کتاب

نام كتاب : تفسير الميزان جلد 9

نام نويسنده : علامه طباطبايي رحمه الله عليه

    
 

آيات 6 - 1 سوره انفال
ترجمه آيات
بيان آيات
معناى (انفال )،(ذات ) و مراد از اصلاح طلبى ذات البين
اختلاف مفسرين در قرائت (يسئلونك عن الانفال)
معنى و ترتيبى كه از ضميمه ساختن آيات ساختن آيات مربوط بهانفال استفاده مى شود
بيان عدم منافات بين آيات مربوط به غنيمت و خمس با آيه :(قل الانفال لله والرسول )
پنج صفت براى مؤ منين حقيقى
مراد از درجات در: (لهم درجات عند ربهم ) مراتب قرب به خدا است
معناى (حق ) و (جدال )
بحث روايتى
(معناى انفال ، شاءن نزول آيات مربوط بهانفال ...)
آيات 14 - 7 سوره انفال
ترجمه آيات
بيان آيات مربوط به جنگ بدر و وضع وحال روحى مسلمين در آن جنگ كه نخستين جنگ آنان بود
مراد از (مردف ) بودن ملائكه اى كه در جنگ بدر به يارى مسلميننازل شدند
امداد مسلمين با فرستادن ملائكه به منظور بشارت مسلمين و آرامش دلهاى آنان بوده نهبراى كشتن كفار
امداد مسلمين در جنگ بدر با فرو فرستادن باران
بحث روايتى
(رواياتى درباره جنگ بدر و شاءن نزول آيات مربوطه )
داستان جنگ بدر
خواب عاتكه (دختر عبدالمطلب ) تعبير شد!
انصار هم همچو مهاجرين دست يارى به پيامبر اكرم (ص ) مى دهند
پيامبر اكرم (ص ) دستور حركت صادر مى كند
جنگ بدر آغاز مى شود
خطابه رسول الله (ص ) براى لشگر اسلام در روز جنگ بدر
حكايت جريان جنگ بدر بنقل از واقدى در كتاب مغازى
جنگ بدر بروايت تفسير قمى
اسامى كفارى كه به نقل شيخ مفيد عامه و خاصه اتفاق دارند در جنگ بدر به دستاميرالمؤ منين على (ع ) هلاك شدند
فهرست اسامى شهداى جنگ بدر
آيات 29 - 15 سوره انفال
ترجمه آيات
بيان آيات شريفه متضمن دستوراتى راجع به جهاد اسلامى و نهى از فرار از جنگ
پيروزى مسلمين در جنگ بدر مرهون عنايت الهى و امدادهاى غيبى بوده است (...و ما رميت اذارمين ...)
معناى (الذين قالوا سمعنا و هم لا يسمعون ) و اينكه مراد از آن در آيه شريفه چهكسانى است
بدترين جنبندگان ، كر و لالهايى هستند كهتعقل نمى كنند
شرحى در مورد (حيات ) و اقسام آن از نظر قرآن ، درذيل آيه شريفه : (استجيبوا لله وللرسول اذا دعاكم و لما يحييكم )
آيه شريفه ناظر به زندگى حقيقى انسان است كه اشرف واكمل از حيات دنيوى است و با علم و عمل درك مى شود
وجوهى كه درباره مراد از آنچه رسول الله (ص ) بدان دعوت مى كند و موجب احياء استگفته شده است
معناى (قلب ) در قرآن كريم و توضيح درباره جمله : (ان اللهيحول بين المرء و قبله )
از آنجا كه خدا مالك حقيقى تمام موجودات است و انسان به تمليك او مالك مى شود، پسخداوند ميان انسان و متعلقات او حائل و رابط است
براى ترك اجابت دعوت پيامبر (ص ) هيچ عذرىمقبول نيست
از آنجا كه دلها مسخر خداوند است ، غرور به خاطرتمايل قلب به صلاح و تقوا، و ياءس و نوميدى از عدماقبال قلب به خيرات و صالحات بى مورد است
اشاره به اينكه آيه شريفه : (ان الله يحول بين المرء و قبله ) از جامع ترينآيات قرآنى است
فتنه اى كه دامنه آن همه را (ظالمين وفتنه اى كه دامنه آن همه را (ظالمين و غير ظالمين )فرا مى گيرد و از آن زنهار داده شده است عبارتست از اختلاف داخلى بين امت
معناى آيه شريفه : (واتقوا فتنة لاتصيبن الذين ظلموا منكم خاصه ) بنابر قرائتمشهور و بنابر قرائت (لتصيبن )
روزگار استضعاف و نگرانى خود و تاءييد و يارى خدا را بياد آوريد
معناى : (و تخونوا اماناتكم و انتم تعلمون ) در آيه شريفه كه از خيانت به خدا ورسول (ص ) نهى مى كند
نهى از خيانت به خدا و رسول (ص ) ناظر بهعمل بعضى از مسلمين بوده است كه تصميمات سرى را به دشمن اطلاع مى داده اند
بحث روايتى
(در ذيل آيات مربوط به جنگ بدر)
عدم اختصاص نهى از فرار از جنگ به جنگ بدر و سخن صاحب المنار در اين باره
اشكال سخن صاحب المنار
رواياتى در مورد شاءن نزول آيه : (و ما رميت اذ رميت و لكن اله رمى )
چند روايت در معناى :(واعملوا ان الله يحول بين المرء و قبله )
رواياتى در ذيل آيه شريفه :(واتقوا فتنة لا تصيبن الذين ظلموا منكم خاصه )
چند روايت در مورد شاءن نزول آيه :(يا ايها الذين آمنوا لاتخوفوا اللهوالرسول ...)
آيات 40 - 30 سوره انفال
ترجمه آيات
بيان آيات
معناى (مكر) و تقسيم آن به مكر ممدوح و مكر مذموم
بيان اينكه جمله :( ان كان هذا هو الحق ...) حكايت كلام مشركين نيست
مقتضاى اينكه پيغمبر (ص ) رحمة للعالمين است اين نيست كه مصلحت دين ناديده گرفتهشود و مطلقا عذاب دنيوى براى ظالمين در كار نباشد
وجوهى كه در مجمع البيان در مورد اينكه در يك آيه عذاب از مشركين نفى ، و در آيهدوم اثبات شده است ، نقل شده و اشكال وارد بر آن وجوه
اشاره به اينكه متروك ماندن خانه كعبه ، مؤ اخذه و عذاب الهى در پى دارد
توضيح معناى آيه شريفه :(ليميز الله الخبيث من الطيب ...)
معناى آيه شريفه : (و قاتلوهم حتى لاتكون فتنة و يكون الدين كله لله ...)
بحث روايتى
رواياتى در ذيل آيه شريفه : (و اذ يمكر بك الذين كفروا...) در مورد توطئهقتل پيامبر (ص ) در مكه ، و هجرت آن حضرت به مدينه
رواياتى در شاءن نزول و معناى آيه : (اللهم ان كان هذا هو الحق ...) و (ما كانالله معذبهم )
رواياتى در معناى : (و ما كان صلاتهم عندالبيت الا مكاء و تصديه ) و شاءننزول آن
چند روايت در ذيل آيه شريفه : (ان الذين ينفقون اموالهم ليصدوا عنسبيل الله ...)
آيات 54 - 41 سوره انفال 115
ترجمه آيات
بيان آيات
توضيح و تفسير مفردات و جملات آيه شريفه مربوط به خمس : (واعملوا انما غنمتممن شى ء فان لله خمسه و للرسول ...)
ياد آورى امدادهاى غيبى الهى در جنگ بدر كه موجب پيروزى مسلمين گرديد
شش دستور جنگى به سربازان اسلام
توضيح در مورد زينت دادن شيطان ، اعمال مشركين راو تحريك آنها به جنگ با مسلمين وسپس تنها گذاشتن آنانرا
سخن منافقين و بيمار دلانى كه در ميان اصحاب بدر بودند، درباره مسلمان مجاهد
تبدل نعمت به نقمت و عذاب هنگامى است كه صاحبان نعمت استعداد درونى خود را از دستداده مستعد عقاب شده باشند.
بحث روايتى
رواياتى در مورد خمس و مستحقيقن آن در ذيل آيه شريفه : (واعملوا انما غنمتم من ...)
رواياتى در ذيل آيات مربوط به جنگ بدر
اشاره به اينكه تجسم شيطان در صورتهاى انسانى ، امر محالى نيست تا استعبادشود
آيات 66 - 55 سوره انفال 145
ترجمه آيات
بيان آيات
بدترين جنبندگان نزد خداوند كسانى هستند كه در كفر خود استوار بوده ايمان نمىآورند (يهود)
دستور مقابله به مثل در برابر پيمان شكنان و مقاتله و نبرد با آنان
توضيح مفردات آيه شريفه :(واعدوا لهم ما استطعتم من قوه ...) و معناى آن و بياناينكه خطاب در در آن عام است و متوجه تمامى مسلمين مى باشد
معناى اينكه فرموده است : آنچه در راه خدا انفاق كنيد (ازمال و جان ) به شما بازگردانده مى شود
صلح با دشمن ، با توكل بر خداى سميع عليم
شرحى در مورد غريزه حب و بغض و تاءييد نمودن خداوند پيامبر (ص ) را با ايجادالفت بين قلوب مؤ منين
مبانى تربيتى اسلام كه با توجيه مؤ منين به سوى حيات حقيقى و جاودان و تمتعاتمعنوى ، بين ايشان الفت و برادرى برقرار مى سازد
معناى جمله : (حسبك الله و من اتبعك من المؤ منين )
رمز اينكه يك نفر مؤ من صابر مى تواند بر ده نفر كافر چيره گردد
اثر مستقيم ضعف روحى در كاستن از ميزان توان در كسب پيروزى بر دشمن
اشاره به اينكه هر قدر بر عزت و شكوت ظاهرى مسلمين افزوده مى گشت از درجهايمان و قوت معنويات آنان كاسته مى شده است
بحث روايتى
سير اجمالى در حوادث و وقايعى كه بعد از هجرترسول الله (ص ) به مدينه در مدت هفت سال بين آن حضرت و طوائف يهود جريان يافت
رواياتى در تفسير آيه : (واعدوا لهم ما استطعتم من قوه ...)
