود متعدد در معناى آيه : (و سبح بحمد ربك حين تقوم و منالليل فسبحه و ادبار النجوم )
بحث روايتى
(رواياتى درباره مراد از آيه : (و سبح بحمد ربك حين تقوم ...)
سوره نجم ، آيات 1 - 18
اشاره به غرض ومحتويات سوره مباركه نجم و مكى بودن آن
چند قول درباره مراد از (نجم ) در آيه : (و النجم اذا هوى )
مقصود از اينكه فرمود: (و ما ينطق عن الهوى ...)
وجوه مختلف در معناى آيات : (ذو مرة فاستوى و هو بالافق الا على ثم دنا فتدلى...)
شرح مفاد آيه : (ما كذب الفؤ اد ما راءى )
گفتار بعضى مفسرين در تفسير (ماكذب الفواد ما راى )
مقصود از (نزلة اخرى ) و رؤ يت رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ) در آيه: (و لقد رآه نزلة اخرى )
(سدرة المنتهى ) چيست ؟
معناى (ما زاع البصر و ما طغنى )
بحث روايتى
چند روايت درباره مراد از نجم در (و النجم اذا هوى )، و رواياتى درذيل آيات مربوط ...
رواياتى در ذيل (قاب قوسين ) و(ثم دنى فتدلى ) در نزديكى پيامبر با خداوند درشب معراج
رواياتى درباره رؤ يت قلبى رسول الله (صلى الله عليه و آله و سلم ) خداوندسبحان را
اشاره به اختلاف درباره اينكه معراج پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) جسمانى وروحانى يا فقط روحانى بوده .
آيات 32 - 19 سوره نجم
احتجاج عليه بت پرستى و اعتقاد به اينكه ملائكه دختران خدا و شفعايند
مشركين هيچ دليلى بر الوهيت آلئه خود ندارد
انسان به صرف آرزو مالك آرزويش نمى شود
شفاعت ملائكه مشروط به اذن و رضاى خداى سبحان است
مقصود از اينكه فرمود مشركين بدانچه مى گويند علم ندارند و جز (ظن ) را پيروىنمى كنند...
وجه تفريع جزاء بد كاران و نكوكاران بر مالكيت خداى سبحان
مقصود از استثناى (الا اللمم ) در آيه : (الذين يجتنبون كبائر الاثم و الفواحش الااللمم ...)
آيات 62 - 33 سوره نجم
اشاره به مطالب و محتويات اين قسمت از سوره مباركه نجم
بيان آيات مربوط به شخصى كه از انفاق در راه خدا اعراض كرد و دست نگه داشت
شرحى درباره مفاد آيه : (و ان ليس للانسان الا ما سعى ) و اينكهعمل انسان چه خوب و چه بد با او خواهد بود
مقصود از اينكه فرمود: (و ان الى ربك المنتهى ) منتهى شدن خلقت و تدبير بهخداى سبحان است
مراد از اينكه فرمود خدا است كه خنداند و گرياند، و توضيح عدم منافات بين آن واسناد خنده و گريه ...
ذكر مصاديق ديگر از انتهاء خلقت و تدبير به خداوند: اماته ، احياء، خلق زوجين و...
اشاره به اقوامى كه در گذشته دچار عذاب الهى شدند
قيامت نزديك شد... آيا باز هم مى خنديد و نمى گرييد؟
بحث روايتى
چند روايت راجع به شاءن نزول آيات : (افراءيت الذى تولى ...)
چند روايت راجع به بهره مند شدن از اعمال ديگران
رواياتى درباره انديشه كردن درباره خدا، درذيل آيه : (و ان الى ربك المنتهى )
چند روايت در ذيل آيات : (و انه هو اضحك و ابكى )، (و انه هو اغنى واقنى )و ...
سوره قمر آيات 8 - 1
اشاره به مطالب سوره مباركه قمر
مقصود از انشقاق قمر و وجوه مختلف در اين باره
معناى جمله (و يقولوا سحر مستمر) و (كل امر مستقر)
مفاد جمله (يوم يدع الداع ...) در آيه : (فتول عنهم يوم يدع الداع ...)
تشبيه كردن مردم در بيرون شدن از قبر را به ملخ هاى منتشر
بحث روايتى
رواياتى (راجع به معجزه شق القمر در ذيل آيه : (اقتربت الساعة و انشقالقمر)
گفتارى اجمالى پيرامون مساءله شق القمر
سخن كسانى كه با استناد به چند آيه قرآنى به وقوع معجزه شق القمراشكال كرده اند و پاسخ آن
بيان مقدمه اى براى اثبات اينكه شق القمر معجره اى پيامبر صلى الله عليه و آله وسلم به دنبال پيشنهاد مشركين بوده است
بررسى مفاد آيه 59 از سوره اسرى درباره مجزات پيامبر صلى الله عليه و آله وسلم
پاسخ استدلال منكرين شق القمر به آيه(قل سبحان ربى هل كنت الا بشرا رسولا)
جواب به دو شبهه ديگر پيرامون معجزه شق القمر
آيات 42 - 9 سوره قمر
وجه تكرار تكذيب در آيه : (كذبت قلبهم قوم نوح فكذبوا عبدنا...)
بيان چگونگى و فور آب بر سراسر زمين پس از نفرين نوح عليه السلام
توضيحى درباره اين كه راجع به كشتى نوح (عليه السلام ) فرمود: (و لقدتركناها آية ...)
معناى (ذكر) و مقصود از تيسير قرآن براى آن ذكر
بيان كيفيت عذاب قوم عاد
گفتارى در چند فصل پيرامون سعادت و نحوست ايام ، طيره وفال
1- سعادت و نحوست ايام (از نظر عقل ، قرآن و سنت )
سعادت و نحوست در آيات قرآن كريم
سعادت و نحوست در احاديث و روايات
نمونه اى از احاديث ائمه اطهار عليه السلام كه دلالت بر عدم نحوست ذاتى زمان مىكند
رواج عقيده به سعادت و نحوست ايام در بيناهل سنت و حمل روايات وارده از طرق شيعه در اين باره بر تقيه
2 - سعادت و نحوست كواكب (از نظر عقل و شرع )
اقوال منجمين درباره ارتباط كواكب با حوادث زمينى
اقسام رواياتى كه در اين باره وارد شده اند
حمل آن دسته روايات كه بر سعد و نحس بودن بعضى كواكب دلالت دارند بر تقيه ووجوهى ديگر در اين باره
3 - تفال خوب و بد
بيان اينكه تاءثير تفال و تطير مربوط به حالت نفسانى كسى است كهتفال و تطير مى كند
نهى از فال بد زدن و توصيه توكل بر خدا در موارد تطير
بحث از ساير امورى كه در نظر عامه مردم شوم و نحس است
مقصود از تكذيب قوم ثمود به (نذر)
ناقه صالح و آزمايش الهى قوم ثمود
سرگذشت قوم لوط عذابى كه دامنگيرشان شد
بحث روايتى
(چند روايت در ذيل برخى آيات گذشته )
آيات 55 - 43 سوره قمر
مقصود از خطاب در (اكفاركم خير...)
وجه اينكه در تعليل معذب ساختن مجرمين فرمود: ما هر چيز را به (قدر) آفريديم
اعمال ما تابع قواعد كلى و ضوابط عمومى منتزع از خارج است ولىاعمال خداوند علتى جز مشيت او ندارد
سه گونه تعليل افعال خدا در آيات قرآن
بيان مراد از اينكه فرمود: امر ما يكى است چون چشم بر هم زدن
اشاره به جايگاه متقين در روز قيامت
بحث روايتى
(رواياتى درباره قدر و اينكه قدريه - منكران قدر - مجوس اين امتند و...)
گفتارى پيرامون قدر
(و اينكه مقصود از آن هندسه و حد وجودى هر چيز است )
قدر غير قضائى است كه قطعى و غير قابل برگشت مى باشد
سوره الرحمن آيا 30 - 1
غرض و مفاد سوره مباركه الرحمن
معناى (الرحمن ) و اشاره به وجه اينكه در آغاز شمارش نعمت هاى مادى و معنوى ،تعليم قرآن را ذكر فرمود
مقصود از اينكه خداوند به انسان (بيان آموخت و اهميت بيان در زندگى بشر
چند قول ديگر در معناى آيات : (خلق الانسان ، علمه البيان )
مراد از سجده گياه و درخت براى خدا و وجه اينكه آيات دوم و سوم سوره عطف نشده اند
منظور از رفع سماء و وضع ميزان
مراد از (ميزان ) در آيه (الا تطغوا فى الميزان و...)
مخاطب در آيه : (فباءى الاء ربكما تكذبان ) جن و انس است
وجه اينكه در ضمن شمارش نعم الهى از شدائد و نقمت هاى قيامت خبر داده شده است
مقصود از مشرقين و مغربين و معناى آيه : (مرج البحرين يلتقيان ...)
مراد از فناى هر كه بر زمين است و وجه اينكه آن را از جمله نعمتهاى الهى شمرده است
مقصود از وجه خدا و بقاى آن ، و معناى (ذوالجلال و الاكرام )
منظور از سؤ ال هر كه در آسمان و زمين است از خدا، و معناى اينكه خدا در هر روز درشاءنى است
بحثى روايتى
(رواياتى در ذيلبرخى آيات گذشته )
دو دريا على و فاطمه عليه السلام و لؤ لؤ و مرجان حسن و حسين عليه السلام اند
آيات 78 - 31 سوره الرحمن
معناى جمله (سنفرغ لكم ايها الثقلان ) و عدم منافات آن با (لا يشغله شاءن عنشاءن )
معناى اينكه خطاب به جن و انس فرمود نمى توانيد بگريزيد جز به سلطان
آيه (فيومئذ لا يسئل عن ذنبه انس و لا جان ) سرعت حساب را افاده مى كند و با آيه(...
مراد از مقام پروردگار در آيه : (و لمن خاف مقام ربه جنتان )
اشاره به اقسام و مراحل خوف از مقام پروردگار و بيان اينكه مقصود از خائنان در آيه :(و لمن خاف ...) مخلصين است
اقوال مختلف درباره اينكه خائف از مقام رب دو بهشت دارد
وصف آن دو بهشت
وصف حوريان بهشتى
مراد از (و من دونهما جنتان )
همسران بهشتى (خيرات حسان ) و توصيف آنان
ثنائى جميل بر خداوند كه اينهمه رحمت ارزانى داشتم
بحث روايتى
چند روايت در ذيلآيه (و لمن مقام ريه جنتان )
رواياتى در ذيل آيه (هل جزاء الاحسان الا الاحسان )
چند روايت درباره وجود دو قسم بهشت و درباره همسران بهشتى
سوره واقعه آيات 10 - 1
وجه اينكه از قيامت به (واقعه ) تعبير فرمود
معناى اينكه در وصف قيامت فرمود: (خافضة رافعة )
مقصود از اصحاب الميمنة
معناى (السابقون السابقون )
و اقوال مختلف درباره مراد از سابقين
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل آيه : (اذا وقعت الواقعه ...) و مراد از (السابقون السابقون )
آيات 56 - 11 سوره واقعه
موارد استعمال كلمه (قرب ) و معناى تقرب به خدا و اينكه مقربون بلند مرتبهترين طبقات اهل سعادتند
مراد از اولين و آخرين در آيه : (ثلة من الاولين وقليل من الاخرين ) و وصف نعمتهاى بهشتى مقربان از ايشان
وصف نعم بهشتى اصحاب اليمين
دسته سوم (اصحاب الشمال ) و بيان وصعيت آنها در قيامت
مقصود از (اتراف ) در تعليل استقرار اصحابشمال در عذاب به اينكه آنان مترف بودند
اقوال مختلف درباره مقصود از (حنث عظيم ) كه اصحابشمال بر آن اصرار مى ورزيدند
پاسخ خداوند به استبعاد معاد مشركين و بيانحال و وضعشان در قيامت
بحث روايتى
توضيحى راجع به روايتى كه بر نسخ آيه : (ثلة من الاولين وقليل من الاخرين ) با آيه : (...
