معرفی 2 کتاب دیگر
نام كتاب : تفسير الميزان جلد 3
نام نويسنده : علامه طباطبايي رحمه الله عليه
سوره آل عمران ، آيات 6 - 1
اشاره به آهنگ كلى سوره مباركه آل عمران و زمان و موقعيتنزول آن
(تنزيل ) بر تدريج نزولدلالت دارد
وجه اين كه قرآن كريم درباره وحى ، تعبيرانزال و تنزيل (فرود آمدن ) را بكار برده است
معناى كلمه (تورات ) و (انجيل )
معناى (فرقان ) و موارد استعمال آن در قرآن مجيد
شادى و غم ، رنج و راحت دائر مدار طرز فكر آدمى است
سعادت و شقاوت روحى و جسمى ، و اينكه افراد بى خدا در هرحال پريشانروز هستند
سعادت و شقاوت از ديدگاه اسلام
كيفر كافران ، از حكم قضاوقدر و مشيت الهى خارج نيست
روايتى متضمن محاجه و مباحثه رسول خدا (ص ) با سران نصاراى نجران
روايتى درباره خلقت جنين و سرنوشت او...
توضيح روايت
منظور از محكم بودن بعضى آيات قرآن و متشابه بودن بعضى ديگر
معناى اينكه آيات محكمه (ام الكتاب ) هستند
آيات مشابه نيز، پس از آنكه با آيات محكمه تبيين شدند، محكمه مى شوند
(محاكمات ) آيات متضمن اصول مسلمه قرآنى است و (متشابهات ) آيات متضمن فروعاست
ثابت نبودن و احيانا متغير بودن احكام اجتماعى و فروعى ، موجب تشبه مى گردد
بررسى معناى (تاءويل ) در آيات قرآنى و اقوالى كه در اين باره گفته شده است
سه نكته كه از توضيحات درباره معناى (تاءويل ) به دست آمده است
علم به تاءويل كتاب مختص به خداى تعالى است
موضع (راسخون در علم ) در برابر آيات متشابه ، ايمان به آنها و توقف در مقامعمل است
دعاى راسخون در علم : (ربنّا لا تزغ قلوبنا...)
مقدّمه
1 محكم و متشابه (گفتار)
نقلاقوال مختلفى كه درباره مراد از محكم و متشابه گفته شده و نقد و ردّ آنها
كلام راغب اصفهانى در بيان مراد از محكم و متشابه و اقسامى كه براى محكم و متشابهقائل است
دو اشكال بر قول راغب
پيروى آيات متشابه منشاء بدعتها و انحرافهاى بعد ازرسول خدا(ص ) و مبداء فتنه ها و محنت ها بوده است
2- ام الكتاب بودن آيات محكم چه معنا دارد؟
3- تاءويل چه معنا دارد؟
دو دليل (اجمالى و تفصيلى ) بر سستى اقوالى كه درباره مراد ازتاءويل گفته شده است
4 - آيا كسى جز خدا تاءويل قرآن را مى داند؟
اختلاف در اين مساءله از ابتدا تواءم با خلط و اشتباه بوده و ادله طرفين قاصر استاثبات مدعاى آنها است
انحصار علم به تاءويل در خداى سبحان ، منافاتى با اعطاء آن علم به بعضى افرادندارد
تاءويل قرآن عبارتست از حقايق خارجى كه آيات قرآنى مستند به آن حقائق است
بيان آنكه در ماوراى قرآنى كه در دست ما است امرى هست كه به منزله روح از جسد وممثل از مثل است
(مطهرين ) از بندگان خدا با قرآنى كه در كتاب مكنون و لوح محفوظ است تماس دارند(لا يمسه الا المطهرون )
(مطهرين ) همان (راسخين ) در علم هستند
5 چرا كتاب خدا مشتمل بر متشابه است ؟
بررسى سه جوابى كه به پرسش فوق داده شده وقابل بررسى است
بيان آنچه در پاسخ به سؤ ال بالا شايسته گفتن است با توجه به پنج امر
هدف از خلقت انسان ، تشريع دين و سپس تطهير الهى است و همه افراد انسان به اينكمال نمى رسند
راه رسيدن به هدف فوق شناسندن انسان به خود او است (از طريق تربيت علمى و عملى )
اساس هدايت اسلام بر علم و معرفت است نه تقليد كوركورانه
امرى كه باعث شده است بيانات قرآن كريم جنبه(مثل ) به خود بگيرد
بيان اينكه جنبه مثل داشتن ، مستلزم وجود تشابه است (ضرورت وجود متشابهات )
ده نكته كه از مباحث و مطالب گذشته روشن شد
مراتب مختلف قرآن از نظر معنا و اينكه هر معنايى خصوص به مرتبه اى از فهم و دركاست
اثر متقابل علم و عمل در يكديگر
مردم بر حسب مراتب قرب و بعدشان از خداى تعالى مراتب مختلفى از علم وعمل دارند
رواياتى در معناى (محكم و متشابه )
روايتى درباره (راسخين در علم )
روايتى در وصف قرآن و اينكه قرآن ظاهرى و باطنى دارد
انواع انطباق كليات قرآن بر مصادق
مراد از هفت حرف در روايتى كه مى گويند: قرآن بر هفت حرفنازل گشته است
منظور از تفسير به راءى كه از آن نهى شده است
ده قول كه درباره مراد از تفسير به راءى گفته شده است
توضيح مراد از (تفسير به راءى ) با شرحى در مورد تفاوت و اختلاف عمده بين كلامخدا و كلام بشرى
تفسير به راءى موجب ناهماهنگى و تنافى آيات قرآن مى شود
مراد از (زدن بعض از قرآن به بعض ديگر) در روايتى كه از آن نهى شده است
دور شدن از علم اوصياء رسول اللّه (ص )، باعث روى آوردن به تفسير به راءى شد
نهى از (تكلم به راءى ) و (قول به غير علم ) و (ضرب بعض به بعض )،نهى از استمداد از غير قرآن براى فهم قرآن است
پاسخ به اين توهم كه هر تفسيرى كه از كلمات صحابه و تابعين خارج باشد، تفسيربه راءى است
شاءن پيامبر (ص ) فقط تعليم كتاب و تسهيل فهم كلام الهى است
راه به سوى فهم قرآن بروى كسى بسته نيست
قرآن بر معانى خود دلالت دارد و اهل بيت (ع ) ما را به طريق اين دلالت و اغراض و مقاصدقرآن راهنمايى مى كنند
رفع تناقض بين دو دسته روايات
آيات 18 - 10 آل عمران
بيان آيات
آهنگ و غرض كلى اين آيات و ارتباط آنها با آياتقبل
ديدگاه انسان مادى به مال و اولاد
وجه مقدم ساختن (اموال ) بر (اولاد) در آيه شريفه
تكذيب كنندگان (از كفار) منشاء اصلى آتش هستند و ديگران به آتش آنها مى سوزند
معناى (شديد العقاب ) بودن خداى سبحان
آيه شريفه (قد كان لكم ) ناظر بر واقعه بدر است كه در آن با نصرت الهى مؤ منينظفر يافتند
معناى آيه شريفه در نتيجه
بيان وجوه و احتمالاتى كه درباره مرجع ضميرها در آيه شريفه گفته شده است
معناى بصير و بصيرت در معارف الهى
اموال و لذائذ اين دنيا وسائل در مقدّمه نيل به چيزى است كه نزد خدا است و خود مستقلا هدفنيستند
چه كسى دنيا و متاع دنيوى را در نظر انسان زينت مى دهد؟
دو گونه بودن جلوه گرى دنيا در نظر مردم
فساد نظريه بعضى از مفسرين كه گفته اند حقايق و طبايع مستند به خدا است ، پس حبمال و لذايذ دنيوى
بخث در اين سوره از طبيعت امتها است
فساد گفته مفسرى ديگر
منشاء اشتباه اين مفسران ، غفلت از وجود ارتباط بين تمام اجزاى اين عالم مى باشد.
در اين عالم نه فقط اعيان خارجى ، بلكه اوصاف وافعال نيز با هم مرتبط و وابسته هستند
كون و فساد در غير اعمال و در اعمال سعادت آور، بلاواسطه مستند به خدا است ولى دراعمال شقاوت بار باواسطه
چيزى كه دانشمندان را از بحث پيرامون جبر و اختيار بازداشته است
چهار نكته راجع به آيه كريمه (زين للناس حب الشهوات )
معناى تزئين حب براى مردم
اصناف مردم از لحاظ دلبستگى به اقسام شهوات
لذائذ و نعمتهاى دنيا در آخرت هم است با اين تفاوت كه نعمتهاى آخرت خالى از قبح وفساد است
توضيحى درباره (رضوان من اللّه )
علت تقابل رضوان با شهوات انسانى در آيه شريفه
چرا لذائذ اخروى مختص به مؤ من است
تقرير يك اشكال : لذائذ دنيوى براى بقاى انسان و حفظنسل او است ، در آخرت كه دار بقاء است
جواب به اشكال فوق
خلود و جاودانگى انسان در آخرت به معناى ابطال وجود او نيست ، بلكه ادامه وجود دنيوىاو است
انسان علاوه بر نقص و كمال طبيعى ، نقص و كمالى نيز دارد كه به اختيار واعمال او بسته است
تخلص از عذاب نعمتى افزون بر مغفرت است
پنج خصلت براى متقين
چرا خداوند در اين آيه اقامه شهادت مى كند
توضيحى درباره رابطه بين عادل بودن خداى سبحان و شهادت او به وحدانيت خودش
وجه اينكه ملائكه و صاحبان علم هم در كنار خدا شهادت مى دهند
نقش و معناى (قائما بالقسط) در آيه شريفه
پاسخ به سخن بعضى از مفسرين كه گفته اند مراد از شهادت دادن خدا، شهادت قولىنيست
شهادت خداوند دعواى مشركين را باطل مى كند
نتيجه معناى آيه : نفى شريك براى خداوند است
علت تكرار (لا اله الا هو) و ختم آيه به دو نامه (عزيز) و (حكيم )
بحث روايتى
بالاترين لذتها در دنيا و آخرت كدام است ؟
آيات 25 - 19 آل عمران
مراد از (ان الدين عند اللّه الاسلام )
اختلاف اهل كتاب ناشى از غرور و ستمگرى آنها بود
دين واحد است و بعد از آن هيچ حجتى نيست
چند نكته كه از جمله : (فان تولوا فانما اليك البلاغ ...) استفاده مى شود
چگونه اهل كتاب فريب خدعه هاى نفس خويش را خوردند؟
ملكات نفسانى عمل را در نظر انسان زينت مى دهند
بحث روايتى
سوره آل عمران ، آيات 27 - 26
معناى كلمه (ملك ) و اقسام آن
(مالك الملك ) و (مليك الملوك ) بودن خداىعزوجل
ملك و مُلك اعتبارى نيز درباره خدا صادق است
سه مطلب درباره (قل الهم مالك الملك ...)