دستور پذيرش صلح در: (و ان جنحوا للسلم فاجنح لها) موقت بوده و نسخگرديده است
چند روايت درباره مراد از (من اتبعك ) در آيه شريفه : (يا ايها النبى حسبك الله ومن اتبعك من المؤ منين )
آيات 71 - 67 سوره انفال
ترجمه آيات
بيان آيات
اختلاف مفسرين در تفسير آياتى كه به جهت اسير گرفتن كفار در جنگ بدر، مؤ منين رامورد عتاب قرار داده
آنچه سزاوار است در تفسير آيات مذكوره گفته شود
معناى آيات مورد بحث با توجه به آنچه گذشت
بحث روايتى
(رواياتى در مورد اسيرگرفتن ، مشركين در جنگ بدر و فديه گرفتن از آنها، درذيل آيات مربوطه )
آيات 75 - 72 سوره انفال
ترجمه آيات
بيان آيات
معناى برقرار بودن ولايت بين مهاجرين و انصار (اولئك بعضهم اولياء بعض )
دوستى با كفار، انتشار سيره و روش آنان در ميان مسلمين و در نتيجه فتنه و فساد درپى دارد
بحث روايتى
(منسوخ گشتن حكم ارث به مؤ اخات (برادر خواندگى )، بطلانقول به عصبه در ارث و...)
آيات 16 - 1 سوره توبه
ترجمه آيات
بيان آيات
اشاره به اختلاف در اينكه سوره توبه سوره اىمستقل يا ملحق به سوره انفال مى باشد
اعلائم برائت در: (برائة من الله و رسوله ...) صرف تشريع نيست بلكه انشاءحكم و قضاء بر برائت است
عهد شكنى مشركين ، مجوز مقابله به مثل به آنان بوده است
اقوام مفسرين درباره مراد از چهار ماه در آيه :(فسيحوا فى الارض اربعةاشهر)
مراد از (يوم الحج الاكبر) در آيه : (و اذان من الله و رسوله ...) واقوال مختلف در اين مورد
عهد و پيمانى كه با مشركينى كه به پيمان خود وفادار بوده اند منعقد شده تا پايانمدت محترم است
امر به از ميان برداشتن مشركين پيمان شكن و منقرض ساختن آنان بعد از انقضاء مهلتچهار ماهه ، مگر آنكه توبه كنند...
چنانچه مشركين توبه كردند آنان را رها كنيد
امر به امان دادن به مشركى كه امان مى طلبد تا به بحث و بررسى درباره دين حقبپردازد
هشت مطلب كه از بيانات گذشته معلوم مى گردد
حكو وجوب امان دادن براى استماع كلام خدا،قابل نسخ نيست
پذيرش دين حق بايد با اختيار باشد و دراصول اعتقادى بايد علم يقينى حاصل شود
مشركين به هيچ ميثاق طبيعى يا قراردادى در برابر مؤ منين وفادار نيستند هر چند چربزبانى كنند.
برادر خوانده شدن مؤ منين در قران كريم به نحو مجاز و استعاره نيست بلكه آثارىبر آن مترتب است
تحريك و تشويق مسلمين به قتال و كارزار با بيان اينكه جهاد صحنه آزمون استو...
بحث روايتى
حديث مزبور از مصادر اهل سنت
اعلام برائت چند حكم ديگر را نيز اعلام نمود
علاوه بر اين وظيفه اعلان برائت ، على (ع ) در آنسال اميرالحاج نيز بوده است
پيامبر اسلام (ص ) امير المؤ منين (ع ) را با چهار پيغام براى مشركين روانه مكه مىكند
سخن مغرضانه ابن كثير كه گفته است مخصوص به حكم برائت است و احكام ديگر راابوبكر و ابوهريره رساندند و...
نقد و رد آن گفته ها
خود عبارت (لا يودى عنك الا انت او رجل منك ) اشتراك در رسالت را مى رساند
سخن صاحب المنار در مورد ابلاغ آيات برائت و بدگوئى او از شيعه و كوششى كهبراى اثبات افضل بودن ابوبكر به عمل آورده است
اشكالات وارده بر گفته هاى صاحب المنار
موضوع امارت حاج با مساءله وحى آسمانى كه احدى حتىرسول خدا (ص ) هم حق مداخله و دخل و تصرف در آن را نداشته است فرق دارد
اضطراب و اختلاف روايات راجع به اعلان آيات برائت
خدشه اى كه صاحب المنار خواسته است بر يكى بودن نفس پيامبر (ص ) و على (ع )كه از جمله وحى استفاده مى شود وارد كند و جواب او
اشكال سوم بر سخن صاحب المنار
اشكال چهارم بر سخن صاحب تفسير المنار
رواياتى درباره اينكه اعلام كننده آيات برائت على (ع ) بوده است
در روايات شيعه روز حج اكبر، روز عيد قربان دانسته شده است
روايتى درباره چهار ماه مهلت دادن به مشركين درذيل آيات گذشته
چند روايت در ذيل آيه (فقاتلوا ائمة الكفر...)
چند روايت در ذيل آيه شريفه : (الا تقاتلون قوما نكثوا ايمانهم ...)
گفتارى در معناى عهد و اقسام آن
بررسى و ريشه يابى انعقاد عقود و معاهدات (به معناى اعم ) بين اشخاص
نياز اجتماعات به پيمانها و معاهدات
اعتبار معاهدات در اسلام و لزوم احترام به آنها
نقض ابتدائى عهد جايز نيست ولى مقابله بهمثل تجويز شده است
مقايسه بين اسلام و جوامع متمدن غير دينى از لحاظ احترام به پيمانها و تعهدات
گفتارى درباره انتساب اعمال به اسباب
در ذيل جمله : (قاتلوهم يعذبهم الله بايديكم )
انتساب افعال به اسباب طولى در قرآن كريم
استدلال اشاعره به آيه : (قاتلوهم يعذبهم الله بايديكم ...) براى اثبات جبر واينكه افعال انسان و آثار آن فقط مستند به خدا است
جواب به اشاعره و بيان اشكال عمده مذهب آنان كهاصل عليت مى باشد
سخن جبرى مذهبان از ماديون و پاسخ بدان
جواب معتزله به اشاعره و اختيارشان قول به تفويض واستقلال انسان در اعمالش را
رد مذهب تفويض و بيان اينكه عناوين گناه منسب به داوند نيست
آيات 24 - 17 سوره توبه
ترجمه آيات
بيان آيات
معناى عمارت مساجد الله در: (ما كان للمشركين ان يعمروا مساجد الله )
هيچ عمل لغو و بى فايده اى در دين تشريع نشده و جواز هر عملى منوط به اينست كهخداوند به فاعلش حق داده باشد
وجه تغيير از عبادت به (خشية ) و اشاره به وجود ملازمه بين عبادت و+ترس
مراد از (سقاية الحاج )
وزن و ارزش عملبه زنده بودن و تواءم بودن عمل با ايمان است
مقصود از (اعظم درجة عند الله ) اينست كه آنهايى كه فقط سقايت و عمارت كرده اندئر مقابل مؤ منين مهاجر و مجاهد هيچ درجه و فضيلتى ندارند
سبب نهى از دوستى پدران و برادران كافر، مداخله آنان در امور مؤ منين و تحريكايشان به وسيله آنان مى باشد
مراد از جمله : (فتربصوا حتى ياءتى الله بامره )
بحث روايتى
چند روايت در مورد اينكه آيه شريفه :(اجعلتم سقاية الحاج ...) درباره اميرالمؤ منين(ع ) نازل شده است
سخن صاجب المنار در مورد روايات مربوط به شاءننزول آيه شريفه و نقد و رد آن و اشاره به كيفيت استناد به رواياتى كه راجع به قرآنكريم است و متعرض حكم شرعى نمى باشد
رواياتى ديگر در مورد شاءن نزول آيه شريفه : (اجعلتم سقاية الحاج ...)
چند روايت در ذيل آيه شريفه : (لاتتخذوا آبائكم و اخوانكم اولياء ان استحبواالكفر...)