رواياتى در ذيل آيات مربوط به بهشت و نعمت هاى بهشتى
آيات 96 - 57 سوره واقعه
بيان جهت اينكه لازمه اعتقاد به آفريدگار تصديق قيامت و معاد است (نحن خلقناكمفلولا تصدقون )
مرگ تقدير شده است و ناشى از غلبه اسبابزوال بر قدرت و اراده خداوند نيست
حكمت و غرض از تقدير مرگ : تبديل امثال ، و انشاء مجدد اموات
توضيح اينكه چگونه علم به دنيا و خصوصيات آن مسلتزم اذعان به معاد است
بيان اينكه آيه : (و لقد علمتم النشاة الاولى فلولا تذكرون ) مبتنى بر قياس نيست
اثبات ربوبيت پروردگار با بر شمردن سه تا از مهمترين حوائج مردم : زراعت ، آبو آتش
معناى آيه : (فسبح باسم ربك العظيم
معناى اينكه قرآن كريم و (انى كتاب مكنون ) است
مراد از (مس ) و (مظهرون ) در آيه : (لا يسمه لا المطهرون )
معناى اينكه فرمود: روزى خود را تكذيب قرار مى دهيد
اگر قيامتى در كار نيست پس چرا جان به گلوگاه رسيده را بر نمى گردانيد؟(ع )"
وضع طوائف سه گانه (مقربون ، اصحاب اليمين و اصحابالشمال ) در حال مرگ و پس از مرگ
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل برخى آيات گذشته )
سوره حديد آيات 6 - 1
بيان غرض سوره حديد: تحريك و تشويق مؤ منين به انفاق و...
بيان اينكه تسبيح آنچه در آسمانها و زمين است تسبيح حقيقى است نه مجازى و به زبانحال
توضيح مقصود از (اول )، (آخر)، (ظاهر) و (باطن ) بودن خداى سبحان
احاطه ، ملك و علم مطلق خداوند بر همه چيز و همه كس
بحث روايتى
شرح چند روايت درباره اول و آخر و ظاهر و باطن بودن خداى تعالى
شرح روايتى راجع به علم خداوند
آيات 15 - 7 سوره حديد
بيان اينكه آيه : (آمنوا بالله و رسوله و انفقوا...) خطاب به مؤ منين و امر به آثارايمان است
وجه و نكته اينكه فرمود از آنچه كه خدا شما را در آن جانشين كرده انفاق كنيد
مراد از ميثاقى كه از مؤ منين گرفته شده است
توبيخ شديد كسانى كه از انفاق مالى كه خدا تنها وارث آنستبخل مى ورزند
عدم تساوى انفاق در زمان جنگ با انفاق بعد از فتح
توضيحى درباره اجر دادن خدا به بنده و اينكه اجرى كه خدا درمقابل عمل عبد مى دهد تفضلى است از او عزوجل
توضيحى درباره اجر دادن خدا به بنده و اينكه اجرى كه خدا درمقابل عمل عبد مى دهد تفضلى است از ...
تقاضاى منافقان از مؤ منان ، در قيامت ، و جوابى كه به آنان داده مى شود: به دنيابرگرديد و نور به دست آوريد
مقصود از ديوارى كه بين منافقان و مؤ منان زده مى شود و مفاد اينتمثيل در بيان حال منافقان
استمداد منافقان از مؤ منان و جواب ايشان به آنها
دنباله گفتار مؤ منان بر منافقان : شما امروز هيچ ياورى نداريد"
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل آيه مربوط به انفاق قبل از فتح و بعد از فتح ، گفتگوى منافقان ومؤ منان در قيامت و روايتى درباره آرزوى دراز)
سوره حديد، آيات 16 - 24
عتاب به مؤ منين به جهت قساوتى كه دل هايشان را گرفته و درمقابل ذكر خدا خاشع نمى شود
مقصود از اينكه فرمود مؤ منان به خدا و رسل نزد پروردگارشان صديقتين وشهدايند
پنج خصلت زندگى دنيا: لهو، لعب ، زينت ، تفاخر، و تكاثر و سخنى از شيخ بهائىدر اين باره
مثلى براى بيان فريبندگى دنيا
اختلاف معنا و مفاد آيه : (سابقوا الى مغفرة من ربكم ) با آيه : (و سارعوا الىمغفرة ...)
مراد از اينكه عرض بهشت مانند عرض آسمان و زمين است
مقصود از ايمان در جمله (...اعدت للذين آمنوا بالله و رسله ) ايمان تواءم باعمل است
وجوه متعدد در معناى آيه : (ما اصاب من مصيبة فى الارض و لا فى انفسكم الا فى كتاب...)
در از دست دادن اندوه مخوريد و در به دست آوردن شادى مكنيد
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل آيه : (الم ياءن للذين آمنوا...) و (اولئك هم الصديقون والشهداء...) و درباره حد زهد)
آيات 29 - 25 حديد
مقصود از (كتاب ) و (ميزان ) در آيه : (لقد ارسلنا رسلنا بالبينات و انزلنامعهم الكتاب و الميزان ...)
وجه تعبير به انزال حديد در: (و انزلنا الحديد)
منظور از اقرار دادن راءفت و رحمت در دل هاى پيروان عيسى (ع )
معناى امر به ايمان به رسول (ص ) در آيه : (يا ايها الذين آمنو اتقوا الله و آمنوابرسوله ...)
مراد از نورى كه خدا براى مؤ منين قرار مى دهد كه بدان راه روند و معناى آيه : (لئلايعلم اهل الكتاب ...)
معناى آيه ..
بحث روايتى
(رواياتى درباره ميزان ، انزال حديد، بدعت ، رهبانيت در نصرانيت ، انفاق و...
سوره مجادله 6 - 1
سنت جاهلى (ظهار) و الغاء و منكر دروغ اعلام كردن آن در آيه : الذين يظاهرون منكم...)
بيان كفاره ظهار و معناى جمله (ثم يعودون لما قالوا...)
بحث روايتى
رواياتى درباره شاءن نزول آيات مربوط به ظهار)
آيات 13 - 7 سوره مجادله
مقصود از چهارمى بودن خدا براى سه نجوى كننده و ششمى بودن او براى پنج نجوىكننده
مذمت و توبيخ منافقان و بيمار دلانى كه با وجود نهى شدن از نجوى ، باز هم نجوىمى كردند
تحيت مغرضانه منافقين بر پيامبر صلى الله عليه و آله
بيان يكى از آداب معاشرت خطاب به مؤ منين
تجليل از علماء امت
وجوب دادن صدقه بر توانگران قبل از نجوى با پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم)...
نسخ حكم وجوب صدقه قبل از نجوى در آيهقبل
بحث روايتى
رواياتى در ذيل آيات مربوط به نجوى ، تحيت مغرضانه منافقين بر پيامبر(ص )، ورفع درجات علماء
چند روايت حاكى از اينكه اميرالمؤ منين (عليه السلام ) تنها كسى بود ...
آيات 22 - 14 سوره مجادله
بيان وصف و حال منافقان : تولى يهود: سوگند دروغ ياد كردن و....
جنبه هاى مختلف غلبه خدا و رسولان او (كتب الله لاءغلبن انا و رسلى )
هرگز دوستى با دشمنان خدا و رسول (صلى الله عليه و آله و سلم ) با داشتن ايمانقابل جمع نيست
مراد از تاءييد مؤ منين به روحى از او
و بيان اينكه مؤ منان علاوه بر حيات طبيعى از حيات طيبه برخوردارند
بحث روايتى
رواياتى درباره نزول آيه : (كتب الله لاءغلبن انا و رسلى ) حب و بغض فى الله ،و روح ايمان
مراد از روحى كه خداوند مؤ من را بوسيله آن تاءييد مى كند
سوره حشر آيات 10 - 1
بيان آيات مربوط به اخراج بنى النضير از سرزمنشان
معناى اينكه فرمود: (يخربون بيوتهم بايديهم و ايدى المؤ منين )
قطع كردن و نكردن درختان را بنى النضير به اذن خدا بود
موارد مصرف (فيى ء)
فقراى مهاجرين يكى از مصاديق فى در راه خدا
شرح آيه : (و الذين تبوؤ ا الدار و الايمان ...) كه متضمن مدح ...
جملات ديگرى از كلام خدا در مدح انصار
بحث روايتى
رواياتى درباره ماجراى اخراج و تبعيد بنى النضير
روايتى در چشم پوشى انصار از غنائم آنان براى تقسيم بين مهاجرين
چند روايت درباره فيى و موارد مصرف آن ، و درذيل آيه (ما آتيكم الرسول فخذوه ...)
چند روايت درباره ايماان و اينكه دين حب ، و حب دين است و درباره صفت رذيله (شرح)
آيات 17 - 11 سوره حشر
دروغگوئى و پيمان شكنى منافقين در وعده ها و قرارها كه با برداران كافرشان مىگذارند
تمثيلحال منافقين به شيطان كه انسان را تا مرز كفر مى كشاند و سپس از او بيزارى مىجويد
بحث روايتى
روايتى راجع به تبعيد بنى النضير، عهد شكنى منافقان با آنان
و داستان برصيصاى عابد كه كارش به كفر انجاميد
آيات 24 - 18 سوره حشر
معارف و مواعظى كه از مضامين اين آيات برداشت مى شود
امر به تقوى در اعمال و امر به محاسبه و نظر دراعمال ، در آيه : (يا ايها الذين آمنوا اتقوا الله و لتنظر نفس ما قدمت لغد)
بيان رابطه و ملازمه بين فراموش كردن خدا و فراموش كردن خود (و لا تكونواكالذين نسوا الله فانسيهم انفسهم ...)
مثلى گوياى عظمت و جلالت قدر قرآن
توضيحى در مورد اينكه خداوند عالم غيب و شهادت است
و معناى پاره اى از اسماء حسناى ديگر خدا
بحث روايتى
(رواياتى درباره بعضى اسماء و صفات خداوند، و درباره محاسبه نفس و نظر دراعمال ).
سوره ممتحنه آيات 9 - 1
بيان آياتى كه به سختى از دوستى مؤ منين با كفار و مشركين نهى مى كند
دوستى كردنبا كفار از بغض و عداوت آنها نسبت به شما نمى كاهد و اگر به شما دستيابند....