ملك ، چه حق و چه باطل از ناحيه خداى تعالى است
معناى (عزت ) و (ذلت ) و بيان اينكه عزت فقط از آن خدا از ناحيه او است
معناى (خير) و بيان اينكه اين كلمه افعلتفضيل نيست
خير در قرآن اسم خدا نيست بلكه صفت خدا است
جمله (بيدك الخير) دلالت دارد بر اينكه خير منحصر در خداى تعالى است
خير و شر تكوينى و خير و شر تشريعى
مراد از بيرون آوردن زنده از مرده و مرده از زنده
چهار مقابله لطيف در دو آيه شريفه
رزق از نظر قرآن به چه معنا است ؟
آنچه انسان در راه حرام مورد بهره بردارى قرار مى دهد رزق خدا نيست
رزق همه موجودات به اذن خدا است
هر چه رزق است خير و مخلوق است و هر چه مخلوق است رزق و خير است
رزقى كه خداى سبحان مى دهد عطيه اى است بدون عوض ، و در برابر حقى نيست
تقسيم رزق به دو قسم : عام و خاص
رزق ، چيزى است كه مورد انتفاع مرزوق واقع شود و ربطى به زيادى و كمىمال ندارد
بحث روايتى
آيا ملك و حكومت بنى اميه را خدا به آنان داد؟
اشتباه بنى اميه در فهم آيه ملك
دو روايت به معناى (تخرج الحى من الميت و تخرج ميت من الحى )
رواياتى در باره (رزق ) و اينكه روزى هر كس مقدر است
بحث علمى
ضرورى بودن نظام حكومت در اجتماع
تحول بشر در تغيير حكومت سلطنتى به حكومت جمهورى
نقش مهم انبيا(ع ) در اصلاح و رفع نواقص نظامهاى حكومتى
انبياء و مبارزه با خودكامگان زمان
حكومت و ولايت در آيات قرآن كريم
هدف اولياى دين از معارضه با استكبار جلوگيرى از فساد است
بحث فلسفى (در مورد استناد امور اعتباريه به خداى سبحان )
آيات 32 - 28 آل عمران
معناى جمله (مؤ منان كافران را اولياى خود نگيرند)
تضاد دو صفت كفر و ايمان به دارندگان آنها سرايت مى كند
مراد از كلمه (دون ) در جمله (من دون المؤ منين )
جمله اى كه دلالت بر جواز و مشروعيت (تقيه ) مى كند
تهديد و تحزير شديد به كسانى كه كافران را ولى و دوست مى گيرند
خداوند هميشه عالم است نه فقط روز قيامت
سخنى درباره (حب ) و (دوست داشتن خدا) درذيل جمله : (ان كنتم تحبون اللّه ...)
حب چيست و چه آثارى دارد؟
لازمه دوست داشتن خدا، قبول دين او و اطاعت و تسليم در برابر او است
معناى آيه (ان كنتم تحبون اللّه ...)
مغفرت الهى و در نتيجه ، افاضه رحمت الهى ، اثر نزديكى خدا به بنده است
چهار نكته كه از آيات كريمه گذشته استفاده شد
بحث روايتى
چند روايت درباره حب خدا
سوره آل عمران ، آيات 34 و 33
معناى اصطفاء (برگزيدن ) آدم و نوح و آل ابراهيم وآل عمران ، بر عالميان
معناى كلمه (آل ) و بيان مراد از (آل ابراهيم وآل عمران )
مراد از آل ابراهيم معصومين از ذريه ايشان است
بحث روايتى
سوره آل عمران ، آيات 41 - 35
معناى سخن مادر مريم : (نذرت لك ما فى بطنى محررا)
اعتقاد مادر مريم به حمل خود از روى جزم بود
معناى جمله (و ليس الذكر كالانثى )
وجه تسميه (مريم )
(قبول حسن ) به معناى تقبل يعنى قبول با رضايت درونى است
معناى (محراب )
رزقى كه همواره نزد مريم بوده رزق معمولى و عادى نبوده است
شباهت بسيار بين عيسى و يحيى (على نبينا و آله و عليهما السلام )
عيسى و يحيى در كلام خداوند سبحان
استفهام زكريا در جمله (انى يكون لى غلام ؟) بمنظور استبعاد نبوده است
استفهام يحيى نظير سؤ ال حضرت ابراهيم است
در خواست نشانه و علامت كردن زكريا براى چه بوده است ؟
تصرف شيطان در نفوس انبياء (ع ) محال است
طرح يك سؤ ال و پاسخ به آن
سخنى پيرامون الهامات غيبى و خواطر شيطانى
بخشى از تكلم كه مخصوص خداوند است
بحث روايتى (در ذيل آيات مربوط به مادر مريم و زكريا و...)
سخنان بعضى از مفسرين در انكار اين روايات و پاسخ به او
بحث روايتى (راجع به الهامات و خواطر)
سوره آل عمران ، آيات 60 - 42
منظور از اصطفا (برگزيدن ) و تطهير مريم سلام اللّه عليها
وجه اينكه قضاياى مربوط به مريم عليها السلام از اخبار غيبى شمرده شده است
وجه تعبير به (ملائكه ) در جمله (اذ قالت الملائكة ...)
گفتار معصومين در تفسير (كلمه )
معناى (كلمه خدا) و مراد از (كلمه ) در جمله : (يبشرك بكلمة منه ...)
وجه تسميه عيسى به مريم (عليهما السلام ) به (مسيح )
يهود و كلمه (مسيح )
معناى كلمه (عيسى )
اقوالى كه درباره سخن گفتن عيسى (ع ) با مردم در سن كهولت ، گفته شده است
مراد از (تورات ) (انجيل ) در قرآن كريم
بعثت حضرت عيسى (ع ) عموميت داشته ، هر چند رسالت او به سوى بنىاسرائيل بوده است
معجزات عيسى (ع ) مستند به اذن خدا بوده است و عيسى (ع ) در صدور آن آيات استقلالىنداشته است
معجزات حضرت عيسى (ع ) در خارج ، از آن جناب صادر مى شده است
جمله (مصدقا لما بين يدى من التورية ...) براى اينكه عيسى (ع ) تورات موجود درزندگى خود را قبول داشته است دلالت نمى كند
عملى كه عيسى (ع ) براى باز شناختن مؤ منين به خود وتشكل دادن به آنها انجام داد
قيد (الى اللّه ) در آيه به چه جهتى آمده است ؟
مراد از ايمان در جمله (قال الحواريون نحن انصار اللّه آمنا باللّه ...) ايمان بعد ازايمان است
راه عبادت كوتاهترين راه به سوى خداى سبحان است
معناى (توفى ) و تفاوت مورد استعمال اين كلمه با كلمه (موت )
توّفى حضرت عيسى به معناى گرفتن آن حضرت از دست يهود است
منظور از (رفع عيسى به سوى خدا) و (تطهير او از كافران )
مراد از تفوق پيروان عيسى (ع ) بر كافران تا روز قيامت
مقصود از تفّوق حجت تفوق از نظر مقبوليت نيست
تبعيت از نياكان سبب مى شود كه مراد عموم يهود و مطلق نصارا باشد
وعده نيكو به پيروان حقيقى (قولى و عملى ) عيسى (ع )
دو حجت و دليل بر نفى الوهيت عيسى (ع ) در تمثيل او به آدم (ع )
جمله (الحق من ربك ) از بديع ترين بيانات قرآنى است
بحث روايتى (در ذيل آيات كريمه گذشته )
رواياتى درباره برترين زنان عالم : (فاطمه (س ) مريم ، خديجه و آسيه )
اثبات سيادت اثبات عالى ترين مراتب اصطفاء است
اخبار غيب حضرت عيسى (ع ) معجزه قابل قبول براى مردم بود
روايتى درباره آنچه در شريعت عيسى (ع ) آمده بود
روايت درباره به دار آويختن حضرت عيسى (ع )
روايتى در مورد كيفيت بالا بردن عيسى (ع ) به آسمان
روايتى از امام رضا (ع ) درباره قضيه حضرت عيسى (ع )
بحث روايتى ديگر در معناى محدث
فرق ميان نبى ، رسول و محدث
على (ع ) محدث بود
مطالبى پيرامون (وحى ) و واژه (محدث )
تشخيص القائات رحمانى از شيطانى مستند به تاءييد الهى است و خارج از معيارهاىمعمولى تشخيص است
توضيح اينكه : (محدث صوت فرشته را مى شنود ولى فرشته را نمى بيند)
سوره آل عمران آيات 63 61
پاسخ به اين توهم كه آيه مباهله نمى تواند در شاءن على و فاطمه و حسنين (ع )نازل شده باشد
اهل بيت پيامبر(صلوات اللّه عليهم ) در دعوى و دعوترسول اللّه شريك بودند و اين از بزرگترين مناقب است
در قضيه مباهله ، رسول خدا (ص ) اهل بيت خود را به عنوان نمونه هائى از مؤ منين همراه نبرد بلكه به عنوان شركاء خود
جواب به يك اشكال ديگر بر اينكه همراهى بارسول خدا (ص ) در مباهله ، فضيلت و منقبت است
تبليغ و دعوت ، عين نبوت و بعثت نيست و لازمه شركت در دعوى و دعوت پيامبر (ص )شريك بودن در نبوت آن جناب نيست
بحث روايتى (رواياتى درباره : محاجه پيامبر (ص ) با نصاراى نجران ...)
گفتگوى امام كاظم (ع ) و رشيد درباره (ذرّيه )
پاسخ امام رضا (ع ) از سؤ ال ماءمون عباسى
مضمون روايات شيعه در خصوص همراهان پيامبر(ص ) در مباهله
روايتى از صحاح اهل سنت در مناقب اميرالمؤ منين (ع )
دو روايت از (حيلة الاوليا) ابو نعيم اصفهانى
سه روايت از (دارالمنثور) از جلال الدين سيوطى
مباهله ، مخصوص داستان نصاراى نجران نبوده ورسول اللّه (ص ) در مقام مباهله با يزيد نيز آمده بود
سخن يكى از مفسرين در مقام رد انطباق (انفس ) و (نساء) و (ابناء) در آيه مباهله با على و فاطمه و حسنين (عليهم السلام)
كلام مبتنى بر تعصب كلامى بى پايه و باطل است
بررسى و رد گفته هاى تعصب آميز و مغرضانه آن مفسر
مقصود ما بيان مصداق است نه معناى لفظ!
اساتيد بلاغت و بيان به اين آيه استناد كرده اند
توضيحى درباره استعمال جمع و اراده يك نفر (نساء) واستعمال جمع و اراده دو نفر (انفس و ابنا) در آيه مباهله
رد اين توهم كه آيه مباهله ناظر بر اجتماع و ملاعنه دو فريقاهل حق و اهل باطل مى باشد
رد اين توهم كه يقين پيامبر و مؤ منين نسبت به مساءله مسلم است
وجه متعين وجه دوم است
رد آخرين بخش كلام اين مفسر كج انديش
روايت شاذّ است و مفسرين همگى از آن اعراض كرده اند
سوره آل عمران ، آيات 78 - 64
معناى (كلمه سواء) و مراد از دعوت اهل كتاب به كلمه سواء
دعوت به كلمه سواء، دعوت به سير بر اساس كلمه توحيد و نفى بغى و فساد مىباشد
نفى بغى و فساد در گفتگوهاى بين پيامبران و قوم آنان
ويژگيهاى دين فطرى
افراد انسان ، ابعاض و اجزاى يك حقيقت هستند و خضوع وتذلل يك فرد در برابر فرد ديگر، با فطرت انسانى مخالف است
محاجه بى جا و جاهلانه يهود و نصارا بر سر انتساب ابراهيم (ع ) به يهوديت ونصرانيت
دو محاجه اهل كتاب كدام است
دين ، داراى مراتب و مراحلى بوده است و هر يك از انبياء (ع ) به منزله بكى از آنمراحل بوده اند
اسلام حضرت ابراهيم چگونه است ؟
نزديكترين مردم به ابراهيم (ع ) پيروان او و پيامبر اكرم (ص ) و مؤ منين بدويند
اشاره به توحيد افعالى ، در بيان معناى اينكه :اهل كتاب جز خودشان كسى را گمراه نمى كنند
كفر به آيات خدا غير كفر به خدا است و اهل كتاب در لسان قرآن كافر به آيات خدا هستندنه كافر به خدا
معناى سخن اهل كتاب كه به يكديگر مى گفتند: (به آنچه در آغاز روز بر مؤ منين نازل گشته ايمان آورديم و ...)