آيات 28 - 25 سوره توبه
ترجمه آيات
بيان آيات
بيان آيات مربوط به جنگ حنين
مغرور شدن مسلمين به كثرت نفراتشان و هزيمتشان در آغاز جنگ
سخن عجيب يكى از مفسرين در تفسير آيه و توجيه هزيمت مسلمانان در آغاز جنگ
مراد از انزال (سكينت ) برسول (ص ) و مؤ منين
معناى (سكينت ) كه در آيات قرآن آمده است
نازل شدن سكينت موقوف است بر وجود طهارتدل و صفاى باطن
منظور از مؤ منانى كه سكينت بر آنان نازل گرديد افراد معدودى است كهرسول خدا(ص ) را تنها نگذاشتند و فرار نكردند
ادامه خوشنودى و رضاى خدا از كسى و بقاء ستايش و مدح او بستگى دارد به بقاءصفات و احوال حميده او
معناى (سكينت ) و اشاره به اينكه سكينت از جنود خداى تعالى است
معناى : (انما المشركون نجس )
بحث روايتى
استشهاد امام هادى (ع ) در پاسخ متوكل به آيه (لقد نصركم فى مواطن كثيره ) درتعيين حد كثير
داستان جنگ حنين به نقل مجمع البيان
اعتراض انصار نسبت به كيفيت تقسيم غنائم جنگ حنين و خطابهرسول الله (ص ) در جواب به آنها
فهرست اسامى شهداى حنين و بيان تعداد نفرات وفادارى كه فرار نكردند و پيامبر(ص ) را تنها نگذاشتند
آيات 35 - 29 سوره توبه
ترجمه آيات
بيان آيات
مراد از رسول در توصيف اهل كتاب به اينكه (آنچه را كه خدا ورسول او حرام كرده اند حرام نمى دانند) پيامبر اسلام (ص ) مى باشد
واداشتن اهل كتاب به پرداخت جزيه مطابق با عدالت و انصاف است
مراد از حق بودن دين ، و معناى توصيف اهل كتاب به عدم تدين به دين حق
معناى (جزيه ) و مقصود از صغار اهل كتاب در:(...و هم صاغرون )
معرفى (عزير) و بيان اينكه مراد يهود از اينكه گفتند (عزير پسر خداست ) چهبوده است
گفتار مسيحيان مبنى بر اينكه عيسى پسر خداست مشابه گفتار كفار در امم گذشته است
معناى (احبار) و (رهبان ) و اشاره به اينكه برخلاف نصارا، يهود جدا و واقعامعتقد به فرزندى عزير براى خدا نبوده اند
اطاعت بدون قيد و شرط و بالاستقلال همان عبادت و پرستش است و مختص به خداىسبحان مى باشد
لطافت تعبير از حال اهل كتاب به :( يريدون ان يطفؤ وا نور الله بافواههم )
اراده الهى بر انتشار دين اسلام در عالم بشريت تعلق گرفته است .
اشاره به اهميت اقتصاديات در نظام بشرى و وجه اينكه از ميان گناهان احبار و رهبان(اكل مال به باطل ) ذكر شده است
مواردى از تعديات مالى كشيشان
حكم حرمت كنز و احتكار ذهب و فضه مخصوص بهاهل كتاب نيست و معناى انفاق در راه خدا انفاق در مصالح و ضروريات دينى و اجتماعى است
بحث روايتى
رواياتى در مورد قتال با اهل كتاب و رواياتى در مورد اينكه مجوساهل كتاب هستند
چند روايت در مورد معناى اينكه يهود و نصارا احبار و رهبان را ارباب گرفتند
چند روايت در ذيل جمله : (ليظهره على الدين كله ) و تفسير آن به ظهور حضرتمهدى (ع )
رواياتى در ذيل آيه :(والذين يكنزون تاذهب والفضة ...) و استناد مستمر ابوذر بهاين آيه شريفه در برابر عثمان و معاويه و گنجينه داران
بررسى موضع ابوذر و بيان اينكه گفتار او نتيجه اجتهادش نبوده بلكه ماءخوذ ازرسول الله (ص ) بوده است
بيان فساد و ضعف دو روايتى كه در صدد مخدوش ساختن ابوذر است
گفتارى در معناى كنز
مفاسدى كه براندوختن و احتكار پول مترتب است
در مواردى كه انفاق ، مستحب يا مباح است چرابخل ورزيدن جائر نباشد؟
نقش مبرات و مستحبات مالى در حفظ اساس حيات مجتمع دينى و ايجاد نظام اسلامى
آيات 37 - 36 سوره توبه
ترجمه آيات
بيان آيات
مراد از ماههاى دوازده گانه در: (ان عدة الشهور عندالله اثنا عشر شهرا...) ماههاىقمريست
اشاره به حكم حرمت قتال در ماههاى حرام چهارگانه
معناى كلمه (كافه ) و جمله : (قاتلوا المشركين كافة كما يقاتلونكم كافة )
توضيح در مورد (نسى ء) كه در ميان عرب دوران جاهليت مرسوم بوده است
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل آيه : ان عدة الشهور عندالله ... و در مورد قانون نسيى ء)
آيات 48 - 38 سوره توبه
ترجمه آيات
بيان آيات
ملامت و سرزنش مؤ منين به جهت تثاقل و سستى نمودنشان به هنگام جنگ به اينكه مگربه حيات ناچيز دنيا قانع شده اند؟
اگر شما پيامبر (ص ) را يارى نكنيد، بدانيد كه خداوند وقتى كه مشركين او رابيرون كردند با انزال سكينه و جنود غيبى او را يارى نمود
چند دليل بر اينكه ضمير (عليه ) در جمله :(فانزل الله سكينة عليه ) به رسول (ص ) برمى گردد نه به صاحب(ابوبكر)
استدلال بعضى به جمله فوق براينكه سكينت بر ابوبكرنازل شده ، و چند اشكال بر آن استدلال
مراد از (كلمة الذين كفروا) و (كلمة الله ) در آيه شريفه
در راه جهاد عذر و بهانه نياوريد و به هر وسيله ممكن(امول و انفس ) جهاد كنيد
بيان اينكه عتاب در آيه : (عفا الله عنك لم اذنت لهم ) عتاب جدى نيست بلكه مفيدغرض ديگرى است
استدلالبه آيه فوق بر صدور گناه از رسول خدا (ص ) مردود است
خلاصه گفتار صاحب المنار در ذيل آيه فوق كه در آن عفو خدا ازرسول خدا (ص ) را مربوط به ترك اولى نمودن آن حضرت دانسته است
جواب به صاحب المنار و بيان اينكه عملرسول خدا (ص ) اولى و اصلح بوده است نه ترك اولى مفسده حضور منافقين در ميانصفوف مؤ منين مجاهد
يكى از علائم و نشانه هاى نفاق
مفسده حضور منافقين در ميان صفوف مؤ منين مجاهد
بحث روايتى
رواياتى در مورد كيفيت هجرت پيامبر (ص ) از مكه به مدينه و داستان غار و...
نقد و بررسى استدلال به آيه غار بر فضيلت ابوبكر
نقد و رد رواياتى كه مى گويند سكينت بر ابوبكرنازل شد
آماده شدن مسلمين براى جنگ با روميان و خطبه پيامبر (ص ) براى آنانقبل از حركت به سوى تبوك
چند روايت در ذيل آيه شريفه : (عفا الله عنك لم اذنت لهم ...)
داستان چند تن از مؤ منينى كه با تاءخير به لشگريان عازم تبوك پيوستند يا آنكهتخلف كردند و سپس توبه نمودند
آيات 63 - 49 سوره توبه
ترجمه آيات
بيان آيات
منافقين كه به گمان خود از ناملايمات فتنه احتمالى جنگ دورى مى گزينند در واقع ازنفاق و ضلالتشان در فتنه سقوط كرده اند و خود غافلند
خوشحالى منافقين از شكست مسلمين و بدحالى آنها از پيروزى مسلمين و جواباول به آنان
فقط اراده و مشيت خداوند جارى است و توكل و واگذارى امور به او جايى براى سروريا غم نمى گذارد.
جواب دوم به منافقين : (قل تربصون بنا الا احدى الحسينين )
انفاق منافقين مقبول نيست
شيفته اموال و اولاد بسيار منافقين مشو كه اموال و اولاد آنان مايه عذاب آنها است
مواد مصرف صدقات واجبه (زكوات )
وجوهى كه در توجيه ترتيب ذكر موارد هشتگانه مصرف زكات گفته شده
معناى جمله : (قل اذن خير لكم )
توضيح مراد از جمله : يؤ من بالله و يؤ من للمؤ منين )
عدم منافات بين اينكه پيامبر اسلام (ص ) رحمة للعالمين است و اينكه فقط براى مؤمنين رحمت است
بحث روايتى
روايتى در مورد كسانى كه در مورد تقسيم صدقات بين فقراء به پيامبر (ص )اعتراض كردند
(منهم من يلمزك فى الصدقات ...)
رواياتى درباره تقسيم صدقات واجب و مستحقين آن
كسانى كه در شمار (مؤ لفة قلوبهم ) بودند ورسول خدا (صلى الله عليه و آله ) از زكات به آنان پرداخت كرد
مواردى از پرداخت صدقه واجب در فرمايش امام صادق (ع )
چند روايت در ذيل آيه (يقولون هو اذن قل اذن خير لكم ...)