مراد از اينكه فرمود خداوند بين شما و ارحام و اولادتان در قيامت جدايى مى اندازد
وجوه ديگرى كه در معناى جمهل(يفصل بينكم ) گفته شده است
اسوه بودن ابراهيم (عليه السلام ) و پيروانش در تبرى از مشركين
و توضيح درباره استغفار ابراهيم (عليه السلام ) براى پدر
اينكه استثناى (الا قول ابراهيم لابيه ...)متصل است يا منقطع
دعاى ابراهيم عليه السلام و پيروانش درتوكل بر خدا و بازگشت به او
نهى از دوستى با كفار به معناى نهى از عدالت و خوش رفتارى با كفار غير حربىنيست
بحث روايتى
چند روايت راجع به نزول آيات نهى از دوستى با كفار و مشركين
نقد و رد روايتى كه در آن آمده است : شايد خداوند به شركت كنندگان در جنگ بدرگفته باشد هر چه مى خواهيد بكنيد...(ع )"
آياتى از قرآن كريم كه احاديث فوق را رد مى كند
چند روايت درباره تجويز معاشرت و خوش رفتارى با كفار غير محارب و درباره حب وبغض بخاطر خدا
آيات 13 - 10 سوره ممتحنه
حكم زنانى كه ايمان آورده به سوى پيامبر(ص ) هجرت مى كردند ازدواج با آنهاو...
معناى آيه شريفه :(و ان فاتكم شى ء من ازواجكم ...)
حكم بيعت زنان مؤ من با رسول خدا(ص ) و شرايط آن
ياد آورى شقاوت و هلاكت ابدى يهود (مغضوب عليهم ) و نهى از دوستى با آنان
بحث روايتى
رواياتى درباره زنان مهاجر، امتحان ايمان آنها، بيعتشان با پيامبر(ص )، حكم ازدواجبا آنها و...
چند روايت درباره ازدواج با زنان كافر
چند روايت درباره ازدواج با زنان كافر
توضيحى درباره جمع بين آيه :(و لا تمسكوا بعصم الكوافر) و آيه (والمحصنات من الذين و اوتوا الكتاب ...)
رواياتى درباره بيعت زنان با پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله و بيان شروط آن
سوره صف آيات 9 - 1
اشاره به مطالب اين سوره مباركه
مقصود از خطاب توبيخى : (چرا مى گوييد آنچه را كهعمل نمى كنيد) با توجه به سياق و زمينه كلام
اشاره به نهى مسلمانان از ايذاى پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم
معناى جمله (فلما زاغلوا ازاغ الله قلوبهم ...) و بيان اينكه مقصود از ازاغه واضلال خداوند چيست
دو بخش دعوت و رسالت عيسى (عليه السلام ) تصديق پيامبر پيش از خود، و بشارتبه آمدن پيامبر بعد از خود
توضيح اينكه مفهوم بشارت دادن عيسى (عليه السلام ) به آمدن پيامبر اسلام...
معروف بودن پيامبر(ص ) به نام احمد
وجه اينكه رد كننده دعوت به اسلام (ظالمترين ) است
معناى اظهار دين حق بر همه اديان
بحث روايتى
(رواياتى درباره نام هاى پيامبر اكرم (ص )، بشارت عيسى ،
فاصله بين عيسى و پيامبر اسلام (ص )
آيات 14 - 10 سوره صف
تجارتى كه شما را از عذاب اليم نجات مى دهد و مغفرت و جنت و نصرت و فتح در پىدارد
معناى اينكه فرمود: (كونوا انصار الله ...)
بحث روايتى
(چند روايت درباره تجارت نجات دهنده ، حواريون عيسى (عليه السلام ) و...)
سوره جمعه آيات 8 - 1
اشاره به مطالب سوره جمعه
معناى اينكه آنچه در آسمان و زمين است خدا را تسبيح مى كنند
مقتضيات منزه بودن خداى تعالى از هر نقص و حاجت
مقصود از (اميين )
اشاره به عدم منافات بين امى بودن پيامبر(ص ) و مبعوث شدنش در اميين ، با جهانىبودن دعوت آن جناب
مراد از تزكيه و تعليم كتاب و حكمت
و وجه مقدم آوردن تزكيه در جمله : (و يزكيهم و يعلمهم الكتاب و الحكمة )
وجه ارتباط تشبيه يهود به حمار حامل اسفار با آيه مربوط به بعثت پيامبر اسلام(ص )
استدلال عليه يهود با اين بيان كه اگر راست گوييد آرزوى مرگ كنيد
تهديد يهوديان به مرگى كه از آمدنش كراهت دارند
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل آيه : (هو الذى بعث فى الاءميين ...)اهل فارس و تحصيل ايمان ، و....)
گفتارى درباره منظور از تعليم حكمت
توضيحى درباره رابطه سنت هاى عملى با مبانى اعتقادى
حكمت عبارت است از علمو عمل حق و سرچشمه گرفته از فطرت ، كه اسلام بدان دعوتمى كند
نمونه هاى از معارف قرآنى در رد اعتقاداتباطل منكرين اديان و بت پرستان
آيات 11 - 9 سوره جمعه
بيان آيات مربوط به نماز جمعه ، امر به شتاب بدان و رها كردن هر كارى بازدارندهاز آن
معناى اينكه فرمود: (بگو آنچه نزد خدا است بهتر از لهو و تجارت است ...)
بحث روايتى
(رواياتى درباره شتاب به سوى نماز جمعه وتعطيل كارها، انتشار در زمين بعد از نماز و طلب رزق ، و...)
سه طائفه اى كه دعايشان مستجاب نمى شود
چند روايت درباره پراكنده شدن مردم از نزد پيامبر(ص ) در حالى كه خطبه جمعه...
سوره منافقون آيات 8 - 1
كاذب بودن منافقان در شهادت به رسالت پيامبر(ص ) از باب كذب مخبرى بوده است
منظور اينكه درباره منافقين فرموده : (آمنوا ثم كفروا فطبع على قلوبهم ...)
معناى اينكه خداوند بر دل هاى منافقين مهر زده
مراد از توصيف منافقين به اينكه (كانهم خشب مسندة )
اوصاف و احوالى ديگر از منافقين
بحث روايتى
(رواياتى درباره ماجراى رفتار و گفتار منافقانه عبدالله ابن ابى ونزول آيات مربوطه )
روايتى در ذيل آيه (اذا جاءك المنافقون ) و ماجراى عبدالله بن ابى منافق
رواياتى ديگر در ذيل آيات مربوط به منافقين
گقتارى پيرامون مساءله نفاق در صدر اسلام
اشاره به خطر مناقين و فتنه انگيزى ها و توطئه هايشان در صدر اسلام
رد اين سخن كه نفاق بعد از هجرت پديد آمد وقبل از رحلت پيامبر(ص ) برچيده شد(ع )"
آيات 11 - 9 سوره منافقون
نهى از دو صفت نفاق آور: سرگرمى به مال و اولاد، وبخل ورزى
پيش از مرگ انفاق كنيد كه چون اجل آمد آرزوى بازگشت اجابت نمى شود
(چند روايت در ذيل برخى آيات گذشته )
سوره تغابن آيات 10 - 1
ذكر پاره اى از اسماء حسنى و صفات علياى خداىمتعال كه وجود قيامت و بعث و جزا را اقتضاء دارند
معناى جمله (و صوركم فاءحسن صوركم )
خطاب به مشركين كه از سرنوشت اقوام گذشته عبرت بگيرند
بيان بهانه مشرك كفار در همه اعصار بر
معناى جمله (و استغنى الله ) و مراد از استغناى خداى سبحان
بيان ركنى ديگر از اركان كفر بت پرستان
اشاره به آياتى كه در آنها براى وقوع و تحقق قيامت قسم ياد شده است
آياتى كه بر جمع شدن مردم در قيامت براىفصل قضاء دلالت مى كنند.
(اليوم التغابن ) چه روزى است ؟ و چه كسانى معنبون مى شوند؟
بحث روايتى
(چند روايت درباره نام هاى روز قيامت و (يوم التغابن ) بودن آن و...)
آيات 18 - 11 سوره تغابن
مقصود از اذن كه فرمود هيچ مصيبتى نمى رسد مگر به اذن اذن تكوينى است نه اذنلفظى و نه اذن تشريعى
مفاد جمله : (و من يؤ من بالله يهد قلبه ) و رابطه بين اعتقاد به عموميت علم و مشيتخدا با سكون و آرامش قلبى
اطاعت رسول (ص ) اطاعت خدا و نافرمانيش نافرمانى او است
بيان اينكه اطاعت يك نحوه عبوديت است و فقط بايد از خدا و فرستاده اش اطاعت شود
ايمان به خدا و اطاعت او يك نوع توكل بر او است
مقصود از اينكه خطاب به مؤ منين فرمود: برخى از همسران و فرزندانتان دشمنشمايند، از آنان برحذر باشيد و....
معناى اينكه فرمود:(فاتقوا الله ما استطعتم ) و جمع آن با آيه (اتقوا الله حقتقاته )
معناى جمله : (وانفقوا خيرا لانفسكم ) و وجه منصوب بودن كلمه (خيرا)
بحث روايتى
روايتى درباره دشمن بودن بعضى از همسران و فرزندان مؤ منين ونزول آيه : (ان من ازواجكم و اولاد كم عدوا لكم ....)
اشكال وارد بر چند روايت حاكى از اينكه پيامبر(ص ) راجع به حب خود حسنين را آيه(...
روايتى در ذيل آيه (اتقوا الله حق تقاته ) و (انقوا الله ما استطعتم ) و روايتىدرباره بخل ورزيدن
سوره طلاق آيات 7 - 1
بيان آيات راجع به حكم طلاق ، عده ، رجوع و....
معناى جملات آيه شريفه : (و من يتق اللهيجعل له مخرجا....) با توجه به سياق و موضوع آن
شرح مفاد آيه كريمه فوق
توكل واقعى بر خداوند تنها نصيب صالحين از امت اسلام مى شود
مدت عده طلاق
تكليف بچه شيرخوار زن مطلقه
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل آيات طلاق ، راجع به احكام طلاق ، عده ، رجوع و....)
چند روايت درباره تقوى ، توكل و كفايت خداوند، درذيل آيه شريفه : (و من يتق الله يجعل له مخرجا...)
چند روايت ديگر درباره طلاق زنان عده ، نفقه آنها و...
آيات 12 - 8 سوره طلاق
مقصود از شدت حساب در جمله (فحاسبناها حسابا شديدا)
تقواى خدا و بيم از وبال عتو و استكبار در برابر او مقتضاىعقل و نقل است
وجه اينكه رسو خدا(ص ) را (ذكر) ناميد و از بعثت او تعبير بهانزال فرمود
مقصود از اينكه خداوند زمينن را مانند آسمان ها هفت تا آفريد
بحث روايتى
(دو روايت در ذيلجمله (قد انزل الله اليكم ذكرا رسولا...) و درباره خلقت سموات و ارضين )
سوره تحريم آيات 9 - 1
مقصود از تحريم پيامبر(ص ) آنچه را كه خدا برايشحلال كرده (لم تحرم ما احل الله لك )
افشاى سر پيامبر(ص ) و آزار او توسط يكى از همسرانش (حفضه دختر عمو)
پشتيبانى خدا و جبرئيل و صالح مؤ منين و ملائكه از آن حضرت صلى الله عليه و آله وسلم
لحن و بيان عجيبى كه در آيات متضمن پشتيبانى و تاءييدرسول الله (ص ) به كار رفته است
اشاره به اينكه همه همسران پيامبر(ص ) نيكوكار و ماءجر نبوده اند
بيان اينكه ملاك بهتر و برترى مفاد (ازواجا خيرا منكن ) توبه و قننوت (اطاعت )است
مراد از توصيف ملائكه موكل بر جهنم به غلاظ و شداد بودن و اينكه : (لا يعصونالله ما امرهم و يفعلون ما يؤ مرون )
توضيحى راجع به مكلف بودن ملائكه
در قيامت جزا عبارت است از خود عمل و عذر خواهى در آن روز بلا اثر است
معناى (توبه نصوح ) كه خداوند به آن امر فرموده است
دو احتمال در معناى جمله :(يوم لا يخزى الله النبى و الذين آمنوا معه ....)