سخن ديگر مفسرين در خصوص اين آيه
جواب خداى تعالى به سخنان يهود در قضيه تغيير قبله مسلمين از بيت المقدس به كعبه
جمله (اولا يعلمون ) جواب خدا به يهوديان نيست
اقوال مختلف مفسرين در معناى مختلف اين آيه
معناى (فضلخدا) و بيان جوابى به يهود كه جمله (انالفضضل بيد اللّه ) متضمن آن است
اعتقاد بى اساس يهوديان به اينكه تافته جدا بافته هستند (ليس علينا فى الاميينسبيل )
منشاء اين اعتقاد باطل يهود
چرا در اين آيه نام اهل كتاب تكرار شده و به آوردن ضمير اكتفا نشده است ؟
قنطار و دينار كنايه از بسيار و كم است
شرط كرامت الهيه و تقرب به خداى وفاى به عهد و تقوا است نه نژاد و دودمان است
آثار محبت خدا، و خصالى كه خداى تعالى بر آن شكنندگان عهد خدا و سوگند به خداذكر فرموده است
دروغ بستن يهود به خداى سبحان
بحث روايتى
رواياتى در ذيل آيه شريفه (يا اهلالكتاب تعالوا الى كلمة سواء...) و شاءن نزول آن
نامه پيامبر براى پادشاهان عصر خود
برسى نامه پيامبر براى اسقف نجران
دو روايت از تفسير (الدرالمنثور) سيوطى
حكايت هجرت مسلمانان در صدر اسلام به حبشه
نجاشى مهاجرين را فرا مى خواند
داستان گفتگو بين نجاشى و مسلمانان مهاجر در حضور مشركين مكه وشاءن نزول آيه (ان اولى الناس بابراهيم ...)
حديثى از امام صادق (ع ) و بيان آن
نزديكترين مردم به ابراهيم و پيامبر اسلام (ص ) وآل محمد عليهم السلام ، پيروان آنانند
دو روايت از كافى و امالى
سوره آل عمران ، آيات 80 - 79
بيان آيه شريفه (ما كان لبشر...) كه متضمن پاكى ساحت مسيح (ع ) از عقايد خرافىنصارا نسبت به او مى باشد
حاصل معناى آيه (و ما كان ليشر...)
معناى (عبادا لى ) و فرق بين عبد و عبيد
معناى ماده (درس ) و مراد از آن در (بما كنتم تدرسون )
علت دو اختلافى كه در سياق دو آيه وجود دارد
1 - داستان عيسى و مادرش (عليهماالسلام ) در قرآن چگونه است
كلام حضرت عيسى در كودكى نسبت به برنانه نبوتش براعتاستهلال بود
حضرت عيسى (ع ) و شريعت تازه او
2- شخصيت عيسى (عليه السلام ) و مقامش در درگاه خدا
3 - عيسى چه مى گفت ؟ و درباره اش چه مى گفتند؟
اعتقاد خرافى به تفديه عيسى عليه السلام بااعتقاد به اينكه آن حضرت از شفيعان روز جزا است فرق دارد
آيات شريفه اى كه عقايد باطل مسيحيان درباره مسيح (ع ) را بيان مى كنند
مساءله پدر و پسر بودن خدا و مسيح در انجيلهاى موجود
كلماتى از انجيل در در مورد پدرى و پسرى كه نمى توان آنها را بر تشريفحمل كرد
حاصل و نتيجه گفتار مسيحيان (اقنومهاى سه گانه )
4- احتجاج قرآن بر ضد مذهب تثليث
احتجاج اول : استدلال به عدم امكان فرزند داشتن خداىمتعال
سه دليل عقلى بر محال بودن توليد مثل براى خدا
چهار برهان در آيه شريفه (بديع السموات و الارض )
احتجاج دوم : اثبات اينكه شخص عيسى بن مريم (ع ) پسر خدا و شريك او در الوهيت نيست
خوردن طعام دلالت بر احتياج و ماديت مى كند لذا با الوهيت منافات دارد
مسيح انسان بوده داراى صفات و احوال و افعال بشرى
عبادت كردن مسيح خود اولين دليل بر نفى الوهيت اوست
5 - مسيح يكى از شفيعان نزد خدا است ، نه خونبهاى گنهكاران
تقدير و توضيح اعتقاد مسيحيان به تفديه عيسى عليه السلام
مساءله دار و فدا اساس دعوت مسيحيان
ده اشكال بر اين اعتقاد باطل
دومين اشكال
سومين اشكال بر گفتار نصارا
اشكال چهارم
اشكال پنجم بر گفتار مسيحيان
اتصاف خداوند به جسم و اوصاف جسمانى در كتاب نصارا
اشكال ششم بر گفتار مسيحيان
اشكال هفتم
اشكال هشتم
لازمه اعتقاد به تفديه عيسى عليه السلام جهل به معناى حقيقى گناه و خطا و نفهميدنچگونگى ارتياط گناه با عقاب است
لازمه قول به هلاكت دائمى فرزندان آدم و انحصار راه نجات آنان در فدا شدن عيسى (ع )،لغو و عبث بودن تشريع تمام اديان است
سخنى به طرفدارى بولس و پاسخ آن
قرآن كريم نيز مؤ يد اين حكم عقلى است
اشكال دهم بر سخن مسيحيان
در سلطنت حقيقيه خداوند كه تبديل و تبدلى در آن راه ندارد، فديه واقع شدن عقلامحال است
نفى فديه در آيات قرآنى
شفاعت غير از فديه است و قرآن كريم شفاعت را در مورد عيسى (ع ) اثبات كرده است
6 - اين آراء از كجا منشاگرفته ؟
اولين كسى كه در مكه مردم را به بت پرستى دعوت كرد
7 - كتابى كه اهل كتاب خود را منسوب به آن مى دانند چيست ؟ و چگونه كتابى است ؟
بحث تاريخى
1 - سرگذشت تورات فعلى :
سند كتاب تورات تا پنجاه سال قطع شده است !
2 - داستان مسيح و انجيل
انجيلهاى چهارگانه
3 انجيل لوقا
4 انجيل يوحنّا
بى اعتبارى انجيلهاى چهارگانه از لحاظ سند ومجهول الحال بودن آنها
عدم اعتبار كتب مسيحيت باعبث شده است بعضى منكر وجود خارجى عيسى و بعضى معتقد بهوجود دو عيسى شوند
امور ديگرى كه موجب ترديد درباره انجيلهاى مسيحيت مى شوند
ظهور دعوت مسيحيت بعد از خود عيسى عليه السلام بوده است
سهم بزرگ جوامعى مانند روم هند، چين و ... كه مسيحيت در آنها گسترش يافته ، دراعتقاد به تثليت و ظهور لاهوت در ناسوت
به جهت عجز از دعوت بر اساس مبانى عقلى و عقلائى ، مبلغين مسحيت اساس دعوت خود رابر مكاشفه و رهبانيت قرار دارد
علت موفقيت دعوت به مسيحيت ، در امپراتورى روم
بطلان و فساد مبناى دعوت مسيحى ، موجب درگيرى و مشاجره بين مدارس مسيحى و سپس مراقبت كليسا و تفتيش عقايد
اجمالى از سير تاريخى مسحيت و پيدايش انشعابات و مذاهب مختلف مسيحى
انشعاب مسيحيت به سه شعبه كاتوليك ، ارتدوكس ، پروتستانت
اتهامات و دروغ پردازى هاى كليسا درباره مسلمين در زمان جنگهاى صليبى و حتى پس از آن
افول كليسا و رشد الحاد و بى دينى ، در اثر تعليمات غلط مسيحيت
گفتار دو تن از اساتيد علوم دينى درباره نهضت دينى در آمريكا
بحث روايتى (رواياتى كه درباره شاءن نزول آيه كريمه : (ما كان لبشر...) )
سوره آل عمران ، آيات 85 - 81
مراد از ميثاق در: (و اذ اخذ اللّه ميثاق النبيين ...)
وجه ديگر در آيه كه جواب شرط باشد
مناقشه در سخن بعضى از مفسرين در معناى آيه
تسليم تكوينى تمامى اهل آسمانها و زمين در برابر اللّه تعالى
بحث روايتى (در ذيل آيات گذشته )
روايتى از الدرالمنثور (و من يبتغ غير الاسلام دينا
سوره آل عمران ، آيات 91 - 86
هدايت يافتن كافرانى كه كفرشان ناشى از عناد و دشمنى با حق است ،محال مى باشد
توبه كافرانى كه بعد از ايمان كفر ورزيده و بر كفر خود افزودندقبول نمى شود
بحث روايتى (رواياتى راجع به شاءن نزول آيات گذشته )
نقل داستان به روايتى ديگر
سوره آل عمران ، آيات 95 - 92
(بر) به معناى توسع در خير است و اعم از خير اعتقادى و عملى مى باشد (لن تنالواالبر حتى ...)
انفاق مال مورد علاقه از اركان (بر) است و مجاهدت در انفاقمال بيشتر و دشوارتر است
شبهه اى كه مسيحيان در مساءله (نسخ ) القاء مى كردند و پاسخ به آنها در آيه :(كل طعام كان حلا...)
حاصل شبهه اى كه يهود به مؤ منين القاء مى كردند
برسى گفتار ديگر مفسرين در خصوص اين آيه شريفه
ظلم ، قبل از روشن شدن حقيقت براى ظالم ، محقق نمى شود
بحث روايتى (روايتى درباره حرام نمودن اسرائيل گوشت شتر را بر خود)
سوره آل عمران ، آيات 97 - 96
پاسخ به شبهه اى ديگر كه يهود در مورد تغيير قبله و نسخ القاء مى كردند در آيه :(ان اول بيت وضع للنّاس ...)
معناى (مبارك بودن ) و (هدايت بودن ) بيت اللّه الحرام
حج اولين بار در زمان ابراهيم عليه السلام تشريع شد
كعبه ، هدايت به سوى سعادت دنيا و آخرت است و هدايت آن فراگير مى باشد
آيات بيناتى كه در بيت اللّه است (فيه آيات بينات )
استخدام دو جانبه يك كلام ، از عجايب لطايف قرآن كريم است
توجه به آهنگ آيه كه مرددّ بين انشاء و اخبار است
(آيت ) اعم از معجزه و خارق العاده است و مقام ابراهيم و امنيت داخلين به بيت و وجوب حجالبيت بهترين آيات مى باشند
جمله : (من دخل كان آمنا) درصدد بيان حكم تشريعى است نه اخبار از يك خاصيّتتكوينى
بحث روايتى (رواياتى درباره : كعبه ، دحوالاءرض ، اولين بيت مبارك بودن بيت اللّه ،حج و...)
دو روايت در زمينه توسعه مسجدالحرام در زمان بنى عباس
رواياتى از معصومين در وجوب حج
بحث تاريخى (پيرامون بناى كعبه و چند بار تجديد بناى آن )
شكل كعبه
جامه كعبه
مقام و منزلت كعبه
توليت كعبه
سوره آل عمران آيات 101 - 98
بيان ارتباط اين آيات با آيات سابق مربوط به يهود
سوره آل عمران ، آيات 110 - 102
(حق التقوى ) غرض و مقصد نهايى است و دستور (فاتقوا اللّه ما استطعم ) راهرسيدن به آن هدف را نشان مى دهد
مراد از اعتصام همگانى به (حبل اللّه ) در (واعتصموابحبل اللّه جميعا...)
داءب و رسم قرآن بر ذكر علل و اسباب تعليماتش مى باشد و از اطاعت و تقليدكوركورانه و بدون دليل نهى مى كند
چكيده سخن
وجه اينكه خداوند اعتصام به حبل اللّه و عدم تفرق را نعمت خوانده است
امر به معروف و نهى از منكر، از لوازم و واجبات اجتماع معتصم بهحبل اللّه است
امر به معروف و نهى از منكر اگر واجب باشد واجب كفايى است
نهى از تفرقه و اختلاف در آراء و عقايد
علت تاءكيد فراوان قرآن كريم به دعوت به اتحاد و نهى از اختلاف
مالكيت خداى تعالى دليل است كه او ظالم نيست
آيه شريفه حال سابقين اولين از مهاجر و انصار مى ستايد
بحث روايتى (رواياتى درباره : (حق تقاته )(حبل اللّه )، فرقه ناجيه و امت واحده
رواياتى كه دلالت دارند بر اينكه حبل اللّه همان قرآن است
حديث ثقلين خبر متواتر مورد اتفاق است
روايات هفتادودو فرقه
آنچه در امتهاى گذشته بوده نظيرش در اين امت نيز خواهد بود
طرد بعضى از اصحاب پيامبر در قيامت از ناحيه خدا
سه روايت درباره (كنتم خير امة ...)