آيات 74 - 64 سوره توبه
ترجمه آيات
بيان آيات
بيان اين دسته از آيات مربوط به منافقين و توطئه آنها براىقتل پيامبر (ص ) در راه تبوك
نگرانى منافقين از جهت افشاء توطئه پليدشان توسطرسول الله (ص )
نگرانى منافقين از جهت افشاء توطئه پليدشان توسطرسول الله (ص )
اشكال دوم در ارتباط با آيه (يحزر المنافقون ...) و پاسخ هايى كه به آن داده شدهاست
جواب منافقين به سؤ ال از رفتار توطئه گرانه شان
معناى كلمه (طائفة )
مراد از ايمان منافقين در جمله : (لقد كفرتم بعد ايمانكم )
اشكالى به آيه در مورد عفو بعضى منافقين و عذاب بعضى ديگر و پاسخ به آن
اوصاف عمومى و جامع منافقين
بيان حالعامه مؤ منين
رضوان خدا، حقيقت رستگارى است و حتى در بهشت رضاى خدا نباشد بهشت هم عذابخواهد بود
مراد از جهاد با منافقين مقاومت و خشونت در برابر آنها است
بحث روايتى
روايات مختلفى كه در ذيل آيه : (يحذر المنافقون ...) و شاءننزول آن نقل شده اند
كداميك از روايات با آيات مورد بحث تطبيق مى كند؟
چند روايت در بيان مقصود از جمله : (نسواالله فنسيهم )
رواياتى در مورد خشنودى و رضاى الهى درذيل جمله : (و رضوان من الله اكبر)
آيات 80 - 75 سوره توبه
ترجمه آيات
بيان آيات
بيان حال دسته اى ديگر از منافقين كه از پرداخت زكات سرپيچى كردند
خلف وعده و دروغگويى از علل نفاق و نشانه هاى آن است . و بعضى از نفاق ها بعد ازايمان عارض مى شود
بحث روايتى
داستان (ثعلبة بن حاطب ) و نزول آيات مربوط به خوددارى از اداء زكات
رواياتى در مورد آمرزيده نشدن منافقين درذيل آيه : (استغفرلهم اولا تستغفرلهم ...) و بررسى آنها
آيات 96 - 81 سوره توبه
ترجمه آيات
بيان آيات
ادامه آيات مربوط به كسانى كه از رفتن به جنگ سرباز زدند و نكوهش و تهديدآنان به عذاب آخرت
نهى از نمازگزاردن بر جنازه منافقين و ايستادن در كنار گور آنان
بر خلاف منافقين ، مؤ منين به ماندن در خانه و شهر راضى نشدند بلكه بااموال و انفس خود به جهاد برخاستند
نكته موجود در جمله : (اعدّ الله لهم جنات ...) و اينكه ورود به جنت براى مؤ منينمجاهد مشروط به باقى ماندن آنان به صفاى ايمان و اصلاحاعمال است
مقايسه بين فقراء و تهيدستان كه آمادگى خود را براى جهاد اعلام نمودند، ودروغگويان منافق
كسانى كه حكم وجوب جهاد از آنها برداشته شده و معذور مى باشند
عذرخواهى منافقين از شما بعد از جنگ مسموع ومقبول نيست و نبايد از آنها راضى شويد
بحث روايتى
روايتى در ذيل آيه شريفه : (فرح المخلفون ...)
رواياتى در ذيل آيه اى كه از نمازگزاردن بر جنازه ميت منافق و حضور در كنار قبر اونهى مى كند (و لا تصل احد منهم )
بيان ضعف و جعلى بودن رواياتى كه حاكى از نمازگزاردن پيامبر (ص ) بر جنازهعبدالله بن ابى و حضور او در كنار قبر او و... مى باشد
چند روايت در مورد خوالف (كسانى كه با پيامبر به قصد تبوك نرفتند)
چند روايت در مورد بكائين (چند نفرى كه به سبب نداشتن مركب براى حضور يافتن درجنگ بسيار گريستند)
آيات 106 - 97 سوره توبه
ترجمه آيات
بيان آيات شريفه مربوط به وضع اعراب از لحاظ كفر و نفاق و ايمان
بيان آيات
معناى كلمه (اعراب ) و بيان اينكه باديه نشينان به سبب دروى از تمدن و علم وادب از معارف دينى دورتر بوده اند
تقسيم مؤ منين به سه گروه : سابقون اولون از مهاجرين و انصار و تابعين آنان بهاحسان . و بيان مراد از هر كدام
معناى اتباع به احسان در جمله : (والذين اببعوهم باحسان ) كه وصف طبقه سوم از مؤمنين است
حكم به فضيلت سابقون اولون از مهاجرين و انصار مقيد است به ايمان وعمل صالح
معناى رضايت مؤ منين از خدا و رضايت خدا از مؤ منين و بيان اينكه رضايت خدا از اوصاففعل او است نه از اوصاف ذاتش
مقصود از عذاب كردن منافقين در دو نوبت (سنعذبهم مرتين ) چيست ؟
امر به اخذ زكات از اموال مردم
گيرنده زكات خداست و تصدق و اداء زكات نوعى توبه است چنانچه توبه همصدقه اعمال است
توضيح درباره معناى آيه : (و قلاعملوا فسيرى الله عملكم و رسوله والمؤ منون ) و اينكه مخاطبين آن چه كسانى هستند ورؤ يت در آن به چه معنا است ؟
بحث روايتى
رواياتى در ذيل آيه شريفه : (و السابقون الاولون من المهاجرين والانصار...)
سخن (قرظى ) مبنى بر اينكه تمامى اصحاب پيامبر (ص ) آمرزيده اند و خوب وبدشان اهل بهشتند و نقد و رد آن سخن
رواياتى در ذيل آيه : (و آخرون اعترفوا بذنوبهم ...) و اينكه در مورد چه كسانىنازل شده است
چند روايت در ذيل آيه مربوط به زكات
چند روايت در ذيل آيه شريفه : (و آخرون مرجون لامرالله )
گفتارى پيرامون زكات و ساير صدقات (نظر اسلام درباره اجتماع و حقوق مالى آن ومزايا و ويژگيهاى نظام ماليه عمومى در اسلام )
آيات 110 - 107 سوره توبه
ترجمه آيات
بيان آيات
داستان بناى مسجد ضرار توسط منافقين و نهى خداوند پيامبر صلى الله عليه و آلهرا از نمازگزاردن در آن
بيان تفاوت در اساس و پايه زندگى مؤ منين و منافقين در قالبمثل
بحث روايتى
رواياتى در مورد بناى مسجد ضرار و نزول آيات مربوطه ، سازندگان آن مسجد وكسانى كه به دستور پيامبر (ص ) آن را ويران ساختند...
آيات 123 - 111 سوره توبه
ترجمه آيات
بيان آيات
وعده قطعى بهشت به كسانى كه در راه خدا با جان ومال خود جهاد مى كنند (ان الله اشترى )
وضع و وصف فردى و اجتماعى مؤ منين
سبب عدم جواز استغفار براى مشركين لغو بودن استغفار براى آنان است
علت وجوب تبرى از دشمنان خدا، و اشاره به عموميت اين حكم
وجه اينكه توبه (بازگشت ) خدا به پيامبر (ص ) و مهاجرين انصار،قبل از ذكر توبه خدا به سه نفرى كه از جنگ تبوك تخلف كردند در آيه وارد شده وبيان مراد از توبه خدا در اين موارد
بيان مقصود از توبه در هر يك از مواردى كه در آيات مورد بحث تكرار شده
معناى اينكه فرمود: با صادقين باشيد (...و كونوا مع الصادقين )
پاداش مجاهدان ، و مراد از جمله : (ليجزيهم الله احسن ما كانوا يعملون )
توضيح آيه نفر (فلولا نفر من كل فرقة منهم طائفة ...) و بيان آنچه كه از آناستنباط مى شود
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل برخى آيات گذشته )
روايتى درباره مشقات و سختى هايى كه مسلمانان در راه تبوكتحمل نمودند
آيات 129 - 124 سوره توبه
ترجمه آيات
بيان آيات
حال مؤ منين و منافقين در موقع نزول سوره قرآنى
هيچ سوره قرآنى بى اثر در دلها نيست ، قلب سليم را ايمان و سرور مى افزايد وقلب مريض را رجس و ضلالت
توصيف پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله به اينكه نسبت به هدايت مردم حرص واهتمام شديد دارد
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل آيات گذشته )
روايتى درباره نقض و تماميت ايمان و شدت و ضعف آن
روايتى در مورد پاك بودن پدران (ص ) از زنا

 


نام كتاب : تفسير الميزان جلد 10

نام نويسنده : علامه طباطبايي رحمه الله عليه

    
 

آيات 10 - 1 سوره يونس 3
ترجمه آيات
بيان آيات
كيفيت و مكان نزول سوره يونس و بيان غرض و آهنگ كلى اين سوره مباركه
اشاره به استعمال كلمه (آيه ) در مورد معانى ، اعيان واقوال
بيان مراد از (حكيم ) در: (تلك الكتاب الحكيم )
وحى مشتمل است بر انذار همه مردم و تبشير مؤ منين . و بيان معناى : (قدم صدق)
جواب خداى تعالى به ترديد و تعجب كفار ازنزول وحى و اينكه پيامبر (ص ) را ساحر مبين خواندند
معناى حق بودن معاد
استدلالاول بر اثبات معاد، به سنت جاريه الهيه بر اضافه رحمت تا تماميت وكمال موجودات
حجت دوم : اعمال فسط و عدل الهى ، با پاداش دادن به صالح و كيفر دادن صالح(ليجزى الذين آمنوا...)
حقانيت خلقت الهى در آفرينش آفتاب و ماه
معناى اختلاف ليل و نهار و حكمتهايى كه در آن وجود دارد
انكار لقاء اللّه و فراموشى روز حساب و دلبستگى به زندگى دنيا و اساس انكاردين مى باشد
مراد از هدايت مؤ منين به ايمانشان ، و اشاره به رابطه بين ايمان وعمل و آثار هر يك
محبت خالص مؤ منين به خداى تعالى ، تسبيح او، و تحيت و درود آنان به يكديگر درجنات نعيم
حمد و ستايش خداى تعالى فقط از بندگان مخلص خدا بر مى آيد
بحث روايتى
(رواياتى در مورد: (قدم صدق عند ربهم )، و تسبيح و حمد پروردگار توسطاهل بهشت )
توضيحى درباره معناى تسبيح و حمد خداى تعالى و بيانى درباره انقطاع تمامسخنان در دنيا جز ذكر: (الحمدلله )
سوره يونس ، آيات 14 - 11
ترجمه آيات
بيان آيات
وجه عدم شتاب خداوند در عذاب منكرين معاد
توجه انسان به خدا در زمان بلاها و ناملايمات زندگى
سبب ضلالت و طغيان كافران و غفلت ورزيدنشان از خداى تعالى
سوره يونس ، آيات 25 - 15
ترجمه آيات
بيان آيات
علت اينكه مشركين به رسولاللّه گفتند: (قرآنى ديگر بياور يا اين قرآن راتبديل كن )
و مراد آنان از اين درخواست و وجوهى كه در اين باره گفته شد است
جواب به درخواست مشركين و بيان اينكه پيامبر (ص ) حق و اختيارى در تعويض وتبديل قرآن ندارد
ظلمى بالاتر از افترا بستن به خدا يا تكذيب آيات او نيست
فلسفه بت پرستى و مبناى عقايد بت پرستان درباره بت ها و رد پندارهاىباطل آنان
توضيحى در مورد پيدايش اختلاف در ميان مردم و بوجود آمدن دو راه : هدايت و ضلالت
اقوال مفسرين در ذيل آيه شريفه : (و ما كان الناس الا امة واحدة فاختلفوا...)