مقصود از دعاى مؤ منين در قيامت : (ربنا اتمم لنا نورنا...)
مراد از امر به جهاد با منافقين به پيامبر اكرم (ص )
بحث روايتى
رواياتى در ذيل آيات نخست سوره تحريم و شاءننزول آن آيات
نقد و بررسى روايات فوق
شاءن نزول آيه تريم به نقل عمر بن الخطاب
رواياتى راجع به اينكه منظور از (صالح المؤ منين ) على (ع ) است
چگونه اهل خود را از آتش خفظ كنيم (قوا انفسكم و اهليكم نارا...)
چند روايت پيرامون مراد از توبه نصوح و راجع به نور مؤ منين در روز قيامت
آيات 12 - 10 سوره تحريم
تعريض شديد به دو همسر پيامبر (حفضه و عايشه ) با ذكر دومثال بيانگر اينكه هيچ سبب و نسبتى ملاك كرامت و برترى نيست
سرانجام بد همسر نوح (ع ) و همسر لوط(ع ) با اينكه همسر پيامبر بودند
شرح دعاى همسر فرعون و در خواست هايش از پروردگارمتعال
اوصاف و فضائل مريم (ع )
بحث روايتى
(رواياتى پيرامون فضيلت فاطمه (ع )، خديجه ، مريم و آسيه
درباره نحوه كشته شدن همسر فرعون )
سوره ملك آيات 14 - 1
اشاره به غرض سوره مباركه ملك
افاده كمال تسلط خدا بر ملك در جمله (بيده الملك )
وجه اينكه فرمود: (خلق الموت ...)
مفاد اينكه درر تعليل آفرينش موت و حيات فرمود: (ليبلوكم ايكم احسن عملا)
بيان اينكه مقصود از نبوت تفاوت در خلق ارتباط واتصال اجزاء عالم و وحدت نظام جارى در آن است
تاءكيدى بر وحدت نظام عالم و اتصال و ارتباط اجزاء آن
اشاره به مراد از اينكه فرمود ستارگان را رجوم براى شياطين قرار داديم
وصف جهنم و حكايت سؤ ال و جواب ملائكهموكل بر دوزخ با دوزخيان
موارد استعمال (سمع ) و وجه اينكه دوزخيان در جواب فرشتگان گفتند: (لو كنانسمع او نعقل ..)
جواب به شبهه اى درباره معاد، با بيان علم فراگير و احاطه مطلق خداوند براعمال و احوال موجودات
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل جمله :(ليبلوكم ايكم احسن عملا) و درذيل برخى ديگر از آيات گذشته )
آيات 22 - 15 سوره ملك
پاره اى از نشانه هاى تدبير الهى
ذكر آيت پرواز پرندگان (اولم يروا الى الطير....) و بيان وجه اينكه فرمود جزخدا كسى طيور را در فضا نگه نمى دارد
تمثيلى براى بيان حال مؤ من طالب بصيرت و كافرجاهل و لجوج تمثيلى براى بيان حال مؤ من طالب بصيرت و كافرجاهل و لجوج
بحث روايتى
(روايتى دال بر اينكه قلب بر چهار قسم است ، درذيل آيه (افمن يمشى مكبا على وجهه ...)
آيات 30 - 23 سور، ملك
مقصود از انشاء بشر (هو الذى انشاءكم ....)
حكايت استعمال منكرين مقاد در مسئله قيامت و پاسخ به آنان
خطاب ملائكه به اهل دوزخ : اين همان وعده اى است كه به شما مى دادند!
سوره قلم آيات 33 - 1
محتويات سوره مباركه قلم و محل نزول آن
محتويات سوره مباركه قلم و محلنزول آن وجوهى كه درباره قسم به (قلم ) و (ما يسطرون ) گفته شده است
مراد از نعمت در آيه : (و ما انت بنعمة ربك بمجنون )
معناى اينكه فرمود پيامبر اجر غير ممنون دارد و بر (خلق عظيم ) است
نهى خداوند پيامبر را از مداخله و مماشات با كفار و اطاعت از آنان
تهديد تكذيب گران نبوت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم كه به آن حضرتتهمت جنون مى زند
اشاره اى به يك داستان براى تشبيه برائى كه بر سر مكذبان پيامبر مى آيد
بحث روايتى
رواياتى درباره مراد از (ن )، (قلم ) و (ما يسطرون )
رواياتى درباره مراد از (خلق عظيم )، مراد از(كل حلاف مهين ....) و...
ماجراى صاحبان باغى كه به عذاب الهى نابود گشت
شرح مفاد آيه (افنجعل المسلمين كالمجرمين ) و آيات بعد از آن كه در مقام نفى...
مراد از شركاى مشركين در آيه (يوم يكشف عن ساق )
معناى اينكه درباره قيامت فرمود: (يوم يكشف عن ساق )
معناى استدراج كفار و مكذبان (سنستدرجهم من حيث لايعلمون )
امر به رسول الله (ص ) به صبر و نهى از اينكه چون يونس (ع ) ناشكيبا باشد
بيان عدم منافات بين آيه : (لو لا ان تداركه نعمة من ربه ...) با آيه : (فلولاانه كان من المسبحين ....)
اشاره به اينكه دليلى بر نفى چشم زخم و خرافى بودن آن نيست
بحث روايتى
رواياتى در ذيل آيه : (يوم يكشف عن ساق ...)
رواياتى در برهنه كردن خداوند ساق پايش را در قيامت كه به جهت مبتنى بودن برتشبيه مردوداند
رواياتى درباره املاء و استدراج گنهكاران ، چشم زخم ، و....
سوره الحاقه آيات 12 - 1
تسميه قيامت به (حاقه ) و (قارعه )
و اشاره به هلاكت اقوامى كه آن را تكذيب كردند
اشاره به كيفيت عذاب قوم عاد كه زنده اى باقى نگذارد
هدايت تشريعى سنت اختصاصى الهى در رساندن انسان به سوىكمال
بحث روايتى
(رواياتى متعدد دال بر اينكه اميرالمؤ منين (ع ) (اذن واعيه ) بوده است )
آيات 37 - 13 سوره الحاقه
پاره اى از نشانه ه ، مقدمات و وقايع قيامت : نفخ در صور، كوبيده شدن زمين ، كوه ها،انشقاق آسمان ، و....
حاملين عرش خدا در قيامت و تعداد آنها
مقصود از اينكه فرمود در قيامت عرضه مى شود، بروز و افشاى حقايق است در آن...
وصف حال كسى در آنروز كتابش به دست راستش داده مى شود ونقل آنچه مى گويد
آنكه كتابش به دست چپش داده مى شود، و نقل آنچه مى گويند
بحث روايتى
(رواياتى راجع به حمله عرش در قيامت ، كسانى كه كتابشان به دست راست يا چپ داهمى شود،....)
آيات 52 - 38 سوره الحاقه
قسم به (آنچه مى بينيد و آنچه نمى بينيد) سوگند به مجموع خلائق است . چندوجه ديگر در باره اين قسم
وجه اينكه قرآن را قول رسولى كريم خواند
مفاد تهديد پيامبر(ص ) به اينكه (و لوتقول علينا بعض الا قاويل لاخذنا منه باليمين ...)
نام كتاب : تفسير الميزان جلد 20
نام نويسنده : علامه طباطبايي رحمة الله عليه
border="0"
سوره معارج آيات 18-1
مضامين سوره مباركه معارج و مكى و مدنى بودن آن
مراد از سؤ ال سائل بعذاب واقع
مقصود از توصيف خداى تعالى به (ذى المعارج )
منظور از عروج ملائكه و روح در روز قيامت به سوى خدا
مراد از اينكه كفار عذاب قيامت را دور مى بينند و خداوند نزديك مى بيند.
بيان سختى روز قيامت بر گنهكاران به نحوى كه از فرزندان و كسان خود حالى...
ويژگى آتش جهنم و بيان كسانى را كه بسوى خود مى طلبد
بحث روايتى
روايتى درباره نزول آيات (ساءل سائل بعذاب واقع ....) درباره مردى كه از نصبامير المومنين (عليه السلام ) به ...
چند روايت ديگر در ذيل آيات مربوط به طول روز قيامت واحوال آن روز
آيات 35-19 سوره معارج
سوره معارج ، آيات 19- 35
توضيح راجع به صفت (حرص ) و (هلع ) و (تقسيم ) آن به حرص خدادادىكه مفيد و مطلوب است ...
اوصاف نمازگزارانى كه از (هلوع ) بودن استثنا شده اند
بحث انحصار موارد حق معلوم در دو مورد سائل و محروم است .
مقصود از مراعات امانات و عهد و مراد از محافظت بر صلوة
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل برخى آيات گذشته راجع به نماز، حقسائل و محروم و...)
آيات 44-36 سوره معارج
توضيح معناى آيه : (فمال الذين كفروا قبلك مهطعين ....)
بيان اينكه مراد از (الذين كفروا) منافقينى هستند كه اطراف پيامبر (صلى الله عليهو آله و سلم ) را گرفته بودند.
چند وجه در معناى (انا خلقنا هم مما يعلمون )
بيان وجوهى از التفات در آيه (فلا اقسم برب المشارق و المغارب ...)
بيان وعده اى (روز قيامت ) كه به كفار داده شده : بيرون شدن از قبر، سرگردانى...
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل برخى آيات گذشته )
سوره نوح آيات 24-1
دعوت نوح (عليه السلام ) به اصول سه گانه دين : (ان اعبدو الله و اتقوه واطيعون )
بيان منظور از بعضى گناهان كه با ايمان آمرزيده مى شود (يغفركم من ذنوبكم )
اشاره به اينكه وسعت آمرزش گناهان به مقدار وسعت ايمان وعمل صالح است .
شرح مفاد آيه : (و يؤ خركم الى اجل مسمى ....) كه مى گويد اگر عبادت و تقوى واطاعت پيشه كنيد خدا اجل غير مسمايتان ...
گله و شكايت نوح (ع ) از قومش به خداى متعال
اثر استغفار از گناهان در رفع مصائب و بلايا و فتح باب نعمت ها
معناى آيه : (ما لكم لا ترجون للّه و قارا)
و بيان احتجاجى كه بر ربوبيّت و معبود بودن خداى تعالى متضمّن است .
اشاره به وجه اينكه ماه را نور در آسمانها، و خورشيد را چراغ ناميد.
و مراد از اينكه فرمود شما را چون نبات از زمين رويانيد.
شكوه دوباره نوح (عليه السّلام ) از اينكه قومش او را نافرمانى كرده از كسى كهمال و فرزند جز زبانش نيفزود پيروى كردند.
بحث روايتى
روايتى درباره اينكه استغفار سبب وسعت رزق ونعمت مى شود، مراد از (لا ترجون للّهو قارا)، ...
آيات 28-25 سوره نوح
اشاره به دلالت جمله (اغرقوا فادخلوا نارا) بر وجود برزخ
بيان تتمه نفرين نوح (عليه السّلام ) عليه قوم خود.