سوره آل عمران ، آيات 120 - 111
مراد از اينكه بر اهل كتاب ذلت زده شده : (ضربت عليهم الذلة )
كلام بعضى از مفسرين : آيه در مقام تشريع نيست
معناى (امت قائمة ) و اشاره به فرق بين (سرعت ) و (عجله )
(خيرات ) مفيد استغراق است به معناى مطلقاعمال صالح
عمل فاسد، اثر فاسد در پى دارد
نام كتاب : تفسير الميزان جلد 4
نام نويسنده : علامه طباطبايي رحمه الله عليه
ترجمه آيات
بيان آيات
معناى اهل مراد از اهلرسول خدا (ص )
خطاب در آيه (اذ غدوت من اهلاك ...) خطاب به عموم مؤ منين است
علت مفرد و جمع آمدن خطاب در آيات بر اساس هدف و غرض از خطاب
معناى آيه (و اذ غدوت من اءهلك ...)
بيان مراد از جمله (واللّه وليّهم ) در آيه شريفه و رد گفته يكى از مفسّرين درذيل اين جمله
توضيحى در مورد جمله (و انتم اذله ) در آيه شريفه
مصداق وعده به نصرت با ملائكه به مؤ منين در آيه اذتقول للمؤ منين الن يكفيكم ان يمدّكم ...
بحث روايتى
(درباره جنگ احد)
صف آرائى لشكر اسلام و كفر در جنگ احد
هند جگرخوار و عمل وحشيانه او
نداى آسمانى لا فتى الا على لا سيف الا ذولفقار
تقدير و بررسى مضمون روايت مزبور
روايتى ديگر در داستان جنگ احد
اقسام آياتى كه پيرامون جنگ احد نازل گشته است
سوره آل عمران ، آيات 130 - 138
ترجمه آيات
بيان آيات
قرآن در تعليمش علم و عمل را قرين هم مى داند
يكى از شيوه هاى تعليماتى قرآن مجيد
توضيحى در مورد (احسان ) و (محسنين )
نكاتى كه از آيه شريفه (والذين اذا فعلوا...) درباره استغفار و توبه استفادهمى شود
بحث روايتى
(در ذيل آيات گذشته )
روايتى در ذيل (جنة عرضها السموات و الارض ) و جواب به سؤال درباره مكان و موضع جهنم
معناى فرمايش پيامبر (ص ) و توضيحى پيرامون اختلاف معانى دنيوى و اخروى
(و الكاظمين الغيظ...) و كرامتى از امام سجاد (ع )
رواياتى در ارتباط با (و الذين اذا فعلوا فاحشة ...)
رواياتى درباره مغفرت خداوند و توبه و استغفار از گناهان
سوره آل عمران ، آيات 148 - 139
ترجمه آيات
بيان آيات
معناى (يوم ) و مراد از مداوله ايام بين مردم
علم خداى سبحان به اشياء به معناى خلق و ايجاد آنها است
حكمت ها و مصالح در مداوله ايام بين الناس (دست به دست شدن روزگار)
آيا گمان كرديد امتحان نشده و آزمايش نديده به بهشت در خواهيد آمد؟!
گفتارى در امتحان و حقيقت آن
اشاره اى به مساءله هدايت
كمال نوع بشر در گرو يك سلسله افعال اختيارى و ارادى است
سه قوه اصلى كه در قرآن كريم درباره موجودات اثبات شده است
فرق بين امتحان الهى و امتحانهاى معمول نزد انسانها
امتحان الهى سنتى است كه تمامى افراد انسان راشامل مى شود
معناى تمحيص مؤ منين و محق كافرين بر اثر امتحانات و ابتلائات
معناى جمله (انقلبتم على اعقابكم )
حاصل معناى آيه (و ما محمد الا رسول
حقيقت شكر و مراد از (شاكرين )
شكر تمام نمى شود مگر با اخلاص
تعريض به كسانى كه مى گفتند: اگر كشتگان احد به جنگ نمى رفتند نمىمردند
معناى (ربيّون و وجه حكايت قول و فعل آنان در آيه شريفه
سوره آل عمران ، آيات 155 - 149
ترجمه آيات
بيان آيات
مرعوب گشتن دشمنان رسول الله (ص ) از خصائص آن نبى گرامى است
معناى (اءمنة ) و (نعاس ) و احاطه شدن طائفهاى از مسلمانان آندو در جنگ احد
به فكر جان خود بودن و ديد جاهليت داشتن ؛ اوصاف فراريان از جنگ احد
ردّ توهّم باطلبرخى كه پنداشته اند دين خلق هرگز شكست نمى خورد
سنت اسباب و مسببات ، عام است و امر نبوت و دعوت ، از آن مستثنا نيست
جواب كسانى كه به كشته شدن مسلمانها در جنگ احد اعتراض داشتند
سخنان عجيب برخى مفسرّين در تفسير اين آيه
هر يك از گناهان ، آدمى را به سوى گناه ديگرى مى كشاند
خداوند حليم فراريان از جنگ را مورد عفو خود قرار مى دهد
عفو و مغفرت در قرآن به چه معنا است ؟
شرك مرگ ، و معصيت ظلم است و مغفرت ازاله مرگ و ظلمت مى باشد
سوره آل عمران ، آيات 156- 164
ترجمه آيات
بيان آيات
چكيده سخن در مضمون آيات 164 - 156 سورهآل عمران
نهى مؤ منين از هماهنگ شدن با كفار درباره شهداى جنگ احد
وجه التفات خطاب از مسلمين به پيامبر (ص ) در آيه شريفه
دستور الهى به پيامبر (ص ) مبنى بر گذشت از مردم و مشورت با آنهاشامل احكام الهى نمى شود
تنزيه ساحت رسول خدا (ص ) از بديها واعمال زشت
سوره آل عمران ، آيات 171- 165
ترجمه آيات
بيان آيات
دلالت آيه بر اينكه انسان بهد از مردن تاقبل از قيامت زنده و باقى است
معناى لطيف جمله (الّا خوف عليهم و لا هم يحزنون )
سوره آل عمران ، آيات 157- 172
ترجمه آيات
بيان آيات
نمونه اى از مراقب عجيب قرآن در بيانات خود
سرّ اينكه گفتار منافقين ايمان مؤ منين را بيشتر كرد
بحثى پيرامون توكل
بحث روايتى
(در ذيل آيات مربوط به جنگ احد)
رواياتى در ذيل آيه (و ما محمد الا رسول قد خلت ...) و شايعه كشته شدن پيامبر درجنگ احد
روايتى در ذيل (ان الذين تولوا منكم ...) و فرار بعضى مسلمين در جنگ احد
رواياتى درباره مشورت ، در ذيل (و شاورهم فى الامر)
رواياتى در ذيل (و ما كان لنبى ان يغلّ...) و آيه (و منيغلل ...)
رواياتى در ذيل (او لما اصابتكم مصيبة ...) و كشته شدن مسلمانان در جنگ احد
رواياتى درباره شاءن نزول آيه كريمه (و لاتحسبن الّذين قتلوا...)
ائمه اطهار (ع ) روايات مرغ را انكار كرده اند
رواياتى در ذيل(الذين استجابوا لله و الرسول ...) و داستان (غزوه جيش سويق )
دخالت آراء شخصى راويان و تاءثير اختلاف مذاهب درنقل روايات اسباب نزول
بحث تاريخى
(فهرست اسامى شهداى جنگ احد)
سوره آل عمران ، آيات 176 - 180
ترجمه آيات
بيان آيات
گر جمله كائنات كافر گردند بر دامن كبرياش ننشيند گرد
از آزمايش و ابتلا جهت تكميل نفوس مفرى نيست
هشدار به بخيلان ، كه اموال خود را انفاق نمى كنند و ملامت و مذمت آنها
بحث روايتى
(آيا مرگ براى كافر خير است ؟)
سوره آل عمران آيات 189 - 181
ترجمه آيات
بيان آيات
سخن يهود كه گفتند: خداى شما فقير است و ما توانگريم
يك استدلال بر وجود عالم برزخ
بحث روايتى
سوره آل عمران ، آيات 1 - 190
ترجمه آيات
بيان آيات
پاره اى از اوصاف مؤ منان
استعمال كلمه هجرت در دورى گزيدن از گناه
كامروايى و بهروزى كفّار فريبتان ندهد
بحثى فلسفى و يك مقايسه
(بين مقام زن در اسلام و در آئين هاى ديگر)
بحث روايتى
(درباره تفكر در خلق خدا و شاءن نزول آيات گذشته )
سوره آل عمران ، آيه 200
ترجمه آيه
بيان آيه
گفتارى پيرامون مرابطه در جامعه اسلامى
1 - انسان و اجتماع
2 - انسان و رشد و نمو او در اجتماع
اولين بارى كه بشر متوجه منافع و مصالح اجتماع شد زمان بعثت اولين پيامبر الهىبود
3- اسلام و عنايتش به امر اجتماع
4- رابطه اى كه اسلام بين فرد و اجتماعقائل است در هيچ دينى و ملتى سابقه ندارد
هويت و شخصيت مستقل براى اجتماع در اسلام
علت اهتمام شديد اسلام به شاءن اجتماع
5 - آيا سنت اجتماعى اسلام ضمانت بقا و اجرا دارد؟
شبهه اى كه دل غربزدگان را به خود مشغول داشته
صرف عدم انطباق يك سنت با وضع حاضر انسانهادليل بر بطلان و فساد آن سنّت نيست
اسلام صلاحيت خود را براى هدايت مجتمع انسانى به سوى سعادت ثابت كرده است
شعار اسلام (پيروى از حق ) و شعار تمدن عربى (پيروى از اكثريت ) مىباشد
تسليم اكثر مردم در برابر لذائذ مادى موجب دورى آنها از حق و پذيرش سنت هاىاحساسى است
پيروى از اكثريت در نظام طبيعت باعث بطلان حكمعقل به وجوب پيروى از حق نمى شود
حق و حق بودن ملازمه اى با راءى اكثريت ندارد
تمدن غرب و و پيشرفت صنعتى آن از نظر اسلام سعادت محسوب نمى شود
بيان يك مثال براى درك روشنتر يك مطلب
تمدن يا توحش غربى !
6- اجتماع اسلامى به چه چيز تكون يافته و زندگى مى كند؟
سه مطلب از بيانات گذشته
هدف و وجه مشترك قانونگزارى در دنياى امروز بهره بردارى از مزاياى حيات مادىاست
عدم ضمانت اجراى قوانين موضوعه در تمدن حاضر و ضمانت اجراى قوانين اسلام
اخلاق و فضائل اخلاقى در تمدن غربى جايى ندارد
عواملى مانند (وطن دوستى ) و (نوع دوستى ) و (مدح و تمجيد طلبى ) سببيتاخلاقى ندارد
7- انگيزه هاى عقلانى ، غير انگيزه احساس است .
8- معناى پاداش خواستن از خدا و اعراض از غير خدا چيست ؟
9- حريت در اسلام به چه معنا است ؟
10- در مجتمع اسلامى راه بسوى تحول وتكامل چيست ؟
11- آيا اسلام با همين احكام و شرايعى كه دارد مى تواند انسان عصر حاضر رابه سعادتش برساند؟
12 - رهبر جامعه اسلامى چه كسى است و چگونه روشى دارد؟
تفاوتهاى حكومت اسلامى با نظامهاى حكومتى ديگر
13 - حد و مرز كشور اسلامى مرز جغرافيائى و طبيعى و يا اصطلاحى نيستبلكه اعتقاد است .