سخن يكى از مفسرين در مورد جمله : (و لولا كلمة سبقت من ربك ) و بيان نادرستى آن
شرحى در مورد مكر مشركين در آيات خدا و مراد از: (اللّه اسرع مكرا)
معناى (دعا) و فرق آن با (ندا)و بيان مراد از دعا و دعوت خداى تعالى و دعا ودعوت بندگان
دعا و عبادت در حقيقت يكى هستند و دعاء بنده عبادت ، و عبادت او دعا است
معناى (سلام ) و اينكه سلام از اسماء خداى تعالى است و اشاره به وجه تسميهبهشت به (دارالسلام )
بحث روايتى
(رواياتى چند در مورد درخواست قرآنى ديگر توسط مشركين ، مكر كردن با خدا،دارالسلام و...)
سوره يونس ، آيات 30 - 26
ترجمه آيات
بيان آيات
پاداش نيكوكاران (حسنى ) و (زياده بر آن ) است و دچار تاريكى ظاهرى ومعنوى نمى شوند
كيفر بدكاران مساوى كار بدشان است ، ذليل هستند، چهره هايشان را سياهى پوشانيدهو خالد در آتشند
در روز قيامت بت ها و خدايان مشركين ، عبادت آنان را نفى مى كنند
نقد و رد نظريات مختلف برخى از مفسرين در مورد نفى عبادت مشركين
بحث روايتى
(چند روايت در مورد اينكه پاداش محسنين ، حسنى و زياده بر آن است و در مورد سياهىچهره بدكاران در روز قيامت )
آيات 36 - 31 سوره يونس 69
ترجمه آيات
بيان آيات
سه حجت قاطع بر ربوبيت خداوند متعال عليه مشركين
معناى رزاق بودن خداوند از آسمان و زمين ، و منظور از ملكيت گوشها و چشم ها در: (امنيملك السمع و الابصار)
معناى حيات (زنده بودن )، و اشاره به عموميت حيات بين حيوان و نبات
اينكه خداوند زنده را مرده و مرده را زنده بيرون مى كند، يعنى چه ؟
احتجاج براى توحيد خداوند در ربوبيت به اينكه تنها مدبر امور مردم و امور عالمپروردگار يگانه است
قضاء حتمى خداوند اين است كه فاسقان ايمان نخواهند آورد
گفتار بعضى از مفسران در مقصود از لفظ (كلمه ) در آيه شريفه رد آن
احتياج دوم براى توحيد خداوند، با استناد به مساءله ابداء و اعاده خلق
نكته و معناى لطيفى كه از جمله پرسشى : (افمن يهدى الى الحق احق ان يتبع ...)استفاده مى شود
نكته و معناى لطيفى كه از جمله پرسشى :(افمن يهدى الى الحق احق ان يتبع ...)استفاده مى شود
چند مطلب كه از آيه شريفه استفاده مى شود
معناى استثناء در: (امن لا يهدى الا ان يهدى ) واقوال نادرست برخى از مفسرين در اين باره
اشاره به اينكه هدايت به معناى ايصال به مطلوب ، شاءن انبياء و ائمه (ع ) است
آيات 45 - 37 سوره يونس 88
ترجمه آيات
بيان آيات
نفى شاءنيت مفترى بودن ، از قرآن كريم در جمله : (و ما كان هذا القرآن ان يفترى...)
مراد از: (الذى بين يديه ) و معناى : (تفصيل الكتاب ) و اشاره به وحدت همهاديان و اينكه اختلاف اديان در اجمال و تفصيل است
تحدى قرآن كريم به اينكه سوره اى مانند قرآن بياوريد اختصاص به سور معينىندارد
فقط به فصاحت و بلاغت قرآن تحدى نشده ، بلكه از لحاظ معنى و محتواى قرآن نيزمبارزطلبى شده است
تاءويل معارف و احكام قرآن از مقوله معانى الفاظ نيست . وجهل مشركين به اين تاءويل موجب تكذيب آنان شده است
تقسيم امت اسلام به دو گروه : ايمان آورندگان و ايمان نياورندگان فساد
مراد از اينكه در روز حشر، برانگيخته شدگان مى پندارند جز يك ساعت درنگ نكردهاند
آيات 56 - 46 سوره يونس
ترجمه آيات
بيان آيات
سنت الهى مبنى بر فرستادن رسول براى همه امم و قضاء به حق وعدل در بين مصدقين و مكذبين و نجات دادن گروهاول و عذاب و هلاك كردن گروه دوم
امت ها- همچون افراد - اجل و پايانى دارند و امم پيشين بعد ازارسال رسل و پيدايش اختلاف در ميان مردم ، با قضاء الهى معذب و منقرض شده اند
اين پندار غلط و خرافى كه عذاب دنيوى از امت اسلام برداشته شده با منطق اسلامسازگار نيست
سرزنش آنهايى كه از روى استهزاء شتاب درنزول عذاب را درخواست كردند
قول خداى تعالى و وعده او همان فعل محقق او است وقابل تخلف و ترديد نمى باشد (ان وعداللّه حق )
بحث روايتى
(دو روايت در ذيل آيات گذشته مربوط به عذاب )
آيات 70 - 57 سوره يونس
ترجمه آيات
بيان آيات
توضيح معناى مفردات آيه شريفه : (موعظه )، (شفاء لما فى الصدور)، (هدى) و (رحمت )
اشاره به معناى (رحمان ) و (رحيم ) و مراد از اينكه قرآن براى مؤ منين رحمت است
توصيف قرآن به بيان جامعى است براى همه آثار طيب و نيكوى قرآن كريم
مراد از فضل خدا و رحمت خدا در آيه شريفه :(قل بفضل اللّه و برحمته ...)
وجه اينكه از دادن روزى به (انزال ) روزى تعبير شده ، با اينكه رزق آدميان درزمين است
حكم خدا منطبق بر فطرت ، هماهنگ با نظام خلقت و همسوى حركت انسان به سوى هدفكمالى او است
معناى (ولايت ) و مراد از ولايت خدا
اشاره به مراتب ايمان و بيان اينكه خداى تعالى ولى مؤ منين است كه از مرتبه بالاىايمان برخوردارند
توجيه و توضيحى در مورد اينكه خداى ، ترس و اندوهى ندارند و بيان اينكه اطلاقجمله : (لاخوف عليهم و لا هم يحزنون ) شامل نفى ترس و اندوه هم در دنيا و هم در آخرتمى شود
بررسى سخن يكى از مفسرين درباره نفى ترس و اندوه اولياى خدا و رد آن گفته
تسلى دادن به پيامبر (ص ) كه از سخنان جاهلانه مشركين نرنجد زيرا (عزت از آنخداست ) و (خدا سميع و عليم است )
استدلال براى محال بودن فرزند داشتن خداى تعالى ، در برابر مشركين كه گفتند:(اتخذ اللّه ولدا)
بحث روايتى 140
چند روايت در مورد مراد از فضل و رحمت خدا در:(قل بفضل اللّه و برحمته ...)
رواياتى درباره معناى ولايت خدا و وصف اولياءاللّه
چند روايت در تفسير (بشرى ) داشتن اولياء اللّه در دنيا و آخرت (لهم البشرى فىالحيوة الدنيا و فى الاخرة )
چند روايت درباره رؤ يا و اقسام آن
آيات 74 - 71 سوره يونس
ترجمه آيات
بيان آيات
گفتگوى نوح (ع ) با قوم خود و...
بحث روايتى
(رواياتى درباره عالم ذر و كفر و ايمان انسان در آن عالم و توضيحى در اين باره )
توضيحى درباره تعبير (ضلال ) در مورد عالم ذر، در بعضى روايات
آيات 93 - 75 سوره يونس 156
ترجمه آيات
بيان آيات
وقايعى از سرگذشت ، پيغمبر اسلام (ص ) و مسلمين ، كه داستان موسى (ع ) بهوقايع آن اشاره دارد
گفتگوى موسى (ع ) با فرعونيان و...
بيان حقيقت سحر از زبان حضرت موسى (ع )
مراد از (ذرية من قومه ) كه به موسى (ع ) ايمان آوردند واقوال مفسرين در اين باره
دعاى بنى اسرائيل : (ربنا لا تجعلنا فتنة للقوم الظالمين ) دعا براى رفع ضعفو ذلت از خودشان بوده است
امر به خانه سازى براى بنى اسرائيل
دعاى موسى (ع ) عليه فرعون و فرعونيان پس از ياءس از هدايت آنان
استجابت نفرين موسى و هارون عليه فرعونيان
ايمان آوردن فرعون در آستانه هلاكت ، و مردود بودن ايمان و توبه او
اشاره به رابطه نفس و بدن و بيان اينكه انسانيت انسان به نفس او است و بدن ،مركب و ابزار كار نفس است
وجوهى كه در معناى : (ننجيك ببدنك ) گفته شده و بيان اينكه علت انتساب نجاتبه بدن فرعون ، اتحاد شديد بين نفس و بدن است
معناى (مبواء صدق ) كه در وصف مسكن بنىاسرائيل آمده است و اشاره به مفهومى كه از اضافه اشياء و مفاهيم به كلمه (صدق )،استفاده مى شود
آيات 103 - 94 سوره يونس 179
ترجمه آيات
بيان آيات
استشهاد از اهل كتاب براى اثبات حقانيت معارف قرآن مجيد
مراد از حتمى شدن كلمه پروردگار، كه در بيان علت زيانكارى مكذبين آمده است ، حتمىشدن عذاب آتش است بر آنها
سه نكته كه از آيات گذشته روشن گرديد
معناى استثناء (الا قوم يونس ) در آيه : (فلو لا كانت قرية آمنت ...)و اشاره بهبعض وجوهى كه در معناى اين استثناء گفته شده است
معناى اينكه هيچ كس جز به اذن خدا ايمان نمى آورد
در آيه شريفه : (و ما كان لنفس ...) از شك و ترديد (درمقابل ايمان ) به رجس و پليدى تعبير شده است
وعده خداوند به نجات دادن مؤ منين از امت اسلام ، همانطور كه پيامبران و مؤ منين از اممگذشته را نجات داد
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل آيه : (و ان كنت فى شك ...)، قوم يونس و...)