آيات 1-17 سوره جن
شگفتى تعجب طائفه اى از جن از استماع قرآن كريم
گفتارى پيرامون جنّ
(آنچه درباره جنّ در آيات قرآن آمده است )
وجوه مختلف درباره قرائت انّ به فتح همزه ) در (وانّه تعالى جدّ ربّنا...) و آياتبعد از آن كه حكايت سخنان جنّيان ...
مراد از پناهنده شدن مردانى از انس به مردانى از جنّ در آيه : (و انّه كانرجال من النس يعوذون برجال من الجنّ)
مفاد آيه : (و انّا لمسنا السّماء...) و آيه : (و انّا كنّا نقعد منها...) كه از ممنوع شدنجنّيان از صعود به آسمان و استراق سمع...
توضيح معناى اينكه مؤ منان جنّى گفتند: (و انّا منّا الصّالحون و منّا دون ذالك و كنّاطرائق قددا)
امر به صبر و نهى از فسّاق و كفّار
دو دستگى در طائفه جن : مسلمون و قاسطون و ويژگى هر كدام
استقامت بر طريقه اسلام وسعت رزق ، و اعراض از ياد خدا عذاب رو به فزونى در پىدارد
بحث روايتى
(رواياتى درباره استماع جنّ از رسول خدا، بيعت آنها با پيامبر(صلى اللّه عليه وآله وسلّم )...)
آيات 28-18 سوره جّن
وجوه مختلف درباره مراد از اينكه مساجد از آن خدا است (و انّ المساجد للّه ...)
مراد از كسانى كه چون پيامبر (صلى اللّه عليه وآله ) به نماز مى ايستاد در اطرافشگرد مى آمدند (كاد و يكونون عليه لبدا)
بيان موقعيت پيامبر (صلى اللّه عليه وآله و سلّم ) نسبت به پروردگار و نسبت بهمردم
علم غيب بالاصالة از آن خدا است و بالتّبع و به تعليم الهى ديگران هم مى توانندآن را دارا شوند
احتمالات و وجوه مختلف درباره معناى آيه : (فانّه يسلك من بين يديه و من خلفهرصدا...)...
چهار مطلب كه از سه آيه اخير مورد بحث استفاده مى شود
مستثنيات از عموم (فلا يطهر على غيبه احدا)
معصوم بودن انبياء و رسل در گرفتن ، حفظ و ابلاغ وحى به زبان و بهعمل
عدم اختصاص علم غيب به پيامبران به موردى خاص
بحث روايتى
(رواياتى راجع به جمله (انّ المساجد للّه ) واينكه پيغمبر(صلى اللّه عليه وآله ) وائمه (عليه السلام ) عالم غيب يوده اند)
سوره مزمّل آيات 19-1
مفاد خطاب (يا اءيّها المزّمّل )
چند وحه در معناى آيه : (قم اللّيل الّا قليلا...)
بيان جهات مختلف سنگين بودن قرآن (انّا سنلقى عليك قولا ثقيلا) و چند وجه در اينباره
اقوال ديگر مفسرين در بيان سنگينى قرآن
چند قول در معناى دو آيه : (ان ناشئة الليل اشد وطاء واقوم قيلا ان لك فى النهارسبحا طويلا
مقصود از (ذكر) در خطاب : (و اذكر اسم ربك )
مقصود از(ذكر) در خطاب ،: (واذكر اسم ربّك )
معناى اينكه فرمود: خدا را وكيل بگير
تهديد تكذيب كنندگان صاحب نعمت
هشدار به كفّار بااشاره به هلاكت فرعون بر اثر نافرمانى از فرستاده خدا
اشاره هايى به شدت عذاب روز قيامت
بحث روايتى
رواياتى درباره نزول آيات : (يا ايّها المزّمّل قماللّيل الّا قليلا...)
چند روايت درباره مراد از ترتيل قرآن و آداب تلاوت قرآن
رواياتى راجع به كيفيّت نزول وحى بررسول اللّه (صلى الله عليه و آله )
مراد از تبتّل به سوى خدا(و تبتّل اليه تبتيلا)
آيه 20 سوره مزّمّل
زمان نزول اين شريفه كه متضمّن تخفيف دستور قيام در دو ثلث شب يا نصف يا ثلث آناست
آيه شريفه مربوط به حكم شب زنده دارى مفاد آياتاوّل سوره را نسخ نمى كند بلكه تخفيف مى دهد
بحث روايتى
(روايتى درباره تخفيف تهجّد شبانه ، قرائت قرآن ، تجارت ، قرض به خدا، و...)
سوره مدثّر آيات 7-1
جمع بين روايات مختلف درباره زمان نزول سوره مباركه مدثّر
معناى خطاب (يا ايهّا المدثّر)
معناى تكبير و فرق آن با تسبيح
اقوال مختلف درباره مراد از تطهير جامه ها (و ثيابك فطهّر)
چند وجه در معناى آيه : (و لا تمنن تستكثر) و (و لربّك فاصْبر)
بحث روايتى
(رواياتى درباره نزول سوره مدثّر و بعضى آيات نخست آن )
آيات 31-8 سوره مدثّر
تركيب نحوى آيه : (فذالك يومئذ يوم عسير على الكافرون غير يسير)
وصف حال وليد بن مغيره و تكذيب نمودن او، اخبار از درانداختنش به دوزخ
مقصود از توصيف سقر به اينكه (لا تبقى و لا تذر...)
مراد از نوزده نفر موكّلان بر جهنّم و ابنكه فرمود: (و جعلنا عدّتهم الّا فتنة ...)
دنباله بحث گذشته راجع به نفاق ،
و بيان اينكه انگيزه هاى نفاق قبل از هجرت نيز وجود داشته است
بحث روايتى
(رواياتى درباره آنچه وليد بن مغيره درباره قرآن گفت ،ونزول آيات گذشته درباره او)
آيات 48-32سوره مدثّر
چند وجه درباره مقصود از(انّها لا حدى الكبر) و (نذيرا للبشر)
معناى اينكه فرمود: (كلّ نفس بما كسبت رهينة ) و مراد از استثناء (الا اصحاب اليمين)
سؤ ال بهشتيان از جهنميان به ما سلكم فى سقر؟ و پاسخ آنها
مقصود از (يقين ) كه در جواب مجرمين به سؤال بهشتيان (ما سلككم فى سقر) آمده است
آيات 56-49 سوره مدثّر
تشبيه كفّار اعراض كننده از قرآن ، به گورخران رميده از شير، و بيان انگيزه آنان درتكذيب
پاسخ به دو توقع بيجاى كافران در امر رسالت ونزول كتاب آسمانى
فعل اختيارى نسبت به انسان ممكن و نسبت به خدا ضرورى التحقق است
بحث روايتى
چند روايتى درباره مراد از اينكه كقار مى خواستند به هر كدام صحفى منشّره دادهشود
رواياتى درباره معناى (هو اهل التقوى واهل المغفرة )
سوره قيامت آيات 15-1
مقصود از (نفس لوّامه ) كه بدان قسم ياد شده است
آزادى طلبى انسان براى انجام هر كار دلخواه ، انگيزه تكذيب قيامت و پرسش انكارآميزاز زمان آن است
اشاره به اينكه جستجو گريزگاه در قيامت از باب ظهور ملكات آدمى است ،
و بيان مراد از اينكه در روز قيامت (مستقّر انسان فقط به سوى پروردگار است )
وجوهى كه درباره مقصود از (ماقدّم و اخّر) گفته شده است
مراد از اينكه انسان بر نفس خود بصيرة است
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل برخى آيات گذشته : نفس لّوامه ، وجدان ، و...)
آيات 40-16 سوره قيامت
مقصود از نهى : (لا تحرك به لسانك لتجعل به ) و مراد از (علينا جمعه و قرآنه)
وجوهى در معناى آيه (فاذا قراءناه فاتبع قرآنه ) و آيه : (ثم ان علينا بيانه)
مقصود از نهى : (لا تحرّك به لسانك لتعجل به ...) گفته شده است
وصف حال طائفه اى كه در قيامت گشاده رويند
اشكالى كه در مورد انحصار مستفاد از آيه : (الى ربها ناظرة ) و پاسخ آن
حكايت حال طائفه اى ديگر كه در قيامت گرفته رويند،
مراد از جمله (والتفّت السّاق بالسّاق )
مراد از اينكه در قيامت (مساق ) به سوى پروردگار است
وجوه مختلف درباره معناى آيه : (اولى لك فاولى ثمّ اولى لك فاولى )
بحث روايتى
چند روايت درباره نزول آيات : (لا تحرك به لسانك ...)
رواياتى در معناى آيه : (الى ربّها ناظرة )
رواياتى در توضيح آيات مربوط به دم مرگ ، (اولى لك فاولى ...)، (ايحسبالانسان ان يترك سدى ") و قدرت خداوند بر احياء اموات
سوره دهر آيات 22-1
اشاره به مضامين سوره مباره دهر
مراد از اينكه انسان شى ء مذكورى نبوده ، و احتجاجى كه اين بيان متضمّن است
مقصود از ابتلاء انسان (نبتليه ) و آنچه از تفريع (فجعلناه سميعا بصيرا) بر آناستفاده مى شود
معناى شكر و كفر و دو نكته اى كه از آيه : (انّا هديناهالسبيل امّا شاكرا و كفورا) استفاده مى شود
فرق بين هدايت تكوينى و هدايت تشريعى
بيان اينكه فطرت و خلقت آدمى شاهد بر حقّ و واجب الاتّباع بودن دعوت تشريعىالهى است
مراد از (ابرار)، و صفات ايشان
توضيحى در مورد تنعّم ابرار و نوشيدنشان از چشمه اى كه (يشرب بها عباداللّه...)
مفاد، سبب و محلّ نزول آيه : (و يطعمون الطعام على حبّه ...)
معناى اينكه عملى به خاطر وجه اللّه انجام شود
وصف نعمت هاى بهشتى ابرار كه در مقابل صبرشان در راه خدا داده شده اند
مقصود از (شراب طهور) كه در بهشت به ابرار نوشانده مى شود
اشاره به وجه اينكه در شمار نعم بهشتى ابرار، از حورالعين نام برده نشده است
بحث روايتى
چند روابت حاكى از مدنى بودن سوره هل اتى
رواياتى راجع به نزول سوره هل اتى در شاءن اميرالمؤ منين و فاطمه (عليهماالسّلام)
چند روايت از طرق عامّه دالّ بر جضور مردى سياه نزدرسول اللّه (صلى الله عليه و آله ) و نزول سورههل اتى
نقد و بررسى روايات فوق و اثبات نزول سوره در شاءن(اهل بيت (ع ) )
ردّ سخن يكى از مفسّرين دائر بر اينكه سورههل اتى مكّى است
رواياتى در بيان معناى جمله : (لم يكن شيئا مذكورا)
رواياتى ديگر در زيلبرخى آيات گذشته : (انا هديناه السبيل ...)، (عينا يشرب بها عباد الله ...)، (ويطعمون الطعام ...) و...
رواياتى در تفسير آيات مربوط به وصف بهشت و نعمتهاى آن
گفتارى پيرامون هويت انسان از نظر قرآن كريم
(در ذيل آيه : (هل اتى على الانسان حين من الدهر لم يكن شيئا مذكورا)
آيات 31-23 سوره دهر
امر به صبر و نهى از اطاعت از فساق و كفار
معناى آيه : (نحن خلقناهم و شددنا اسرهم ...) كه متضمّن دفع يك توّهم در موردقدرت خداى تعالى است
اشاره به اينكه مشيّت بنده موقوف بر مشيّت خدا است (و ما تشاؤ ن الا ان يشاء اللّه)
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل برخى آيات گذشته از جمله (و ما تشاؤ ن ...)