14- اسلام تمامى شؤ ونش اجتماعى است اساس دين متكى بر حفظ معارف الهىاست و در عين حال به مردم آزادى در طرز تفكر داده است .
15 - سرانجام دين حق بر همه دنيا غالب خواهد شد
بحث روايتى
(در ذيل آيه شريفه : (يا ايها الذين آمنوا اصبروا و صابروا و رابطوا...) )
سوره نساء، آيه يك
ترجمه آيه
بيان آيه
مراد از نفس واحده و زوج او كه انسان از آن آفريده شده است
معناى كلمه زوج و جمله (و خلق منها زوجها)
كل بشر از آدم و حوا نشاءت گرفته اند
ازدواج فرزندان بلافصل آدم بين برادران و خواهران بوده
گفتار مفسرين در نقش تركيبى (الارحام ) در آيه و بررسى نظر آنان
وجه اطلاق (رحم ) بر خويشاوندان
معناى (رقيب ) و تعليل امر به تقوا به اين صفت خداوند
گفتارى در عمر صنف انسان و انسانهاى اوليه
گفتارى پيرامون منتهى شدن نسل حاضر به آدم و حوا و رد شبهاتى در اين مورد
آدم مذكور در آيات قرآنى آدم نوعى نيست
انسان نوعى است مستقل نه تحول يافته از نوعى ديگر (نظير ميمون )
گفتارى در كيفيت تناسل طبقه دوم از انسان
(فرزندان بلافصل آدم - ع - )
بحث روايتى
(درباره خلقت آدم ، صله رحم و...)
رواياتى در ذيل (و اتّقوا اللّه الذى تسائلون به و الارحام )
روايتى از اميرالمؤ منين (ع ) درباره ارحام و گفتارى پيرامون رحم و توضيح حديث
حديثى از امام صادق (ع ) درباره ترحم و تاءثير نزديكى به آن در فرو نشاندنخشم
سوره نساء، آيات 2 - 6
ترجمه آيات
بيان آيات
گفتارى پيرامون جاهليت اولى
اما وضع حكومت در ميان عرب :
وضع اقوام و ملل ديگر در دوران جاهليت
دعوت اسلامى چگونه ظاهر گرديد؟
دعوت اسلامى بر مبناى (حق صريح ) است و نمى تواند با مقدمات ووسائل باطل به هدف برسد
تدريجى بودن دعوت اسلام و نزول آيات قرآنى با ترتيبى هدفمند
تشريع حكم حرمت شرب خمر نمونه بارز بيان تدريجى احكام عملى
رعايت تدريج در دعوت از حيث انتخاب مدعوين
دعوت تدريجى رسول خدا (ص ) اسلام كه با دعوت از قوم و عشيره خود آغاز شد
ادعاى چند طايفه مبنى بر اين كه اسلام دين شمشير و زور است و پاسخ بدانها
گفتار مرحوم كاشف الغطا در اين زمينه
هشدار قرآن به مسلمانان از عواقب وخيم تصرف دراموال ايتام
گفتار مفسرين در معناى آيه مورد بحث
معيار اسلام در مورد تعدد ازواج براى مردان
حكم وجوب دادن مهريه به زنان يك حكم تاءسيسى نيست
مقصود از سفها در آيه شريفه سفيهان از ايتام است
دلالت آيه شريفه در حكم عمومى رعايت اقتصاد و حدوسط در ارتزاق
اموال دنيا به همه مردم تعلق دارد
در تصرفات مالى علاوه بر بلوغ ، رشد متصرف نيز شرط است
معناى (اسراف ) و (بدار) و بيان دو قسم تصرف ممنوع درمال يتيم
تحويل دادن مال يتيم به او توسط ولىّ بايد در حضور شاهد باشد
بيان شيواى تمام مسائل ولايت در ضمن دو آيه
بحث روايتى (در ذيل آيات گذشته )
غيرت يكى از فضايل اخلاقى است
نسخه شفابخش اميرالمؤ منين (ع ) درباره درد شكم
رواياتى در زيل آيه (و لاتؤ تو السفها اموالكم )
رواياتى در ذيل (و من كان فقيرا فلياءكل بالمعروف )
بحثى علمى در چند فصل
1- نكاح و ازدواج يكى از هدفهاى طبيعت است :
آزاديهاى جنسى برخلاف سنت طبيعت است
فكر و رؤ يت نمى تواند آثار شوم نامبرده را از بين ببرد
بدون فضايل نفسانى زندگى اجتماعى بشر از هم مى پاشد
2- اسلام مردان را بر زنان استيلا داده است :
3- مساءله تعدد زوجات :
چهار اشكال بر حكم (جواز تعدد زوجات ) و پاسخ بدانها
پاسخ اشكال دوم به مسئله تعدد زوجات
طبيعت و خلقت به مردان اجازه داده تا از ازدواج با يك زن فراتر رود
پاسخ به اشكال سوم
پاسخ اشال چهارم بر مسئله تعدد زوجات
قويترين دليل مخالفين غربى در ردّ قانون نقد زوجات
پاسخ آنها: اشكال متوجه مسلمانان است نه اسلام !
عدم جريان صحيح يك قانون در جامعه اى ، الزاما به معناى بطلان و فساد آن قانوننيست
خلط دانشمندان بين طبيعت حكم (صالح ) و (مصلح ) و حكم بين (فاسد) و (مفسد)
نظامهاى دموكراتيك و كمونيستى هم نتوانسته اند موجوديت خود را حفظ كنند
چكيده سخن از مطالبى كه گذشت
بحث علمى ديگر (مربوط به تعدد زوجاترسول الله (ص ) )
ازدواجهاى پيامبر (ص ) هر كدام جهت هدف و غرض خاص انجام گرفته است
سوره نساء، آيات 10 - 7
ترجمه آيات .
بيان آيات
تاءسيس قانون كلى ارث و زمينه سازى براى تشريع حكم وراثت
دو جهت در آيه ارث مورد استدلال است : عام بودن آن ، عدمعول در فرائض
آنچه بر سر ايتام مى آوريد عاقبت بر سر ايتام خود خواهد آمد
گفتارى پيرامون عمل و عكس العمل
(رابطه بين عمل انسان و حوادث خارجيه
انجام هر عملى نسبت به ديگران به معنى پسنديدن آنعمل براى خود است
بحث روايتى
(ذيل آيات 9 - 7 سوره نساء)
رواياتى در ذيل آيه (وليخش الّذين لوتركوا خلفهم ...)
سوره نساء، آيات 14 - 11
ترجمه آيات
بيان آيات
نكات و ظرايف جمله (للذكر مثل حظّ الانثيين )
اشاره به انطباق حكم ارث در اسلام با احكام تكوينى و خارجى
بيان سهام طبقه اول ورثه
در مساءله ارث بين رسول خدا (ص ) و سايرين فرقى نيست
معناى كلاله
سخنى پيرامون ارث به وجهى كلى
(چهار بحث كلى مستفاد از آيات ارث )
چرا سهام مردان دوبرابر زنان در نظر گرفته شده است ؟
تساوى مرد و زن يا برترى مردان ؟!
بحث روايتى
(رواياتى در مورد شاءن نزولآيات ارث ، عول و تعصيب ...)
اولين كسى كه در باب ارث (عول ) را سنت كرد عمر بود
گفتار ابن عباس درباره مسئله ارث و فتواى او درباره(عول )
دو روايت از كتاب كافى
توضيحى در خصوص كمبود آمدن سهام ورثه و چگونگى تصميم باقيمانده
رواياتى در ارتباط با (كلاله )
بحث علمى در هشت فصل
1- ارث بردن از چه تاريخى آغاز شد:
2- تحولتدريجى ارث :
3- وراثت در بين امتهاى متمدن (محروميت زنان و فرزندان صغير از ارث )
4- در چنين جوى اسلام چه كرد؟
5- وضع زنان و ايتام قبل از اسلام ، و وضع آنان در اسلام (با اشاره بهشخصيت زن از نظر اسلام )
عقب ماندگى زنان در مسئله حكومت و دفاع مستند به اتفاق و تصادف نيست
6- قوانين ارث در عصر جديد:
7- يك مقايسه بين اين سنتها:
8- وصيت در اسلام و در ساير سنتها:
آيات 16 و 15 نساء
(درباره زنان و مرد زناكار)
ترجمه آيات
بيان آيات
حكم حبس ابد براى زنان و نسخ آن با آيه تازيانه
اشاره به اقوال ديگر درباره دو آيه مورد بحث
بحث روايتى
سوره نساء، آيات 17 و 18
ترجمه آيات
بيان آيات
توبه بندگان بين دو توبه خداى سبحان واقع است
معصيت جهالت است
مبادرت و شتاب به توبه ، شرط پذيرش آن است
توبه اين دسته پذيرفته نمى شود
گفتارى پيرامون توبه
توبه نيازمند عنايت و توفيق الهى است
توبه درباره بعضى از بندگان مقرب خدا نيز مصداق مى يابد (توبه عمومى خداىسبحان )
خلاصه آنچه تاكنون درباره توبه گفته شد
سخن عجيبى كه درباره توبه فرعون گفته شده است
بيان يك توهم و رد آن
توبه ، يگانه درمان نوميدى و ياءس است
توبه حقيقى با جراءت يافتن بر گناه كارى منافات دارد
مواردى كه قابل توبه نيستند
پرهيز از گناه مقدم بر توبه است
بحث روايتى
(رواياتى درباره توبه )
حكم توبه در هنگام مرگ از لسان روايات
فرمايشات گوهربار ائمه معصومين (س ) درباره توبه و شرايط آن
سوره نساء آيات 22 - 19
ترجمه آيات
بيان آيات
بيان آيه شريفه مربوط به نهى از به ارث بردن زنان
معناى معاشرت به وجه معروف با زنان در جمله (و عاشروهنّ بالمعروف )
اختصاص بعضى طبقات و افراد به بعض مختصات ، با وحدت ريشه انسانى آنهامنافات دارد
بحث روايتى
(در ذيل آيات مربوط به ارث رفتن زن و ازدواج با زن پدر)
درماندگى عمر در برابر گفتار يك زن
سوره نساء، آيات 23 - 28
ترجمه آيات
بيان آيات
بيان آيات مربوط به ازدواجهاى ممنوع و...
محرمات سببى چه كسانى هستند؟
بحث پيرامون (فى حجوركم ) در آيه شريفه
ازدواج با زن پدر و با دو خواهر در جاهليت مرسوم بوده است .
معناى احصان و مراد از محصنات در آيه (والمحصنات من النساء...)
گفتار ديگر مفسرين درباره مراد از (الا ما ملكت ايمانكم )
استناد نادرست به جمله (غير مسافحين ) در آيه ، براى عدم جواز ازدواج موقت ، و ردّآن
آيه (فما استمتعتم ) درباره متعه است
فساد گفتار بعضى از مفسرين ك استمتاع در آيه را نكاح دانسته اند
آيه متعه نسخ نشده است نه با آيات ديگر و نه با آيات سنت
وجه اكتفا آيه به نكاح با كنيزان در مقامتنزيل دادن تكليف
وجه آوردن جمله بعضكم من بعض (همه از هم هستيد) در آيه (و من لم يستطع ...)
حد كنيزان نصف حد زنان آزاد است
هدف از تشريع احكام مربوط به نكاح
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل آيات گذشته مربوط به نكاح )
قضاوت اميرالمؤ منين (ع ) درباره فتواى ابن مسعود
رواياتى در ذيل آيه (والمحصنات من النساء الا ما ملكت ايمانكم )
رواياتى در ارتباط با ازدواج با كنيزان
حد بردگان نصف حد آزادگان است
بحث روايتى ديگر
(پيرامون ازدواج موقت )
اخبارى كه بر نسخ شدن حكم متعه دلالت مى كنند (از طريقاهل سنت )
روايات دال بر جواز متعه از نظر جمعى از صحابه و تابعين
اگر عمر متعه را منع نمى كرد احدى زنا نمى كرد مگر شقى ترين افراد!