آيات 109 - 104 سوره يونس 194
ترجمه آيات
بيان آيات
مراد از شك داشتن مشركين در دين پيامبر (ص ) در آيه :(قل يا ايها الناس ان كنتم فى شك من دينى )
وجه اينكه از بين اوصاف خداى تعالى (ميراندن ) ذكر شده است
دو تعبير شريف در اين آيه شريفه
آيات 4 - 1 سوره هود 199
ترجمه آيات
بيان آيات
توحيد اصلى است متضمن تمامى تفاضيل و جزئيات معانى قرآن ، و تمامتفاضيل و فروع قرآن به آن اصل بر مى گردد
آهنگ و غرض كلى سوره هود و كيفيت و مكاننزول آن
معناى احكام و تفصيل و اينكه آيات قرآن محكم بود ومفصل گشت (احكمت آياته فصلت )
مفاد كلى آيه و دو نكته اى كه از آن استفاده مى شود
اقوال مختلف مفسرين درباره مراد از احكام وتفصيل آيات ، و بيان نادرستى آن اقوال
آيه : (الا تعبدوا الا اللّه ...) مفسر محكم ومفصل بودن آيات قرآن است
دعوت به توحيد در عبادت و طلب آمرزش از خداوند در آيه شريفه
مراد از توبه در: (و ان استغفروا ربكم ثم توبوا اللّه ) ايمان است
نتيجه توحيد، استغفار و ايمان ، زندگى خوب و حيات طيبه دنيوى است
معناى اينكه (خداوند به هر داراى فضلى فضلش را مى دهد) و اشاره به اينكه فقطدين توحيد است كه افراط و تفريط روابط اجتماعى راتعديل مى كند
هر كس در جايى كه لايق آنست قرار داده مى شود
بيان نادرستى سخن يكى از مفسرين در ارتباط با: (يمتعكم متاعا حسنا)
آيات 16 - 5 سوره هود 216
ترجمه آيات
بيان آيات
پنهان شدن مشركين براى پرهيز از روبرو شدن با دعوت پيامبر (ص )
خداوند متعال ضامن رزق همه جنبندگان است
روزى دادن از افعالمختص خدا و حقى است كه برخورد واجب كرده است
معناى (سماء) و مراد از (سموات )
منظور از خلقت سموات و ارض در شش روز (هو الذى خلق السموات و الارض ستة ايام )
معناى جمله : (و كان عرشه على الماء)
امورى كه در قرآن به عنوان هدف از خلقت ، از آنها ياد شده و از آن جمله است آزمايش وتميز نيكوكار از بدكار
استنتاج وجود ملائكه قبل از خلقت آسمانها و زمين ، از جمله : (و كان عرشه على الماء)و بررسى و رد اساس و مبناى اين نظر
جهات حسن و مصلحت بر اراده و افعال ما حاكم است و خداوندجل شاءنه تحت تاءثير و حكومت آن جهات و هيچ چيز ديگر نيست
مراد از كفار از اينكه مساءله معاد و بعث بعد از مرگ سحر خواندند
مقصود از كلمه امت در آيه : (و لئن اخرنا عنهم العذاب الى امة معدودة ) و وجوهى كهدر معناى آن گرفته شده است
هر نعمتى كه خدا اعطا مى كند، رحمتى از او است و بشر طلبكار آن نبوده تا با گرفتنآن نوميد شده ، كفران بورزد
عذابى كه كفار آنرا مسخره مى كردند آنان را فرا خواهد گرفت
هر نعمتى كه كه خدا عطا مى كند، رحمتى از اوست و بشر طلبكار آن نبوده تا باگرفتن آن نوميد شده ، كفران بورزد
انسان تنگ نظر و كوته بين است ، در شدت و بلا، نوميد و كفور و در نعمت و رفاه ،سرمست و بالنده است . جز صابران نيكوكردار...
صبر و عمل صالح انسان را از آن دو طبيعت مذموم مى رهانند، و صبر وعمل صالح منفك از ايمان نيستند
توضيح درباره خطاب به رسول خدا (ص ) در: (فعلك تارك بعض ما يوحى اليك...) و معنايى كه از اين خطاب فهميده مى شود
مثالى براى فهم وجه خطاب مذكور و اينكه در آن خطاب بطور جدىاحتمال ترك ابلاغ ، داده نشده
چون و چراى كفار درباره نزول قرآن و جواب خداى تعالى به آنان
اگر مى پنداريد قرآن افتراء بسته بر خدا است ، شما نيز از عهده اين افتراءبرآييد!
شرحى در مورد اينكه تحدى و مبارزه طلبى قرآن ، همه جانبه است و علاوه بر فصاحتو بلاغت شامل معانى و معارف قرآن نيز هست
سه وجه در بطلان قولمذكور
بررسى پاسخ ‌هايى كه به اشكال مربوط به اينكه چرا در آغاز، به يك سوره وسپس به ده سوره تحدى شده است ، داده اند
پاسخ مفسرى كه سوره مورد بحث در تحدى را منحصر به سوره هاى طولانى مىداند.
پاسخ ما به اشكال مربوط به اختلاف در پيشنهادهاى قرآن در مواردى كه تحدى ومبارزه طلبى كرده است
مقصود از بلاغت قرآن ، بلاغت مصطلح بين علماء بلاغت و ادب نيست
اختلاف در موارد تحدى ، به اختلاف در اغراض و خصوصيات آن موارد برمى گردد
عدد ده در: (فاءتوا بعشر سور مثله ) خصوصيتى ندارد و دلالت بر كثرت و تعدددارد
طرح اين اشكال كه صرف ناتوانى بشر در آوردنمثل قرآن ، دليل بر آن نمى شود كه قرآن از ناحيه خدا است . و پاسخ بدان
با عجز خود و اسبابى كه بدان معتقديد، از آوردنمثل قرآن ، راهى جز يقين به الهى بودن قرآن نمى ماند
معناى اينكه : (قرآن به علم خدا نازل شده ) و وجوهى كه در اين باره گفته شدهاست
بيان اينكه خطاب در جمله : فهل انتم مسلمون ) متوجه مشركين است و رد سخنان ديگرىكه در اين باره گفته شده است
مراد از توفيه اعمال(اعمال آنان را به آنان برمى گردانيم ) و بيان اينكه نتيجهعمل تابع اسباب و عوامل پديد آورنده عمل است
بحث روايتى
(شامل رواياتى در ذيل آيات گذشته )
رواياتى در مورد رزاق بودن خداى تعالى و تقدير روزى براى همه
دو روايت از امام باقر و امام صادق (عليهما السلام )، مربوط به طلب روزىحلال از راه كار و تلاش
چند روايت درباره خلقت آسمانها و زمين و جمله : (و كان عرشه على الماء)
رواياتى در ذيل جمله : (ليبلوكم ايكم احسن عملا) و بيان مراد از نيكوكارتر بودن.
دو روايت درباره اينكه مراد از (امت معدوده ) در آيه شريفه ، امام زمان (ع ) و اصحاباويند
روايتى در مورد تقسيم امت محمد (ص ) در روز قيامت به سه دسته و حبطاعمال دو د دو دسته از آنان
آيات 24 - 17 سوره هود 269
ترجمه آيات
بيان آيات
معناى (بينه ) و موارد اطلاق و استعمال آن
بينه در آيه : (افمن كان على بينه من ربه ...) به معناى بصيرت الهى است و جملهمذكور منطبق بر رسول خدا (ص ) است
معناى شاهد در: (و يتلوه شاهد منه ) و اثر شهادت در اعتماد به مورد شهادت و ايمانبه آن
اشاره به انطباق (شاهد منه ) در آيه شريفه با امير المؤ منين (ع ) و وجوه ديگرىكه مفسرين درباره مراد از شاهد گفته اند
قرآن چيز نوظهورى نيست و پيش از آن ، كتاب موسى (ع )نازل شده ، كتابى كه امام و رحمت بود
خطاب به مشركين : اين شما هستيد كه به خدا افتراء مى بنديد
توضيح : مراد از اينكه در قيامت مشركين بر پروردگارشان عرضه مى شوند
تمامى منحرفين از راه حق ، ستمكار و مفترى بر خدايند
مشركين و كفار با كفر خود و جز خدا را ولى گرفتن ، از قدرت و سلطه خداى تعالى وولايت او خارج نگشته اند و عذابشان ؛ برابر مى شود
توضيحى درباره اينكه كفار آيات خدا را نمى بينند و انذارها و تبشيرها را نمىشنوند
وجوه ديگرى كه مفسرين در معناى جمله : (و ما كانوا يستطيعون السمع و ما كانوايبصرون ) گفته اند
معناى خسران نفس و ضلال گم شدن متريات و مراد از اينكه كفار در آخرت (اخسرون) هستند
معناى (اجابت )و مراد از اخبات مؤ منينى بسوى خدا
وصف (واجتنبوا ربهم ) به طايفه خاصى از مؤ منين اشاره دارد.