سوره مراسلات 15-1
مراد از قسم (و المرسلات عرفا)، ( و الناشرات نشرا) و سوگندهاى ديگر آغازسوره مباركه مرسلات براى تاءييد وقوع قيامت صفحه
مقصود از وصف فرشتگان به (فالملقيات ذكرا عذرا و نذرا)
سخنى درباره سوگندهاى خداى تعالى در قرآن
گفتارى پيرامون سوگند ياد كردن خداى تعالى
حوادث و نشانه هاى قيامت كه حاكى از تغاير نظام اخروى و نظام دنيوى در همه شؤ وناست
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل برخى آيات گذشته )
آيات 50-16 سوره مرسلات
بيان احتجاجاتى بريگانگى خداوند در ربوبيت ، و بر اثبات يومالفصل كه از آيه : (الم نهلك الاولين ...)...
وصف عذابى كه مكذبان قيامت در آن روز به سوى آن روانه مى شوند
مقصود از ركوع در آيه : (و اذا قيل لهم اركعوا لايركعون ) و وجهاتصال اين آيه با آيات قبل
بحث روايتى
(چند روايت در ذيل برخى آيات گذشته )
سوره نباء آيات 16-1
بيان محتواى كلى سوره مباركه نباء
بيان اينكه مقصود از (نباء عظيم ) قيامت و(تسائل ) از آن در بين مشركين بوده است (عم يتسائلون ...)
مراد از اختلاف مشركين درباره معاد
بيان احتجاج و استدلال بر ثبوت بعث و جزا، مستفاد از آيات : (المنجعل الارض مهادا...)
معناى اينكه فرمود: (كوه ها را ميخ قرار داديم ) و (ازواج خلقتان كرديم ،
معناى اينكه فرمود (خوابتان را سبات قرار داده ايم و شب را لباس و روز را معاشقرار داديم .
بحث روايتى
(رواياتى در بيان برخى آيات گذشته )
آيات 40-17 سوره نباء
اوصاف قيامت ، نباء عظيمى كه واقع خواهد شد
توضيحى پيرامون به راه انداخته شدن كوه ها و سراب شدنشان (و سيرتالجبال فكانت سراباء)
معناى (احقاب ) كه درباره ماندن طاغيان در جهنم فرمود: (لا بثين فيها احقابا)
اشاره به مطابقت جزا با اعمال ، اعمالى كه ثبت و ضبط شده اند
پاداش نيك متقين : نعمت هاى بهشتى
بيان مقصود از اينكه فرمود: (لا يملكون منه خطابا...)
مراد از (روح ) در: (يوم يقوم الروح و الملئكه ....)
منظور از كسانى كه در قيامت (لا يتكلمون ) و مراد از استثناء: (الا من اذن له الرحمن...)
گفتارى درباره معناى روح و مراتب آن در قرآن
بحث روايتى
رواياتى درباره معناى (احقاب )، مراد از (روح )، و... درذيل آيات گذشته
ما هستيم آنها كه در قيامت اجازه سخن داشته شفاعت مى كنيم
سوره نازعات آيات 41-1
اقوال مختلف درباره مراد از پنج سوگند آغاز سوره نازعات : (و النازعات غرقا والناشطات نشطا...)
نقد و بررسى اقوال فوق
بيان اينكه در اين پنج سوگند به ملائكه سوگند ياد شده است
گفتارى پيرامون واسطه بودن ملائكه در تدبر
(در ذيل آيه فالمدبرات امرا)
عدم منافات بين واسطه بودن ملائكه و استناد حوادث به ايشان ، به استناد آنها بهخداى تعالى و به اسباب ظاهرى
معناى اينكه درباره قيامت فرمود: (يوم ترجف الراجفه تتبعها الرادفة )
حكايت سخن كفار در استبعاد معاد
داستان موسى (عليه السلام ) و فرعون و آنچه اشاره به اين داستان در اين مقام افادهمى كند
معناى (هل لك الى ان تزكى و اهديك الى ربك فتخشى ) كه موسى (عليه السلام )ماءمور شد به فرعون بگويد
مراد فرعون از اينكه خطاب به مردم مصر گفت : (انا ربكم الاعلى )
چند وجه در معناى (فاخذه الله نكال الاخره و الاولى )
رفع استبعاد معاد در خطاب و استفهام توبيخى (ءاءنتم اشد خلقا ام السماءبنيها...)
تسميه قيامت به (الطامه الكبرى )
تقسيم مردم به دو دسته : طاغى دوزخى ، او خائف از مقام پروردگار كه بهشت ماءواى اواست و بيان ضابطه براى صفات هر يك
لوازم و آثار طغيان و خوف از مقام رب
مقصود از مقام پروردگار و خوف از آن
بحث روايتى
(رواياتى درباره سوگندهاى سوره نازعات ، استعباد معاد توسط كفار،خوف از مقامپروردگار،پيروى از هوى )
آيات 46-42 سوره نازعات
چند وجه در معناى اينكه بعد از حكايت سوال مشركين از زمان وقوع قياعت فرمود: (فيمانت من ذكريها)
آنچه از آيه (الى ربك منتهاها) كه در مقامتعليل عدم علم پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) ...
مفاد آيه (كانهم يوم يرونها لم يلبثوا الا عشيه اوضحيها) كه در قالبتمثيل نزديكى قيامت را بيان مى كند
بحث روايتى
(چند روايت راجع به سوال مردم از زمان وقوع قيامت و جواب خداى تعالى )
سوره عبس آيات 16-1
اشاره به شان نزول اين آيات و غرض سوره كه عبارتست از عتاب هر كس كهثروتمندان
خبرى عتاب آميز حاكى از روى گرداندن يك مرد نابينا و عنايت و توجه به توانگران
اشاره به اينكه قرآن كريم (تذكره ) است
مقصود از اينكه درباره قرآن فرمود: (فى صحف مكرمة ...)
اشاره به اينكه ملائكه اى مخصوص سفراى وحى و - تحت امرجبرئيل - متصدى حمل و ابلاغ آن به پيامبران بوده اند
بحث روايتى
روايتى حاكى از اعراض پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) از ابن ام مكتوم ونزول آيات : (عبس و تولى ...)
بيان اينكه آيات عتاب به روشنى متوجه پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) نيست ونزول آن در مورد روى گرداندن آن حضرت از ...
روايتى ديگر حاكى از نزول آيات عتاب در مورد مردى از بنى اميه
آيات 17 - 42، سوره عبس
معناى آيه (قتل الانسان ما اكفره ) و مراد از كفر در آن
نفى عذر از بشر در كفر ورزيدن و استكبارش ، با بيان حقارت و ناچيزى مبداء خلقت اوو...
اشاره به عدم منافات اينكه خلقت و تقدير از ناحيه خدا است با مختار بودن انسان
مراد از اينكه فرمود خدا انسان را اقبار (دفن ) كرد - ثم امانه فاقبره -
معناى آيه : (كلا لما يقض ما امره ) كه متضمن ملامت انسانهاى مبتلا به كفر است
معناى آيه : (كلا لما يقض ما امره ) كه متضمن ملامت انسانهاى مبتلا به كفر است
اشاره به شدت و سختى روز قيامت به نحوى كه انسان حتى از كسان و نزديكانش مىگريزد
سيماى كفار و اهل شقاوت در قيامت
بحث روايتى
(روايتى درباره : (قتل الانسان ما اكفره )،جهل ابوبكر و عمر به معناى (ابا) شدت روز قيامت و...)
سوره تكوير آيات 14-1
مفاد كلى سوره تكوير و زمان نزول آن
حوادث و وقايع زمان وقوع قيامت
مراد از اينكه درباره قيامت فرمود: (و اذا العشار عطلت و اذا الوحوش حشرت ...)
وجه اينكه فرمود از دختران زنده به گور شده پرسيده مى شود: (باى ذنب قتلت )
بحث روايتى
(رواياتى در معناى آيات گذشته )
آيات 29-15 سوره تكوير
مراد از (الخنس الجوار الكنس ) كه بدانها قسم ياد فرموده است
معناى (و الليل اذا عسعس و الصبح اذا تنفس )
مدح و توصيف جبرئيل به شش صفت
وجه اينكه فرمود: (صاحب شما) ديوانه نيست
مراد از اينكه رسول الله (صلى الله عليه و آله و سلم )جبرئيل را در افق مبين ديده است
دفع هر گونه شبهه و ترديد درباره حقانيت قرآن و اينكه آن كتاب هدايت است
بحث روايتى
(روياتى در ذيلبرخى آيات گذشته )
سوره انفطار آيات 19-1
بيان تعدادى از علامتهاى روز قيامت
مراد از اينكه در قيامت هر نفسى به آنچه مقدم و مؤ خر داشته عالم مى شود
مفاد استفهام توبيخى (يا ايها الانسان ما غرك بربك الكريم ) و آنچه وصف(كريم ) افاده مى كند
برقرارى عدالت بين اعضاء و قواى انسان يكى از موارد تدبير الهى
ثبت و ضبط اعمال انسانها توسط دو فرشتهموكل و توصيف آنها به (كراما كاتبين )
ملائكه به افعال و نيات ما علم دارند و بر هر كس دو ملك ماءمور ثبت و كتابتاعمال اويند
در قيامت رابطه تاءثير و تاءثر اسباب عادى از بين مى رود
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل (علمت نفس ما قدمت و اخرت )، (و ان عليكم لحافظين ) و (الامريومئذ لله )
سوره مطففين آيات 21-1
چند وجه درباره اينكه در توصيف (مطففن ) به (الذين اذا كتالوا على الناسيستوفون ....) خريدن به وزن گفته نشده
احتمال برانگيخته شدن بعد از مرگ براى اجتناب از محرمات كافى است
توضيح مفردات و جملات آيات : (كلا ان كتاب الفجار لفى سجين ...)
اقوال مفسرين در بيان مراد از مفردات و جملات اين آيات
گناه زياد و مستمر، سر انجام انسان را به تكذيب روز جزا منتهى مى كند
اعمال زشت صفا و جلاى نفس را تيره كرده به آن نقش و صورتى مى دهند كه از درك حقمانع مى گردد
معناى (عليين ) كه فرمود كتاب ابرار در آن است و چندقول در اين باره
مراد از (مقربون ) و اينكه ايشان عليين را مى بينند
بحث روايتى
(رواياتى راجع به : (نزول سوره مطففن )، در عليين بودن كتاب ابرار و در سجينبودن كتاب فجار،
رواياتى راجع به فساد و (رين ) قلب بر اثر ارتكاب گناه )
آيات 36-22 سوره مطففين
جلالت قدر ابرار و نعمت هاى بهشتى ايشان
توجيه نحوى توالى دو حرف عطف در (و فى ذلك فليتنافس المتنافسون ...)