داستان مرد شامى و برخورد قاطعانه عمر با در نهى از متعه !
چنانچه عمر كسى را به جرم متعه ! مى گرفت سنگسار مى كرد!!
روايات دال بر جواز متعه از نظر جمعى از صحابه و تابعين
بررسى و نقد رواياتى كه از طريق اهل سنت درباره متعهنقل شده است
گفته هاى يكى از مخالفين در رد جواز متعه و پاسخ به او
فوائدى كه بر نكاح دائم مترتب مى شود بر موقّت آن نيز مترتب مى شود
ضرورت و موجبات جواز متعه در آغاز، در زمان عمر و پس از او تا زمان حاضر وجودداشته است
آيات سوره مؤ منون و سوره معارج قوى ترين دلالت را بر حليت متعه دارد
هم عقد متعه عقد نكاح است و هم زن در آن زوجه محسوب مى شود
قول به تخصيص لازمه اش تناقض گويى نست !
پاسخ به اين كه منع در متعه تدريجى صورت گرفته است
نهى عمر از متعه بر اساس اجتهاد شخصى بوده است
سخن آخر در مشروعيت متعه
بحث علمى
(درباره انتقال نسب و قرابت از طريق زنان ، در اسلام )
بحث علمى ديگر
(پيرامون حكمت ممنوعيت ازدواجهاى محرّم در شرع مقدس اسلام )
قانون اسلام در جهت تنظيم امر ازدواج دقيق ترين قانون است
حكمت نهى از اختلاط زن و مرد و وجوب حجاب براى زنان
سوره نساء، آيات 29 و30
ترجمه آيات
بيان آيات
وجوهى كه در معناى ( لاتاءكلوا اموالكم ...) و (الا ان تكون تجارة ...) گفته شده است
بحث روايتى
(در ذيل (تجارة عن تراض ) و (لاتقتلوا انفسكم ) )
سوره نساء، آيه 31
ترجمه آيه
بيان آيه
گناهان در برابر خداى عظيم كبيره اند و نسبت به يكديگر بعضى صغيره و برخىكبيره مى باشند
گفتارى درباره گناهان كبيره و صغيره و تكفير سيئات
معناى (سيّات ) در عرف قرآن
وعده تكفير و در گذشتن از سيئات ، مستلزم جراءت يافتن به ارتكاب صغاير نيست
تكرار گناهان صغيره و اصرار بر آنها از بزرگترين كبائر است
كبيره بودن گناه از شدت نهى از آن فهميده مى شود
نقد و بررسى وجوهى كه در تعريف گناه كبيره و صغيره گفته شده است
نظريه ششم : قول ابن عباس در تعريف گناه كبيره
نظريه هشتم : كوچكى و بزرگى گناه دو امر اعتبارى است
بررسى نظريه غزالى درباره كبائر و صغائر و معارضه بين حسنات و سيئات
اجتناب از كبائر در تكفير دخالت دارد نه اينكه مانند توبه علت تاءمه تكفيرباشد
بحث روايتى
(رواياتى در بيان گناهان كبيره )
امام صادق (ع ) گناهان كبيره را يكى يكى نام مى برد
آنچه از اين حديث شريف استفاده مى شود
سوره نساء، آيات 32 - 35
ترجمه آيات
بيان آيات
نهى از آرزوى داشتن آنچه خدا به ديگرانتفضل فرموده ، ارشادى است
موقعيت طبيعى هر يك از زن و مرد و اعمال هر يك از آنها موجب اختصاص هر يك به چيزىاست
دو فائده اى كه جمله (و اسئلوا الله من فضله ) افاده مى كند
گفتار در يك حقيقت قرآنى
(اختلافهاى طبقات مختلف مردم و طريق صحيححل آنها)
معناى (موالى ) در (و لكل جعلنا موالى ممّا ترك )
اقوال مختلف در مراد از (الذين عقدت ايمانكم )
مراد و مفاد از (الرجال قوامون على النساء)
سه حكم درباره زن ناشزه كه رعايت ترتيب در آنها لازم است
گفتارى در معناى قيمومت مردان بر زنان
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل آيات گذشته مربوط به مساءلتفضل الهى ، روابط زن و شوهر...)
رواياتى در ذيل آيه (الرجال قوّامون على النّساء) و نقد و بررسى آنها
روايتى خواندنى از پيامبر (ص ) درباره زن در اسلام
استفاده سه نكته از روايت اسماء بنت يزيد، پيرامون موقعيت و شخصيت زن در اسلام
ارزش احكام اسلامى در محيط و ظرف اجتماعى تحت حاكميت اسلام ، معلوم گردد
سوره نساء، آيات 36 - 42
ترجمه آيات
بيان آيات
در جمله (و اعبدوالله و لاتشركوا به شيئا) به توحيد عملى دعوت شده است
سفارش به نيكى و احسان با همسايگان دور و نزديك در آيه شريفه
معناى مختالفخور و وجه اينكه چرا خداوند چنين شخصى را دوست ندارد
بحث روايتى
توضيحى در مورد روايت نبوى (ص ): (من و على و الدين مسلمين هستيم )
سوره نساء، آيه 43
ترجمه آيه
بيان آيه
اشاره به پنج دسته از آيات قرآنى كه تدريجا حرمت شرب خمر را افاده كردهاند
سخنى در مورد ارتباط بين آيات قرآنى
بحث روايتى
(در ذيل آيه (... لا تقربوا الصلوة و انتم سكارى ) )
آيات 58 - 44 نساء
(راجع به يهوديان )
ترجمه آيات
بيان آيات
هشدار بر مسلمانان كه فريب يهود را نخوريد!
معناى (يحرفون الكم عن مواضعه )
مذمت يهود به جهت عمل ناپسندى كه مرتكب مى شدند
مراد از (فلا يؤ منون الّا قليلا)
وجوهى كه در معناى طمس وجود دارد در (منقبل ان نطمس وجوها) گفته شده است
توضيح اينكه (خداوند شرك را نمى آمرزد و گناهان پائين تر از شرك را مىآمرزد)
خودستايى ناشى از عجب است كه از اصولرذائل مى باشد و ستايش و تزكيه مختص به خدا است
تنها فضيلت مستند به خداوند شايسته ستايش است
اعتماد به نفس در مقابل اعتماد به خدا و افتخار به عبوديت او، مردود است
مراد از (ناس ) و (آل ابراهيم ) در (ام يحسدون الناس على ما اتيهم ...)
بحث روايتى
(در ذيل آيات مربوط به يهود و نيامرزيدن شرك و اذا امانت بهاهل آن و...)
رواياتى در ذيل آيه (ان الله لايغفر ان يشرك به و يغفر مادون ذلك ...)
روايتى كه درباره اسلام آوردن (وحشى ) و ياران اونقل شده مجعول است
رواياتى كه در ذيل آيه (ان الله لايغفران يشرك به ...)نقل شده و مشعر بر جهل اصحاب پيغمبر (ص ) به مساءله شفاعت است خالى ازاشكال نيستند
رواياتى در ذيل آيه (ام يحسدون النّاس على ما آتاهم ...) بيان مقصود از ناس
سوره نساء، آيات 59 - 70
ترجمه آيات
بيان آيات
تفسير آيه شريفه (يا ايّها الّذين آمنوا اطيعوا الله و اطيعواالرسول و اولى الامر منكم )
وجه تكرار كلمه (اطيعوا) در آيه شريفه
اطلاق امر به اطاعت از رسول (ص ) و اولى الامر،دليل بر عصمت ايشان است
پاسخ به اين توهم كه اطاعت اولى الامر واجب است هر چند معصوم باشند
رد گفتار بى اساس فخر رازى
احتمال اينكه معناى (اولى الامر) اهلحل و عقد (مقامات حكومتى ) باشند، و رد اين احتمال
آنچه از حديث (لا تجتمع امتى على خطاء) برمى آيد
فخر رازى به گفتار خود اشكال كرده و سپس به آن جواب مى دهد!
آثار مترتب بر اين عقيده (كه اولى الامر هماناهل حلّ و عقداند)
يكى ديگر از حرفهاى عجيب درباره آيه شريفه (اطيعوا الله )
نظريه پيروان ائمه اهل بيت (ع ) در معناى اولوالامر و رد اشكالاتى كه بر ايننظريه شده است
اشكال دوم و پاسخ به آن
اشكال سوم و پاسخ به آن
پاسخ اشكال پنجم
معناى : (فان تنازعتهم فى شى ء فردّوه الى الله و رسوله )
اطاعت از رسول الله (ص ) همان اطاعت از خدا است
تسليم حكم رسول خدا (ص ) بودن ، علامت ايمان واقعى و تسليم در برابر احكام خدااست
معناى (صديقين )
بحث روايتى
(رواياتى درباره اولوالامر، تسليم در برابررسول خدا (ص )...)
اولواالامر، على بن ابى طالب (ع ) و اوصياى پس از اويند
حديثى زيبا از امام باقر (ع ) در شاءن نزول (اطيعوا الله ...)
پاسخ اميرالمؤ منين (ع ) به سليم درباره حجج خداوند كه اولواالامر هماناهل بيت پيغمبراند
رواياتى در ذيل آيه (فلا و ربك لايؤ منون ...)
آيات 76 - 71 نساء
(درباره جهاد و جنگ )
ترجمه آيات
بيان آيات
كسانى كه به هنگام جنگ و جهاد سستى و امروز و فردا ميكردند از ميان خود مؤ منينبودند
سرانجام رزمنده مؤ من ، يا شهادت است يا پيروزى ...
شما را چه شده كه در راه خدا و مردم مستضعف پيكار نمى كنيد؟!
گفتارى كوتاه پيرامون غيرت و تعصب
بحث روايتى
(ذيل آيه يا ايّها الّذين آمنوا خذوا حذركم ...)
نام نويسنده : علامه طباطبايي رحمه الله عليه
سوره آل عمران ، آيات 6 - 1
اشاره به آهنگ كلى سوره مباركه آل عمران و زمان و موقعيتنزول آن
(تنزيل ) بر تدريج نزولدلالت دارد
وجه اين كه قرآن كريم درباره وحى ، تعبيرانزال و تنزيل (فرود آمدن ) را بكار برده است
معناى كلمه (تورات ) و (انجيل )
معناى (فرقان ) و موارد استعمال آن در قرآن مجيد
شادى و غم ، رنج و راحت دائر مدار طرز فكر آدمى است
سعادت و شقاوت روحى و جسمى ، و اينكه افراد بى خدا در هرحال پريشانروز هستند
سعادت و شقاوت از ديدگاه اسلام
كيفر كافران ، از حكم قضاوقدر و مشيت الهى خارج نيست
روايتى متضمن محاجه و مباحثه رسول خدا (ص ) با سران نصاراى نجران
روايتى درباره خلقت جنين و سرنوشت او...
توضيح روايت
منظور از محكم بودن بعضى آيات قرآن و متشابه بودن بعضى ديگر
معناى اينكه آيات محكمه (ام الكتاب ) هستند
آيات مشابه نيز، پس از آنكه با آيات محكمه تبيين شدند، محكمه مى شوند
(محاكمات ) آيات متضمن اصول مسلمه قرآنى است و (متشابهات ) آيات متضمن فروعاست
ثابت نبودن و احيانا متغير بودن احكام اجتماعى و فروعى ، موجب تشبه مى گردد
بررسى معناى (تاءويل ) در آيات قرآنى و اقوالى كه در اين باره گفته شده است
سه نكته كه از توضيحات درباره معناى (تاءويل ) به دست آمده است
علم به تاءويل كتاب مختص به خداى تعالى است
موضع (راسخون در علم ) در برابر آيات متشابه ، ايمان به آنها و توقف در مقامعمل است
دعاى راسخون در علم : (ربنّا لا تزغ قلوبنا...)