بحث روايتى
روايات متعددى درباره انطباق جمله : (افمن كان على بينه من ربه و يتلوه شاهد منه )بر رسول خدا (ص ) و امير المؤ منين (عليه السلام )
رد سخن مغرضانه صاحب المنار
روايتى درباره معناى : (واخبتوا الى ربهم ) 292
آيات 35 - 25 سوره هود 293
ترجمه آيات
بيان آيات
نوح (ع ) نذير مبين بوده و رسالتش بازداشتن مردم از عبادت غير خدا و انذارشان ازعذاب بوده است
انگيزه بت پرستى قوم نوح (ع ) و محاجه آن جناب با آنان در سطح فهمشان
خروج از اسلام ، خروج از نظام آفرينش است و عذاب و هلاكت در پى دارد
دليلاول توانگران و اشراف قوم نوح (ع ) كه در رد دعوت آن حضرتاستدلال كردند به اينكه او نيز چون آنان بشر است
استدلال دوم قوم نوح (ع ) در رد دعوت آن جناب به اينكه افراد پا برهنه و مستمند وپست به تو ايمان آورده اند!
سومين سخن نوح (ع ) خطاب به نوح و پيروانش : ما شما را دروغگو مى پنداريم
پاسخ حضرت نوح (ع ) به استدلال كفار
جواب نوح (ع ) به استدلال اول قوم خود گفتند: (ما نراك الا بشرا مثلنا)
نفى اجبار و اكراه در دين ، در شريعت نوح كه كهن ترين شرايع است تشريع شدهبود
جواب نوح (ع ) به اين سخن قوم خود كه مؤ منين با او را پست و ضعيف توصيف كردند،به اينكه او آنان را خود نمى راند و حساب همه با خدا است
پاسخ نوح (ع ) به اين حجت اشراف قوم خود كه به نوح (ع ) و پيروانش گفتند ما درشما برترى و فضلى بر خود نمى بينم
پندارهاى جاهلانه عوام الناس درباره انبياء (ع ) و توقعات نابجايشان از آنان
گفتارى فلسفى و قرآنى
(پيرامون قدرت انبياء و اولياء به اذن خدا، و عدماستقلال ممكنات از واجب الوجود، نه در ذات و نه در آثار)
ديدگاه اشراف قوم نوح (ع ) درباره تقيسيم جامعه به دو طبقه بالا و پايين و مبارزهنوح (ع ) با اين اعتقاد باطل
ملاك فضيلت ، پاكى نفس و صفاى باطن است نه امتيازات و برتريهاى مادى و ظاهرى
سخن آخر قوم نوح (ع ) به آن جناب : (اگر از راستگويان هستى ، عذابى را كه وعدهمى دهى بياور!)
جواب نوح (ع ): من اختيار ندارم ، آوردن عذاب به دست خدا است و بسته به مشيت او مىباشد
معناى (غى ) و فرق بين اغوا و اضلال و معناى اراده و اشاره به تفاوت بين اراده ماو اراده خدا
بيان جواز انتساب اغواى مجازاتى به خداى تعالى و اشاره به اينكه غذا باستيصال قوم نوح (ع ) مسبوق به اغواى خداوند بوده است
وجوه ديگرى كه در معناى جمله : (ان كان اللّه يريدان يغويكم ) گفته شده است
مشابهت و همانندى احتجاجات نوح (ع ) با قوم خود، با احتجاجات پيغمبر گرامى اسلام(ص ) با مشركين زمان خود
بحث روايتى
(دو روايت در ذيل آيه : (لا ينفعكم نصحى ...) و (ام يقولون افتريه ...))
آيات 49 - 36 سوره هود 331
ترجمه آيات
بيان آيات
قطع اميد از ايمان آوردن قوم نوح (ع )
مراد از خطاب خداوند به نوح (ع ): كشتى را پيش چشمان ما و به وحى ما بساز و...
مسخره كردن قوم نوح (ع )، كشتى ساختن او را و جواب آن حضرت به آنان
معناى جمله : (و فار التنور) و اقوال مختلفى كه در معناى تنور و فوران آن گفتهاند
معناى جمله : (بسم اللّه مجريها و مرسيها) و احتمالاتى كه درباره مفردات اين جمله ومعناى آن ذكر شده است
گفتگوى نوح (ع ) كه از كفر درونى پسرش اطلاع نداشت ، با او
اتمام عذاب ، و امر تكوينى خداى تعالى به سكون و آرامش زمين و آسمان (يا ارضابلعى ماءك و...)
نكات ادبى و بلاغت شگفتى كه در آيه : (وقيل يا ارض ابلعى ماءك و يا سماء اقلعى ...) ديده مى شود
دلسوزى نوح (ع ) براى پسرش - در قالب استفسار از خداى تعالى - و ادبى كهآن حضرت در سخن گفتن درباره پسرش ، در برابر احكم الحاكمين به كار برده است
مراد از اينكه پسر نوح (ع ) از اهل آن حضرت نبوده است (انه ليس من اهلك )
چند قول ديگر پيرامون مراد از جمله : (انهعمل غير صالح )
منظور از اينكه پسر نوح (ع )، عملى غير صالح است (انهعمل غير صالح )
نمونه هايى از نهى از عملى كه واقع نشده است
بيان اينكه اين كلام نوح (ع ) كه به خدا عرض كرد: (و الا تغفر لى و ترحمنى اكنمن الخاسرين ) اظهار شكر است
خطاب و امر به هبوط به نوح (ع ) و همراهانش ، دومين امر به هبوط به بشر، بعد ازامر به هبوط آدم (ع ) بوده است
مراد از جمله : (و على امم ممن معك ) در خطاب خداوند به نوح (ع )
بحث روايتى
(رواياتى در مورد داستان نوح و قوم او، درذيل آيات شريفه گذشته )
داستان حضرت نوح (ع ) از زبان مبارك امام صادق (ع )
روايتى در ارتباط با فوران تنور از امير المؤ منين (ع )
دو روايت از امام باقر (عليه السلام ) درباره حضرت نوح (ع ) و شريعت او
رواياتى درباره پسر نوح (ع ) و تفسير اينكه به نوح (ع ) فرمود: او ازاهل تو نيست و عمل غير صالح است
چند بحث قرآنى ، روايتى ، تاريخى و فلسفى پيرامون داستان نوح (ع )
1 - اجمالى از اصل داستان
2 - داستان نوح (عليه السلام ) در قرآن - انحراف تدريجى بشر از فطرتانسانى و پيدايش اختلاف طبقاتى بعد از حضرت آدم (ع ) و بعثت و رسالت حضرت نوح(ع
دين و شريعت نوح (ع )
زحمات طاقت فرسايى كه آن حضرت در كار دعوتمتحمل شد
مدت زيستن نوح (ع ) در ميان قوم خود
كشتى ساختن آن حضرت
نزول عذاب و آمدن طوفان
پايان ماجرا و پياده شدن نوح و همراهانش از كشتى
داستان پسر غرق شده نوح (ع )
3- خصايص نوح (ع ): اولين پيامبر اولوالعزم ، پدر دومنسل حاضر بشر و...