چشمهاى در بهشت بنام (تسنيم )
خنده مؤ منان به كفار در روز جزا در مقابل خنده آن مجرمان به مؤ منان در دنيا
بحث روايتى
( چند روايت حاكى از اينكه مراد از(الذين اجر موا) منافقين و از(الذين آمنو) اميرالمومنين( عليه السلام )
سوره انشقاق آيات 25-1
معناى اينكه در بيان چند تا از مقدمات قيامت فرمود آسمان منشق و زمين كشيده مى شود وفرمود(و ازنت لربها و حقت )
مفاد آيه : (يا ايها الانسان انك كادح الى ربك كد حافملاقيه ) و دلالت آن بر بحث وجزا
مقصود از اينكه فرمود اكتابش به دست راست داده شود شادمان به سوى(اهل ) خود باز مى گردد
رد پندار آن كس كه نامه اعمالش از پشت سر به او داده مى شود و در دنيا در(اهل ) خود مسرور بود و مى پنداشت ...
جوابى كه به اين سوال و اشكال داده شده كه مومنان گنهكار در زمره (من اوتىكتابه بيمينه ) هستند يا (من اوتى ...
تقسيم اهلمحشر به دو طائفه اصحاب يمين و اصحاب شمال تقسيمى كلى نيست
معناى آيه : (لتركبن طبقا عن طبق )
معناى جمله (والله اعلم بما يوعون )
بحث روايتى
(رواياتى درباره محاسبه اعمال در قيامت ،نزول آيه : (و اما من اوتى كتابه ....)، (لتركبن طبقا عن طبق ) و...)
سوره بروج آيات 22-1
اشاره به مضامين سوره مباركه بروج
مراد از ذات البروج بودن آسمان
مقصود از (شاهد) در (و شاهد و مشهود)رسول اللّه (صلى الله عليه و آله ) و مراد از (مشهود) ...
اقوال عديده مفسرين درباره مراد از (شاهد و مشهود)
اقوال از (اصحاب الاخدود) و معناى (قتل اصحاب الاءخدود)
آنچه آوردن اوصاف : عزيز، حميد، مالكيّت سموات وارض و شهيد بودن بر هر چيزبراى خداوند در آيه : (و ما نقموا منهم ...
تهديد شكنجه كنندگان مؤ منين و مؤ منات به عذاب جهنّم و عذاب حريق
توضيح تعليل شديد بودن بطش پروردگار به اينكه او مبدء و معيد است
اشاره به چند صفت از صفات خداوند در ارتباط با وعده و وعيد او بهاهل بهشت و دوزخ
بحث روايتى
رواياتى درباره مراد از(و شاهد و مشهود) داستان اصحاب اخدود، وصف لوح محفوظ،و...)
رواياتى در داستان اصحاب اخدود در ذيل(قتل اصحاب الاخدود)
رواياتى در وصف لوح محفوظ
سوره طارق آيات 17-1
معناى (طارق ) و (ثاقب )
مراد از اينكه فرمود: (هيچ نفسى نيست جز اينكه بر آن حافظى است )
شخصيت انسان به نفس و روح او است و لذا انسانى كه در قيامت اعاده مى شود عين همانانسان دنيوى است نه مثل او
استدلال بر قدرت خدا بر احياء اموات به خلقت انسان از آبى جهنده كه از بين (صلب) و (ترائب ) خارج مى شود
وجه تسميه قيامت به (يوم تببلى السّرائر)
وصف قرآن به اينكه (قول فصل ) است و(هزل نيست )
بحث روايتى
(رواياتى در ذيلبرخى آيات گذشته از جمله (يوم تبلى السّرائر) و (اءنهلقول فصل )
سوره اعلى آيات 19-1
مضمون كلمه سوره مباركه اعلى
توضيح معناى اينكه فرود: (سبّح اسم ربّك - نام پروردگارت را تنزيه كن)
اقوال مختلف در اين باره
مظاهر تدبير الهى : خلقت ، تسويه ، تقدير، هدايت ، و...
معناى (اقراء) در (سنقرئك فلا تنسى ) و مفاد استثناء (الّا ماشاء اللّه )
آسوده خاطر نموده پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله از چيست تلقى وحى الهى و حفظآن
معناى اينكه خطاب به پيامبر (صلى الله عليه و آله ) فرمود: (و نيسّرك لليسرى- تو را براى يسرى آسان مى كنيم )...
سودمند واقع شدن شرط اساسى تذكره و اشاره به گفتار مفسرين درباره شرطمذكور
معناى اينكه شقىّ دوزخى در آتش نه مى ميرد و نه زنده مى شود،
مراد از تزّكى در: (قد افلح من تزكّى )
بحث روايتى
(رواياتى در ذيلآيات : (سبّح اسم ربك الاعلى )، (سنقرئك فلاتنسى )، (قذ افلح من تزّكى ) ودرباره صحف اولى )
روايتى درباره عدد انبياء الهى و كتب و صحيفه هاى آنها
سوره غاشيه آيات 26-1
وجه تسميه قيامت به (غاشيه - فراگيرنده ) و معناى اينكه در قيامت وجوهىخاشعه اند و (عاملة و ناصبة )
وصف جنّت عاليه اى كه چهره هاى ناعمه در قيامت در آن جاى دارند
دعوت به نظر در مظهر تدبير الهى
توضيحى راجع به استثناء (الّا من تولّى و كغر) از (فذّكر انّما انت مذّكر)
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل آيات (عاملة ناصبة ) (فذّكر انّما انت مذكر) و درباره حساباعمال )
سوره فجر آيات 30-1
مظامين سوره مباركه فجر
وجوه مختلف درباره مراد از (فجر)، (ليال عشر) و (شفع و وتر) كه بدآنهاسوگند ياد شده است
مراد از (ارم ذات العماد)
وجه توصيف فرعون به (ذى الاوتاد)
حكايت زبان حال نوع آدمى كه آزمايش خدا با اكرام و نعمت دادن را به حساب ممتاز بودنخود از ديگران مى گذارد
و آزمايش خدا با فقر و تنگدستى را اهانت و خوارى از ناحيه خدا مى پندارد
مراد از آمدن پروردگار در قيامت (و جاء ربّك و الملك ...)
متذكّر شدن و (يا ليتنى ) گفتن انسان در قيامت
(نفس مطمئنة ) نفسى است كه با ايمان به پروردگار و ياد او سكونت يافته ، بهمقام رضا رسيده است و...
بحث روايتى
(رواياتى درباره مراد از شفع و وتر، تسميه فرعون به ذى الاءوتاد، آورده شدنجهنم ، آمدن خدا، و...)
شفع حسن و حسين (ع ) و وتر اميرالمؤ منين عليه السلام است
حديثى از امام صادق (ع ) درباره خصوصيات قبض روح مؤ من درذيل (يا ايها النفس المطمئنه ...)
سوره بلد آيات 20-1
حقيقتى درباره خلقت انسان كه سوره مباركه بلد بيان مى كند صفحه
سه وحه در معناى آيه : (و انت حلّ بهذا البلد)
بيان اينكه سوگند (و والد و ما ولد) سوگند به ابراهيم واسمعيل (عليهما السّلام ) است
چند قول ديگر درباره مراد از (والد و ما ولد)
خلقت انسان در (كبد) و آميخته بودن حيات او با رنج و خستگى
حكايت منت گذارى كسى كه مقدارى از مال خود را انفاق نموده ، مى گويد:مال هنگفتى را تلف كردم
رد و انكار لازمه سخن كسى كه انفاق از مال بر او گران آمده گفت : (اهلكت مالالبدا)
معناى (عقبه ) و وجه تفسير آن به (فك رقبه ) و (اطعام در روز قحطى )
بحث روايتى
رواياتى درباره قسم به شهر مكه ، مراد از ( والد و ما ولد)
رواياتى در ذيل (هديناه النجدين ) و درباره اطعام مسكين و آزاد كردن برده
سوره شمس آيات 16-1
مضمون سوره شمس
چند وجه درباره مرجع ضمير در (والنّهار اذا جلّها)
وجه اينكه در آيه : (والسّماء و ما بنيها) از بانى آسمانى تعبير به (ما) شدهاست
معناى (فجور) و (تقوى ) و مراد از اينكه خداوند فجور و تقواى نفس را به اوالهام كرده
زكّيها و قد خاب من دسّيها)
طغيان قوم ثمود و پى كردن ناقه صالح (عليه السّلام )، نمونه اى از (و خاب مندسّيها)
بحث روايتى
(رواياتى درباره الهام فجور و تقوى ، اشقاى اولّين و اشقاى آخرين )
سوره ليل آيات 21-1
مراد از اينكه درباره مؤ من انفاق كننده متقّى فرمود: (فسنيسّره لليسرى )
درباره بخل ورزنده مكذّب فرمود: (فسينسّره للعسرى )
هدايت خلق از قضاهاى الهى است كه بر خود واجب كرده (انّ علينا للهدى ) و با هادىبودن انبياء (عليهم السّلام ) منافات ندارد
فرق بين هدايت به معناى ارائه طريق و هدايت به معناىايصال به هدف
بيان اينكه تكذيب كننده دعوت حقّ و روى گرداننده از آن (اشقى ) است ،
و اينكه مفاد آيه (لا يصليها الا الاءشقى ...) اينست كه فقط كافر اشقى خالد درجهنم است
متّقى ترين افراد كسى است كه در راه رضاى خدا ازمال حود انفاق مى كند
بحث روايتى
(رواياتى درباره نزول آيات : (فاءما من اعطى و اتّقى ...) در شاءن (ابودحداح) و روايتى درباره اينكه هدايت كننده خدا است )
كلام فخر رازى در شاءن نزول سوره ليل و نقد و برسى آن
سوره ضحى آيات 11-1
مقصود از اينكه خطاب به پيامبر (صلى الله عليه و آله ) فرمود خدا تو را (يتيم )و (ضالّ) يافت . چند وجه در اين باره
نقل اقوال مفسرين در مراد از ضلالت در آيه شريفه
تو يتيم بودى و درد يتيمى كشيده اى ، پس بر يتيم قهر مكن . تهيدست بوده اى و طعمفقر چشيده اى...
بحث روايتى
رواياتى درباره نزول آيه : (و لسوف يعطيك ربّك فترضى )، شفاعت ، و معناىآيه : (و امّا بنعمة ربّك فحدث )و...
سوره انشراح آيات 8-1
نادرستى سخن فخر رازى در ردّ اين قول كه سوره (والضحّى ) و (الم نشرح )يك سوره اند
مقصود از شرح صدر رسول الله (ص ) در (الم نشرح لك صدرك )
وجوه مختلف در باره مراد از (وضع وزر) از آن حضرت
توضيح مفاد آيه : (فانّ مع العسر يسرا) و ردّ سخنى از زمخشرى در اين باره
مفاد تكرار جمله : (انّ مع العسر يسسرا) و چند وجه درباره امر (فاذا فرغت فانصب...) به پيامبر (صلى الله عليه و آله )
بحث روايتى
(رواياتى متضمن تمثيلى حاكى از شكافته شدن سينه پيامبر (صلى الله عليه وآلهوسلم ) و تبديل و تبديل قلب او...
سوره تين آيات 8-1
مراد از (تين ) و (زيتون ) و وجه تسميه مكه به (البلد الامين )
منظور از خلقت انسان در احسن تقويم و اشاره به مقام رفيع او بر حسب طبع اوّلى واستعداد ذاتى
چند احتمال درباره مراد از (ردّ) انسان (جز مؤ منان صالحالعمل ) به (اسفل سافلين )
معناى آيه : فما يكذّبك بعد بالدين ...) و تقرير احتجاجى كه براى اثبات بعث وجزا متضمّن است
بحث روايتى
(چند روايت راجع به مراد از (تين ) ، (زيتون ) و (البلد الامين )
سوره علق آيات 19-1
معناى (قرائت ) و مفاد (اقراء باسم ربّك الّذى خلق ...)