مقدّمه
1 محكم و متشابه (گفتار)
نقلاقوال مختلفى كه درباره مراد از محكم و متشابه گفته شده و نقد و ردّ آنها
كلام راغب اصفهانى در بيان مراد از محكم و متشابه و اقسامى كه براى محكم و متشابهقائل است
دو اشكال بر قول راغب
پيروى آيات متشابه منشاء بدعتها و انحرافهاى بعد ازرسول خدا(ص ) و مبداء فتنه ها و محنت ها بوده است
2- ام الكتاب بودن آيات محكم چه معنا دارد؟
3- تاءويل چه معنا دارد؟
دو دليل (اجمالى و تفصيلى ) بر سستى اقوالى كه درباره مراد ازتاءويل گفته شده است
4 - آيا كسى جز خدا تاءويل قرآن را مى داند؟
اختلاف در اين مساءله از ابتدا تواءم با خلط و اشتباه بوده و ادله طرفين قاصر استاثبات مدعاى آنها است
انحصار علم به تاءويل در خداى سبحان ، منافاتى با اعطاء آن علم به بعضى افرادندارد
تاءويل قرآن عبارتست از حقايق خارجى كه آيات قرآنى مستند به آن حقائق است
بيان آنكه در ماوراى قرآنى كه در دست ما است امرى هست كه به منزله روح از جسد وممثل از مثل است
(مطهرين ) از بندگان خدا با قرآنى كه در كتاب مكنون و لوح محفوظ است تماس دارند(لا يمسه الا المطهرون )
(مطهرين ) همان (راسخين ) در علم هستند
5 چرا كتاب خدا مشتمل بر متشابه است ؟
بررسى سه جوابى كه به پرسش فوق داده شده وقابل بررسى است
بيان آنچه در پاسخ به سؤ ال بالا شايسته گفتن است با توجه به پنج امر
هدف از خلقت انسان ، تشريع دين و سپس تطهير الهى است و همه افراد انسان به اينكمال نمى رسند
راه رسيدن به هدف فوق شناسندن انسان به خود او است (از طريق تربيت علمى و عملى )
اساس هدايت اسلام بر علم و معرفت است نه تقليد كوركورانه
امرى كه باعث شده است بيانات قرآن كريم جنبه(مثل ) به خود بگيرد
بيان اينكه جنبه مثل داشتن ، مستلزم وجود تشابه است (ضرورت وجود متشابهات )
ده نكته كه از مباحث و مطالب گذشته روشن شد
مراتب مختلف قرآن از نظر معنا و اينكه هر معنايى خصوص به مرتبه اى از فهم و دركاست
اثر متقابل علم و عمل در يكديگر
مردم بر حسب مراتب قرب و بعدشان از خداى تعالى مراتب مختلفى از علم وعمل دارند
رواياتى در معناى (محكم و متشابه )
روايتى درباره (راسخين در علم )
روايتى در وصف قرآن و اينكه قرآن ظاهرى و باطنى دارد
انواع انطباق كليات قرآن بر مصادق
مراد از هفت حرف در روايتى كه مى گويند: قرآن بر هفت حرفنازل گشته است
منظور از تفسير به راءى كه از آن نهى شده است
ده قول كه درباره مراد از تفسير به راءى گفته شده است
توضيح مراد از (تفسير به راءى ) با شرحى در مورد تفاوت و اختلاف عمده بين كلامخدا و كلام بشرى
تفسير به راءى موجب ناهماهنگى و تنافى آيات قرآن مى شود
مراد از (زدن بعض از قرآن به بعض ديگر) در روايتى كه از آن نهى شده است
دور شدن از علم اوصياء رسول اللّه (ص )، باعث روى آوردن به تفسير به راءى شد
نهى از (تكلم به راءى ) و (قول به غير علم ) و (ضرب بعض به بعض )،نهى از استمداد از غير قرآن براى فهم قرآن است
پاسخ به اين توهم كه هر تفسيرى كه از كلمات صحابه و تابعين خارج باشد، تفسيربه راءى است
شاءن پيامبر (ص ) فقط تعليم كتاب و تسهيل فهم كلام الهى است
راه به سوى فهم قرآن بروى كسى بسته نيست
قرآن بر معانى خود دلالت دارد و اهل بيت (ع ) ما را به طريق اين دلالت و اغراض و مقاصدقرآن راهنمايى مى كنند
رفع تناقض بين دو دسته روايات
آيات 18 - 10 آل عمران
بيان آيات
آهنگ و غرض كلى اين آيات و ارتباط آنها با آياتقبل
ديدگاه انسان مادى به مال و اولاد
وجه مقدم ساختن (اموال ) بر (اولاد) در آيه شريفه
تكذيب كنندگان (از كفار) منشاء اصلى آتش هستند و ديگران به آتش آنها مى سوزند
معناى (شديد العقاب ) بودن خداى سبحان
آيه شريفه (قد كان لكم ) ناظر بر واقعه بدر است كه در آن با نصرت الهى مؤ منينظفر يافتند
معناى آيه شريفه در نتيجه
بيان وجوه و احتمالاتى كه درباره مرجع ضميرها در آيه شريفه گفته شده است
معناى بصير و بصيرت در معارف الهى
اموال و لذائذ اين دنيا وسائل در مقدّمه نيل به چيزى است كه نزد خدا است و خود مستقلا هدفنيستند
چه كسى دنيا و متاع دنيوى را در نظر انسان زينت مى دهد؟
دو گونه بودن جلوه گرى دنيا در نظر مردم
فساد نظريه بعضى از مفسرين كه گفته اند حقايق و طبايع مستند به خدا است ، پس حبمال و لذايذ دنيوى
بخث در اين سوره از طبيعت امتها است
فساد گفته مفسرى ديگر
منشاء اشتباه اين مفسران ، غفلت از وجود ارتباط بين تمام اجزاى اين عالم مى باشد.
در اين عالم نه فقط اعيان خارجى ، بلكه اوصاف وافعال نيز با هم مرتبط و وابسته هستند
كون و فساد در غير اعمال و در اعمال سعادت آور، بلاواسطه مستند به خدا است ولى دراعمال شقاوت بار باواسطه
چيزى كه دانشمندان را از بحث پيرامون جبر و اختيار بازداشته است
چهار نكته راجع به آيه كريمه (زين للناس حب الشهوات )
معناى تزئين حب براى مردم
اصناف مردم از لحاظ دلبستگى به اقسام شهوات
لذائذ و نعمتهاى دنيا در آخرت هم است با اين تفاوت كه نعمتهاى آخرت خالى از قبح وفساد است
توضيحى درباره (رضوان من اللّه )
علت تقابل رضوان با شهوات انسانى در آيه شريفه
چرا لذائذ اخروى مختص به مؤ من است
تقرير يك اشكال : لذائذ دنيوى براى بقاى انسان و حفظنسل او است ، در آخرت كه دار بقاء است
جواب به اشكال فوق
خلود و جاودانگى انسان در آخرت به معناى ابطال وجود او نيست ، بلكه ادامه وجود دنيوىاو است
انسان علاوه بر نقص و كمال طبيعى ، نقص و كمالى نيز دارد كه به اختيار واعمال او بسته است
تخلص از عذاب نعمتى افزون بر مغفرت است
پنج خصلت براى متقين
چرا خداوند در اين آيه اقامه شهادت مى كند
توضيحى درباره رابطه بين عادل بودن خداى سبحان و شهادت او به وحدانيت خودش
وجه اينكه ملائكه و صاحبان علم هم در كنار خدا شهادت مى دهند
نقش و معناى (قائما بالقسط) در آيه شريفه
پاسخ به سخن بعضى از مفسرين كه گفته اند مراد از شهادت دادن خدا، شهادت قولىنيست
شهادت خداوند دعواى مشركين را باطل مى كند
نتيجه معناى آيه : نفى شريك براى خداوند است
علت تكرار (لا اله الا هو) و ختم آيه به دو نامه (عزيز) و (حكيم )
بحث روايتى
بالاترين لذتها در دنيا و آخرت كدام است ؟
آيات 25 - 19 آل عمران
مراد از (ان الدين عند اللّه الاسلام )
اختلاف اهل كتاب ناشى از غرور و ستمگرى آنها بود
دين واحد است و بعد از آن هيچ حجتى نيست
چند نكته كه از جمله : (فان تولوا فانما اليك البلاغ ...) استفاده مى شود
چگونه اهل كتاب فريب خدعه هاى نفس خويش را خوردند؟
ملكات نفسانى عمل را در نظر انسان زينت مى دهند
بحث روايتى
سوره آل عمران ، آيات 27 - 26
معناى كلمه (ملك ) و اقسام آن
(مالك الملك ) و (مليك الملوك ) بودن خداىعزوجل
ملك و مُلك اعتبارى نيز درباره خدا صادق است
سه مطلب درباره (قل الهم مالك الملك ...)
ملك ، چه حق و چه باطل از ناحيه خداى تعالى است
معناى (عزت ) و (ذلت ) و بيان اينكه عزت فقط از آن خدا از ناحيه او است
معناى (خير) و بيان اينكه اين كلمه افعلتفضيل نيست
خير در قرآن اسم خدا نيست بلكه صفت خدا است
جمله (بيدك الخير) دلالت دارد بر اينكه خير منحصر در خداى تعالى است
خير و شر تكوينى و خير و شر تشريعى
مراد از بيرون آوردن زنده از مرده و مرده از زنده
چهار مقابله لطيف در دو آيه شريفه
رزق از نظر قرآن به چه معنا است ؟
آنچه انسان در راه حرام مورد بهره بردارى قرار مى دهد رزق خدا نيست
رزق همه موجودات به اذن خدا است
هر چه رزق است خير و مخلوق است و هر چه مخلوق است رزق و خير است
رزقى كه خداى سبحان مى دهد عطيه اى است بدون عوض ، و در برابر حقى نيست
تقسيم رزق به دو قسم : عام و خاص
رزق ، چيزى است كه مورد انتفاع مرزوق واقع شود و ربطى به زيادى و كمىمال ندارد
بحث روايتى
آيا ملك و حكومت بنى اميه را خدا به آنان داد؟
اشتباه بنى اميه در فهم آيه ملك
دو روايت به معناى (تخرج الحى من الميت و تخرج ميت من الحى )
رواياتى در باره (رزق ) و اينكه روزى هر كس مقدر است
بحث علمى
ضرورى بودن نظام حكومت در اجتماع
تحول بشر در تغيير حكومت سلطنتى به حكومت جمهورى
نقش مهم انبيا(ع ) در اصلاح و رفع نواقص نظامهاى حكومتى
انبياء و مبارزه با خودكامگان زمان
حكومت و ولايت در آيات قرآن كريم
هدف اولياى دين از معارضه با استكبار جلوگيرى از فساد است
بحث فلسفى (در مورد استناد امور اعتباريه به خداى سبحان )
آيات 32 - 28 آل عمران
معناى جمله (مؤ منان كافران را اولياى خود نگيرند)
تضاد دو صفت كفر و ايمان به دارندگان آنها سرايت مى كند
مراد از كلمه (دون ) در جمله (من دون المؤ منين )
جمله اى كه دلالت بر جواز و مشروعيت (تقيه ) مى كند
تهديد و تحزير شديد به كسانى كه كافران را ولى و دوست مى گيرند
خداوند هميشه عالم است نه فقط روز قيامت
سخنى درباره (حب ) و (دوست داشتن خدا) درذيل جمله : (ان كنتم تحبون اللّه ...)
حب چيست و چه آثارى دارد؟
لازمه دوست داشتن خدا، قبول دين او و اطاعت و تسليم در برابر او است
معناى آيه (ان كنتم تحبون اللّه ...)