4- داستان آن حضرت در تورات فعلى
موارد مخالفت و تفاوت داستان نوح (ع ) در تورات با آنچه در قرآن آمده است
5 - داستان طوفان نوح (ع ) در تواريخ و اسطوره هاى سايرملل
6- آيا نبوت نوح (ع ) جهانى و براى همه بشر بوده است ؟
شرحى در مورد نبوت و بعثت انبياء و جواب به بعضاهل سنت كه منكر عموميت رسالت نوح (ع ) هستند
انسان در مسير كمالى خود (به طبع ثانوى ) ناچار از حيات اجتماعى و تعاونى است
ضرورت وجود قانون در حيات اجتماعى بشر
علاوه بر بهره مندى او از عقل و تفكر، هدايت تشريعى انسان از راه وحى و نبوت ،براى رسيدن به كمال و سعادت ضرورى و لازم است
عمل نكردن بشر به تعاليم وحى ، نمى توانددليل بر لغو بودن ارسال رسل و انزال كتب باشد
شريعت نوح (ع ) كه نخستين شريعت الهى بوده ، لزوما جهانى و همگانى بوده است
آيا طوفان نوح همه كره زمين را دربرگرفت ؟ سخن صاحب المنار در اين باره
بيان نادرستى سخن صاحب المنار و اشاره به اينكه آيات قرآنى ظاهر در اين است كهطوفان نوح همه زمين را فرا گرفته بوده است
اجمالى از برخى مباحث زمين شناسى در چندفصل
1- زمين هاى رسوبى
2- عاملپيدايش قشرها و طبقات زمين ، همان طبقات رسوبى بوده اند
3- توسعه و گسترش درياها به علت سرازير شدن سيلابها به طرف آنها
4- در عهد طوفان چه عواملى باعث زياد شدن آبها و شدتعمل آنها شدند؟
5 - نتيجه بحث و انطباق مباحث گذشته از زمين شناسى با وقوع طوفان نوح
8 - عمر طولانى نوح (ع )
9- كوه جودى كجا است ؟
و چرا حيوانات هم دچار طوفان شده اند؟
گفتارى در چند فصل ، پيرامون پرستش بت ها
1 - گرايش و اطمينان انسان به حس و تمايل او به تشبيه وتمثيل غير محسوس به محسوس
2 - توجه به خدا از راه عبادت ، بر مبناىاصل كلى و فطرى خضوع ضعيف در برابر قوى
در قرآن كريم ، نهى از پرستش اصنام و آلهه ، مترتب بر اثبات ضعف و ناتوانىآنها است
3 - وثنيت از كجا سرچشمه گرفته و به چه صورت آغاز شد؟
4- چرا براى ارباب انواع و خدايان ديگر مجسمه ساختند ولى براى خداى تعالىمجسمه نساختند؟
5 - وثنيت صائبه
6 - وثنيت برهميه
7 - وثنيت بودايى ، شخصيت و تعاليم بودا
8 - وثنيت عرب
9- دفاع اسلام از توحيد و مبارزه اش با وثنيت
10 - بناى سيره رسول خدا (ص ) بر توحيد و نفى شركاء
بحثى ديگر در ادامه بحث سابق
1- تناسخ در نظر وثنى مذهبان
2 - سرايت شرك در عبادت از وثنى ها به ساير اديان
3 - اسلام گرايش به وثنيت و شرك را چگونه اصلاح كرد؟
4- پاسخ به يك شبهه در مورد توسل به معصومين و اولياءاللّه (عليهم السلام ) واظهار محبت به ايشان
فرق بين شرك و استشفاع
آيات 60 - 50 سوره هود 440
ترجمه آيات
بيان آيات
سخنان جناب هود (عليه السلام ) به قوم خود (قوم عاد)
معناى (فطر) و (فطرة اللّه ) و فرق بين (فطرت ) و (خلق )
سخن هود به قومش : اگر بسوى خدا برگرديد باران رحمتش را بر شمانازل مى كند
اعمال صالح باعث ازدياد خيرات و نعمتهاات واعمال زشت بلا و محنت و بدبختى در پى دارد
جواب رد قوم هود به آن حضرت
تحدى : پاسخ هود به قوم خود
هود (ع ) در ادامه پاسخ به جدال كافران : من بر خداتوكل مى كنم
معناى اين سخن هود (ع ) به قوم خود كه گفت : (و يستخلف ربى قوما غيركم و لاتضرونه شيئا)
اشاره به اينكه عصيان و نافرمانى در برابر يك پيغمبر، عصيان در برابر همهپيامبران به شمار مى رود
سه خصلت قوم هود كه به خاطر آن ملعون دنيا و آخرت شدند: انكار آيات الهى ،نافرمانى انبياء و اطاعت از جباران
بحث روايتى
(روايتى در تفسير جمله : (ان ربى على صراط مستقيم ) و اشاره به روايات راجعبه قوم هود)
گفتارى پيرامون داستان هود،قوم عاد، تكذيب هود ونزول عذاب
شخصيت معنوى هود (عليه السلام )
آيات 68 - 61 سوره هود 459
معناى (انشاء) و (استعمار) در جمله : (هو انشاءكم من الاءرض و استعمركمفيها)
استدلال براى عدم جواز عبادت غير خدا به : وجود ارتباط بين خالق و خلق ، نزديكبودن خدا به انسان و نفى استقلال اسباب
پاسخ قوم ثمود به دعوت صالح (ع )
قوميت پرستى ، و مليت گرايى ، و ادعاى شك و ترديد داشتن ، دو حجت قوم ثمود، در رددعوت جناب صالح (ع )
جواب صالح (ع ) به دلايل قوم خود و معناى جمله : (فما تزيدوننى غيرتسخير)
بحث روايتى
(روايتى درباره داستان ناقه صالح و كشتن آن و هلاكت قوم ثمود)
گفتارى درباره داستان صالح (ع ) در چندفصل ،
1 - ثمود، قوم صالح
2 - بعثت صالح (عليه السلام )
3 - شخصيت صالح (عليه السلام )
آيات 76 - 69 سوره هود
بيان آيات
بشارت به همسر ابراهيم (ع ) به تولد اسحاق
معناى جمله : (قالوا سلاما قال سلام ) كه سلام فرشتگان ماءمور عذاب قوم لوط (ع) به ابراهيم (ع ) و جواب او را حكايت مى كند
بيان عدم منافات انتساب ترس به ابراهيم (ع )، با عصمت آن حضرت
معناى ضحك همسر ابراهيم (ع ) (فضحكت ) و وجوهى كه درباره آن گفته شده است
وجه تسميه (يعقوب ). شگفت زده شدن همسر ابراهيم (ع ) از بشارت بچه دار شدن
مجادله و گفتگوى ابراهيم (ع ) براى رفع عذاب از قوم لوط (ع )
بيان علت مجادله ابراهيم (ع ) درباره قوم لوط با فرشتگان و پاسخ فرشتگان بهمجادله او
بحث روايتى
(رواياتى در تفسير آيات مربوط به فرشتگان وارد بر ابراهيم (ع )، بشرى ومجادله ابراهيم (ع )
روايتى در شاءن نزول آيات مربوط به قصه بشرى و مجادله ابراهيم (ع ) و بيانضعف آن
اشاره به اينكه خصوصيات روحى نيز همچون خصوصيات جسمىقابل توارث است
گفتارى پيرامون داستان بشرى و بررسى مفاد آيات مباركه اى كه در سور مختلفه دراين باره آمده است
بشارت در هر چهار سوره مربوط به تولد اسحاق است نهاسمائيل
سبب و علت مجادله ابراهيم (ع ) با ملائكه
آيات 83 - 77 سوره هود
ترجمه آيات
بيان آيات
مراد از (بناتى ) و (اطهرلكم ) در سخن لوط (ع ) به قوم خود: (هؤ لاءبناتى هن اطهرلكم )
معناى جواب قوم لوط (ع ) به او، كه گفتند: (تو مى دانى كه ما، در دختران تو حقىنداريم ...) و وجوهى كه در مورد آن گفته شده است
توضيح اين كلام لوط (ع ) كه بعد از ماءيوس شدن از انصراف قوم خود گفت : (لوان لى بكم قوة او آوى الى ركن شديد). و اقوال مختلف در اين باره
فرشتگان ماءمور عذاب ، خود را معرفى كرده ، به لوط (ع ) مى گويند از آن سرزميندور شود
عذاب و هلاك قوم لوط (ع ) با زيرورو شدن زمين و بارش سنگ
تهديد همه ستمكاران به نزول عذابى همانند عذاب قوم لوط (ع ) بر آنان
بحث روايتى
(رواياتى درباره قوم لوط، فرشتگان ميهمانان لوط و داستان هلاكت قوم او)
داستان لوط (ع ) و قوم او از زبان امام باقر عليه السلام
بررسى روايتى كه متضمن بيان كيفيت مخصوصى در مورد زيرو رو شدن سرزمين قوملوط (ع ) است و بيان ضعف آن
سخن صاحب المنار در رد آنچه درباره كيفيت زيرو رو كردن سرزمين قوم لوط (ع )توسط جبرئيل ، نقل شده است
نقاط ضعف در سخنان صاحب المنار
حجت اخبار مربوط به مسائلى كه موضوع حكم تكليف نيستند، تعبدپذير وقابل جعل شرعى نيست
توجيه مراد از (ركن شديد) كه لوط (ع ) تمناى وجود آنرا در خانه اش مى كرد
گفتارى در چند فصل پيرامون داستان لوط (ع ) و قوم او.
1 - داستان قوم لوط در قرآن
2 - عاقبت امر قوم لوط (ع )
3 - شخصيت معنوى لوط (ع )
4 - داستان لوط و قوم او در تورات
نقاط تفاوت بين داستان قوم لوط در تورات فعلى و آنچه در قرآن كريم آمده است
آيات 95 - 84 سوره هود
ترجمه آيات
بيان آيات
مبعوث شدن شعيب (ع ) به سوى قوم خود، و رساندن پيام : خدا را پرستش كنيد و كمفروشى نكنيد!
بيان اهميت معادلات و مبادلات مالى در حيات اجتماعى انسان ، و آثار سؤ كم فروشى
سودهاى حاصل از كم فروشى و تضييع حقوق ديگران براى مؤ منين ، خير بشمار نمىرود. بلكه بهره خدايى و رزق حلال (بقية اللّه ) براى مؤ منان بهتر است
استناد قوم شعيب (ع ) به : آزادى فكر و انديشه ، سنن ملى و مالكيت شخصى ، در رددعوت آن حضرت
چند نكته
جواب شعيب (ع ) به اتهامى كه قومش با او زدند كه تو مى خواهى آزادى ما را سلبكنى
توضيحى در مورد آزادى انسان و اينكه حيات اجتماعى انسان ، آزادى هاى فردى را محدودمى كند
نشانه صدق مصلحان الهى اينست كه چيزى از پيش خود نمى گويند و خود بدانچه مىگويند عمل مى كنند. بنابراين سالب آزادى ديگران نيستند
گفتارى پيرامون آزادى انسان
(آزادى تكوينى و تشريعى و بيان اينكه آزادى انسان متاءثر مى شود از: اسباب وعلل ، و حيات اجتماعى و مدنى )
هشدار شعيب (ع ) به قوم خود، از رسيدن عذاب
هشدار شعيب (ع ) بعد از درماندن در مقابل او، به او گفتند: تو را ضعيف و بى ياور مىبينيم ، و او را تهديد به قتل كردند!
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل آيات مربوط به شعيب (ع ) و قوم او)
روايتى درباره توفيق الهى و توضيح مراد از آن
گفتارى پيرامون داستان شعيب (ع ) و قوم او در قرآن كريم .
شعيب ، سومين پيامبر عرب
2 - شخصيت معنوى شعيب (ع )
3 - نظر تورات درباره آن حضرت
آيات 99 - 96 سوره هود
ترجمه آيات
بيان آيات
مراد از ارسال موسى (ع ) با آيات و سلطان مبين
معناى جمله : (بئس الورد المورود) كه فرعون ، پيروان خود را بدان وارد مى كند
مراد از: (و اتبعوا فى هذه لعنة و يوم القيمة بئس الرفد المرفود)