معناى (قرائت ) و مفاد (اقراء باسم ربّك الّذى خلق ...)
مراد از امر به قرائت در (اقراء و ربّك الاكرام ) و مفاد توصيف خدا به (الّذى علّمبالقلم ) بعد از امر به قرائت
بى نياز دانستن خود، منشاء و علّت طغيان آدمى است
توضيحى راجع به تشريع نماز قبل از شب معراج وقبل از نزول قرآن كه از آيه : (اراءيت الذى عيدا اذا صلّى ) استفاده مى شود
تهديد آنكه مانع نمازگزاردن پيامبر (صلى الله عليه و آله ) مى شده
بحث روايتى
رواياتى در باره ماجراى نزول نخستين وحى بر پيامبر صلى الله عليه وآله وسلم :(اقرء باسمربك ...)
و بيان اشكالى كه در اين روايت ديده مى شود
شاءن نزول آيات : (اءراءيت الذّى ينهى ...)، سجده نزديكترين حالت عبد به ربّ،سوره عزائم
سوره قدر آيات 5-1
مفاد آيه : (انّا انزلنا فى ليلة القدر) اينست كه همه قرآن در شب قدرنازل شده است
وجه تسميه شب قدر، تقدير و احكام يك سال در شب قدر، يكى از شب هاى رمضان است وهر سال تكرار مى شود
مراد از بهتر بودن شب قدر از هزار شب ، و منظور ازتنزّل ملائكه و روح به اذن پروردگارشان (من كلّ امر)
بحث روايتى
روايتى دالّ بر اينكه سوره قدر براى تسليت بهرسول اللّه (صلى الله عليه و آله ) كه ...
رواياتى درباره بهتر بودن شب قدر از هزار ماه ، تقدير امور ونزول ملائكه و روح در آن شب
سوره بيّنه آيات 8-1
تفسير آيه : (لم يكن الّذين كفروا من اهل الكتاب ...) كه گفته شده ازمشكل ترين آيات قرآنى است
موارد استعمال واژه (كتاب ) و مراد از اينكه فرمود درصحف مطهّره اى كه پيامبر(صلى الله عليه و آله ) تلاوت مى كند ...
بيان اينكه كتب آسمانى براى عموم بشر آورده شده و آيه (و ما تفرق الذين اوتواالكتاب ...) حكايت حال مشركين نيز هست
بيان مفاد جمله (و ذلك دين القيمه )
بهترين مردم و بدترين مردم
بحث روايتى
(چند روايت درباره اينكه مراد از (خيرالبريّه - بهترين مردم ) اميرالمؤ منين (عليهالسلام ) و شيعيان اويند)
سوره زلزال آيات 8-1
مقصود از اينكه در قيامت زمين (اثقال ) خود را بيرون مى كند و (انسان ) مى گويدآن را چه شده است
معناى اينكه در روز قيامت زمين به وحى الهى از اخبار خود سخن مى گويد
معناى اينكه فرمود: (يومئذ يصدر الناس اشتاتا)
بيان عدم منافات بين آيه : (فمن يعمل مثقال ذرة ) با آياتى كه بر حبطاعمال...
بيان عدم منافات ...
بحث روايتى
سوره عاديات آيات 11-1
وجوهى كه درباره مراد از سوگندهاى : (والعاديات ضبحا...) گفته شده و بياناينكه اين قسم ها به سوارگان رزمنده است
دو خصلت بنى آدم : (كنود) بودن حبّ مال داشتن
بحث روايتى
(روايتى راجع به نزول سوره عاديات درباره نبرد اميرالمؤ منين (عليه السلام ) در جنگذات السلاسل ، و روايتى ديگر)
سوره قارعه آيات 11-1
وجه تسميه قيامت به (قارعه ) و تشبيه مردم پس از بر انگيخته شدن ، به تودهملخ
معناى اينكه درباره كسى كه اعمالش سبك است فرمود: (فامه هاويه )
بحث روايتى
معناى اينكه درباره كسى كه اعمالش سبك است فرمود: (فامّه هاويه )
سوره تكاثر 8-1
توضيح مفردات و مفاد آيات : (الهكيم التكاثر حتى زرتم المقابر...) كه متضمّنتوبيخ شديد مردم در جمع مال و نفرات است
تخطئه و تهديد متكاثران و معناى (لترونّ الجحيم ) و (ثم لترونهّا عين اليقين)
توضيحى درباره (نعمت ) و استفاده از آن در راه اطاعت و سؤال از آن در قيامت
بحث روايتى
چند روايت درباره شاءن نزول سوره تكاثر
رواياتى بيانگر اينكه مراد از نعيمى كه از آن سؤال مى شود محمد و آل او (عليه السلام )، يا ...
بيان رابطه بين نعمت بودن نعمت بودن نعمت ها و هدايت دينى صفحه
سوره عصر آيات 3-1
اقوال مختلف درباره مراد از (عصر) كه بدان قسم ياد فرموده است صفحه
شرحى در مورد مستثنى بودن مؤ منان صالحالعمل از زيانمندى جنس انسان صفحه
جمله (و عملوا الصّالحات ) بر عمل به همهاعمال صالح دلالت دارد واز آن استفاده مى شود كه ...
خصوصيت و اهميت تواصى به صبر كه بعد از عنوان كلى (و عملوا الصّالحات )اختصاص به ذكر يافتند صفحه
بحث روايتى
(چند روايت در ذيل آيات سوره عصر)
سوره همزه آيات 9-1
تهديد شديد به گردآورندگان مال و ذكر اوصاف آنان كه (همزه )اند و (لمزه) و مال خود را مايه جاودانى مى پندارند و... صفحه
رد پندار غلط انسانى كه خيال مى كند مال دنيا به او جلودانگى مى بخشد
معناى اينكه در وصف آتش جهنم فرمود: (التى تطلع على الافئده ) و معناى (فىعمد ممده ) صفحه
بحث روايتى
(رواياتى درباره شاءن نزول سوره همزه ، معناى (همزه ) و (لمزه ) و... مراد از(عمد ممده )
سوره فيل آيات 5-1
بيان مفردات و مفاد آيات سوره مباركه فيل صفحه
بحث روايتى
(داستان اصحاب فيل و هلاكشان ) صفحه
سوره قريش آيات 5-1
بررسى قول به وحدت سوره (فيل ) و (ايلاف ) و سوره (ضحى ) و (المنشرح ) صفحه
معناى سوره ايلاف در فرض وحدت با سورهفيل و در صورت استقلال
بحث روايتى
(روايتى درباره مفاد سوره ايلاف ) صفحه
سوره ماعون آيات 7-1
اوصاف تكذيب كنندگان دين : راندن يتيم ، عدم اهتمام به طعام مسكين ،سهل انگارى در نمازگزاران ، رياكارى و منع (ماعون )
بحث روايتى
(چند روايت درباره مفاد آيات گذشته از جمله :سهل انگارى درباره نماز و مراد از منع (ماعون )
سوره كوثر آيات 3-1
اقوال مختلف درباره مراد از (كوثر) و بيان شواهددال بر اينكه مراد از آن ذريّه پيامبر (صلى الله عليه و آله )...
مراد از امر صلوة و نحر بعد از منت گذاردن به اعطاء كوثر
بحث روايتى
رواياتى درباره اينكه مراد از (نحر) در (فصلّ لربّك و انحر) بلند كردن دستها در موقع اداء تكبير است
ذكور، كسى كه زخم زبان زد، و نزول سوره كوثر
سوره كافرون ، آيات 1 - 6
رواياتى راجع به زخم زبان در (يا ايّها الكافرون ...) به گروهى معهود و معيناز كفار بوده و (و لا انتم عابدون ما اعبد) ...
وجه تكرار مضمون سابق در (و لا انتم عابد ما عبدتم و لا انتم عابدون ما اعبد)صفحه
بيان اينكه آيه : (لكم دينكم ولى دين ) اخبار از اينست كه كافران مخاطب پيامبر(صلى الله عليه و آله ) به ...
بحث روايتى
سوره نصر، آيات 1- 3
بحث روايتى
(روايتى درباره شاءن نزول سوره كافرون و روايتى راجع به تكرار يك مضمون درسوره ) صفحه
بيان اينكه مراد از نصر و فتح در (اذا جاء نصر الله و الفتح ...) رسيدن آنپيشگويى شده فتح مكه است
وجه و مناسبت امر به حمد و استغفار پروردگار، بعد از ديدن نصر الهى
بحث روايتى
چند روايت مربوط به نزول سوره نصر
تفصيل داستان فتح مكه : پيمان شكنى مكيان ، حركت قواى اسلام ، وقايع بين راه ، واردشدن به شهر و...
رسول خدا صلى الله عليه و آله عزم خود را براى فتح مكه جزم مى كند
ديدار ابوسفيان با پيامبر صلى الله عليه و آله و اسلام آوردن او بهنقل از عباس
حركت لشكر اسلام بر سوى مكه و فتح مكه
خطبه پيامبر (صلى الله عليه و آله ) بعد از فتح مكه
سوره تبت آيات 5-1
معناى (تلت بدا ابى لهب و تبّ)
وجه اينكه در اين نفرين از ابولهب به كنيه ياد شده
توضيحى درباره اينكه نفرين به ابولهب و اينكه فرمود: (سيصلى نارا...) عدماختيار ابولهب در جهنمى شدن را افاده نمى كند
بحث روايتى
(چند روايت درباره بد رفتارى ابولهب و همسرش بارسول اللّه (صلى الله عليه و آله ) و نزول سوره تبّت )
سوره اخلاص آيات 4-1
فرق بين (احد) و (واحد) و معناى احد بودن خداى تعالى
معناى اينكه خدا صمد است اينست كه هر چيزى در ذات و آثار و صفات محتاج او است و اومنتهى المقاصد است
بيان اينكه نزائيدن ، زاده نشدن و كفو نداشتن خدا فرع بر صمد بودن و يگانگى اودر ذات و صفات و افعال است
بحث روايتى
سوره فلق ، آيات 1 - 5
معنى (فلق ) در (قل اعوذ برب الفلق ) و مفاد (و من شر ما خلق )
ذكر خصوص شر شبانگاه ، شر ساحران و شر حاسد بعد از ذكر (من شر ما خلق )از باب اهتمام به اين سه شرط است
بحث روايتى
چند روايت حاكى از نزول (معوذتين ) بعد از بيمار شدن پيامير (صلى الله عليه وآله ) بر اثر سحر يك يهودى
نظر ابن مسعود داثر بر اينكه (معوذتين ) جزء قرآن نيست ، رد اين نظر و بياناينكه تواتر قطعى بر اينكه اين دو سوره ...
چند روايت درباره مراد از (قلق ) و درباره آثار حسد
سوره ناس آيات 6-1
شرحى در مورد اينكه خداى تعالى از سه جهت (ربّ الناس )، (ملك النّاس ) و(اله النّاس ) بودن ملجاء و معاذ است
مراد از (وسواس خنّاس ) و اينكه فرمود: (من الجنّة و النّاس )
بحث روايتى
(رواياتى درباره شاءن نزول ، مراد از (وسواس ) و وساوس و تسويلات آن )صفحه