مغفرت الهى و در نتيجه ، افاضه رحمت الهى ، اثر نزديكى خدا به بنده است
چهار نكته كه از آيات كريمه گذشته استفاده شد
بحث روايتى
چند روايت درباره حب خدا
سوره آل عمران ، آيات 34 و 33
معناى اصطفاء (برگزيدن ) آدم و نوح و آل ابراهيم وآل عمران ، بر عالميان
معناى كلمه (آل ) و بيان مراد از (آل ابراهيم وآل عمران )
مراد از آل ابراهيم معصومين از ذريه ايشان است
بحث روايتى
سوره آل عمران ، آيات 41 - 35
معناى سخن مادر مريم : (نذرت لك ما فى بطنى محررا)
اعتقاد مادر مريم به حمل خود از روى جزم بود
معناى جمله (و ليس الذكر كالانثى )
وجه تسميه (مريم )
(قبول حسن ) به معناى تقبل يعنى قبول با رضايت درونى است
معناى (محراب )
رزقى كه همواره نزد مريم بوده رزق معمولى و عادى نبوده است
شباهت بسيار بين عيسى و يحيى (على نبينا و آله و عليهما السلام )
عيسى و يحيى در كلام خداوند سبحان
استفهام زكريا در جمله (انى يكون لى غلام ؟) بمنظور استبعاد نبوده است
استفهام يحيى نظير سؤ ال حضرت ابراهيم است
در خواست نشانه و علامت كردن زكريا براى چه بوده است ؟
تصرف شيطان در نفوس انبياء (ع ) محال است
طرح يك سؤ ال و پاسخ به آن
سخنى پيرامون الهامات غيبى و خواطر شيطانى
بخشى از تكلم كه مخصوص خداوند است
بحث روايتى (در ذيل آيات مربوط به مادر مريم و زكريا و...)
سخنان بعضى از مفسرين در انكار اين روايات و پاسخ به او
بحث روايتى (راجع به الهامات و خواطر)
سوره آل عمران ، آيات 60 - 42
منظور از اصطفا (برگزيدن ) و تطهير مريم سلام اللّه عليها
وجه اينكه قضاياى مربوط به مريم عليها السلام از اخبار غيبى شمرده شده است
وجه تعبير به (ملائكه ) در جمله (اذ قالت الملائكة ...)
گفتار معصومين در تفسير (كلمه )
معناى (كلمه خدا) و مراد از (كلمه ) در جمله : (يبشرك بكلمة منه ...)
وجه تسميه عيسى به مريم (عليهما السلام ) به (مسيح )
يهود و كلمه (مسيح )
معناى كلمه (عيسى )
اقوالى كه درباره سخن گفتن عيسى (ع ) با مردم در سن كهولت ، گفته شده است
مراد از (تورات ) (انجيل ) در قرآن كريم
بعثت حضرت عيسى (ع ) عموميت داشته ، هر چند رسالت او به سوى بنىاسرائيل بوده است
معجزات عيسى (ع ) مستند به اذن خدا بوده است و عيسى (ع ) در صدور آن آيات استقلالىنداشته است
معجزات حضرت عيسى (ع ) در خارج ، از آن جناب صادر مى شده است
جمله (مصدقا لما بين يدى من التورية ...) براى اينكه عيسى (ع ) تورات موجود درزندگى خود را قبول داشته است دلالت نمى كند
عملى كه عيسى (ع ) براى باز شناختن مؤ منين به خود وتشكل دادن به آنها انجام داد
قيد (الى اللّه ) در آيه به چه جهتى آمده است ؟
مراد از ايمان در جمله (قال الحواريون نحن انصار اللّه آمنا باللّه ...) ايمان بعد ازايمان است
راه عبادت كوتاهترين راه به سوى خداى سبحان است
معناى (توفى ) و تفاوت مورد استعمال اين كلمه با كلمه (موت )
توّفى حضرت عيسى به معناى گرفتن آن حضرت از دست يهود است
منظور از (رفع عيسى به سوى خدا) و (تطهير او از كافران )
مراد از تفوق پيروان عيسى (ع ) بر كافران تا روز قيامت
مقصود از تفّوق حجت تفوق از نظر مقبوليت نيست
تبعيت از نياكان سبب مى شود كه مراد عموم يهود و مطلق نصارا باشد
وعده نيكو به پيروان حقيقى (قولى و عملى ) عيسى (ع )
دو حجت و دليل بر نفى الوهيت عيسى (ع ) در تمثيل او به آدم (ع )
جمله (الحق من ربك ) از بديع ترين بيانات قرآنى است
بحث روايتى (در ذيل آيات كريمه گذشته )
رواياتى درباره برترين زنان عالم : (فاطمه (س ) مريم ، خديجه و آسيه )
اثبات سيادت اثبات عالى ترين مراتب اصطفاء است
اخبار غيب حضرت عيسى (ع ) معجزه قابل قبول براى مردم بود
روايتى درباره آنچه در شريعت عيسى (ع ) آمده بود
روايت درباره به دار آويختن حضرت عيسى (ع )
روايتى در مورد كيفيت بالا بردن عيسى (ع ) به آسمان
روايتى از امام رضا (ع ) درباره قضيه حضرت عيسى (ع )
بحث روايتى ديگر در معناى محدث
فرق ميان نبى ، رسول و محدث
على (ع ) محدث بود
مطالبى پيرامون (وحى ) و واژه (محدث )
تشخيص القائات رحمانى از شيطانى مستند به تاءييد الهى است و خارج از معيارهاىمعمولى تشخيص است
توضيح اينكه : (محدث صوت فرشته را مى شنود ولى فرشته را نمى بيند)
سوره آل عمران آيات 63 61
پاسخ به اين توهم كه آيه مباهله نمى تواند در شاءن على و فاطمه و حسنين (ع )نازل شده باشد
اهل بيت پيامبر(صلوات اللّه عليهم ) در دعوى و دعوترسول اللّه شريك بودند و اين از بزرگترين مناقب است
در قضيه مباهله ، رسول خدا (ص ) اهل بيت خود را به عنوان نمونه هائى از مؤ منين همراه نبرد بلكه به عنوان شركاء خود
جواب به يك اشكال ديگر بر اينكه همراهى بارسول خدا (ص ) در مباهله ، فضيلت و منقبت است
تبليغ و دعوت ، عين نبوت و بعثت نيست و لازمه شركت در دعوى و دعوت پيامبر (ص )شريك بودن در نبوت آن جناب نيست
بحث روايتى (رواياتى درباره : محاجه پيامبر (ص ) با نصاراى نجران ...)
گفتگوى امام كاظم (ع ) و رشيد درباره (ذرّيه )
پاسخ امام رضا (ع ) از سؤ ال ماءمون عباسى
مضمون روايات شيعه در خصوص همراهان پيامبر(ص ) در مباهله
روايتى از صحاح اهل سنت در مناقب اميرالمؤ منين (ع )
دو روايت از (حيلة الاوليا) ابو نعيم اصفهانى
سه روايت از (دارالمنثور) از جلال الدين سيوطى
مباهله ، مخصوص داستان نصاراى نجران نبوده ورسول اللّه (ص ) در مقام مباهله با يزيد نيز آمده بود
سخن يكى از مفسرين در مقام رد انطباق (انفس ) و (نساء) و (ابناء) در آيه مباهله با على و فاطمه و حسنين (عليهم السلام)
كلام مبتنى بر تعصب كلامى بى پايه و باطل است
بررسى و رد گفته هاى تعصب آميز و مغرضانه آن مفسر
مقصود ما بيان مصداق است نه معناى لفظ!
اساتيد بلاغت و بيان به اين آيه استناد كرده اند
توضيحى درباره استعمال جمع و اراده يك نفر (نساء) واستعمال جمع و اراده دو نفر (انفس و ابنا) در آيه مباهله
رد اين توهم كه آيه مباهله ناظر بر اجتماع و ملاعنه دو فريقاهل حق و اهل باطل مى باشد
رد اين توهم كه يقين پيامبر و مؤ منين نسبت به مساءله مسلم است
وجه متعين وجه دوم است
رد آخرين بخش كلام اين مفسر كج انديش
روايت شاذّ است و مفسرين همگى از آن اعراض كرده اند
سوره آل عمران ، آيات 78 - 64
معناى (كلمه سواء) و مراد از دعوت اهل كتاب به كلمه سواء
دعوت به كلمه سواء، دعوت به سير بر اساس كلمه توحيد و نفى بغى و فساد مىباشد
نفى بغى و فساد در گفتگوهاى بين پيامبران و قوم آنان
ويژگيهاى دين فطرى
افراد انسان ، ابعاض و اجزاى يك حقيقت هستند و خضوع وتذلل يك فرد در برابر فرد ديگر، با فطرت انسانى مخالف است
محاجه بى جا و جاهلانه يهود و نصارا بر سر انتساب ابراهيم (ع ) به يهوديت ونصرانيت
دو محاجه اهل كتاب كدام است
دين ، داراى مراتب و مراحلى بوده است و هر يك از انبياء (ع ) به منزله بكى از آنمراحل بوده اند
اسلام حضرت ابراهيم چگونه است ؟
نزديكترين مردم به ابراهيم (ع ) پيروان او و پيامبر اكرم (ص ) و مؤ منين بدويند
اشاره به توحيد افعالى ، در بيان معناى اينكه :اهل كتاب جز خودشان كسى را گمراه نمى كنند
كفر به آيات خدا غير كفر به خدا است و اهل كتاب در لسان قرآن كافر به آيات خدا هستندنه كافر به خدا
معناى سخن اهل كتاب كه به يكديگر مى گفتند: (به آنچه در آغاز روز بر مؤ منين نازل گشته ايمان آورديم و ...)
سخن ديگر مفسرين در خصوص اين آيه
جواب خداى تعالى به سخنان يهود در قضيه تغيير قبله مسلمين از بيت المقدس به كعبه
جمله (اولا يعلمون ) جواب خدا به يهوديان نيست
اقوال مختلف مفسرين در معناى مختلف اين آيه
معناى (فضلخدا) و بيان جوابى به يهود كه جمله (انالفضضل بيد اللّه ) متضمن آن است
اعتقاد بى اساس يهوديان به اينكه تافته جدا بافته هستند (ليس علينا فى الاميينسبيل )
منشاء اين اعتقاد باطل يهود
چرا در اين آيه نام اهل كتاب تكرار شده و به آوردن ضمير اكتفا نشده است ؟
قنطار و دينار كنايه از بسيار و كم است
شرط كرامت الهيه و تقرب به خداى وفاى به عهد و تقوا است نه نژاد و دودمان است
آثار محبت خدا، و خصالى كه خداى تعالى بر آن شكنندگان عهد خدا و سوگند به خداذكر فرموده است
دروغ بستن يهود به خداى سبحان
بحث روايتى
رواياتى در ذيل آيه شريفه (يا اهلالكتاب تعالوا الى كلمة سواء...) و شاءن نزول آن
نامه پيامبر براى پادشاهان عصر خود
برسى نامه پيامبر براى اسقف نجران
دو روايت از تفسير (الدرالمنثور) سيوطى
حكايت هجرت مسلمانان در صدر اسلام به حبشه
نجاشى مهاجرين را فرا مى خواند
داستان گفتگو بين نجاشى و مسلمانان مهاجر در حضور مشركين مكه وشاءن نزول آيه (ان اولى الناس بابراهيم ...)
حديثى از امام صادق (ع ) و بيان آن
نزديكترين مردم به ابراهيم و پيامبر اسلام (ص ) وآل محمد عليهم السلام ، پيروان آنانند
دو روايت از كافى و امالى
سوره آل عمران ، آيات 80 - 79
بيان آيه شريفه (ما كان لبشر...) كه متضمن پاكى ساحت مسيح (ع ) از عقايد خرافىنصارا نسبت به او مى باشد
حاصل معناى آيه (و ما كان ليشر...)
معناى (عبادا لى ) و فرق بين عبد و عبيد
معناى ماده (درس ) و مراد از آن در (بما كنتم تدرسون )
علت دو اختلافى كه در سياق دو آيه وجود دارد
1 - داستان عيسى و مادرش (عليهماالسلام ) در قرآن چگونه است
كلام حضرت عيسى در كودكى نسبت به برنانه نبوتش براعتاستهلال بود
حضرت عيسى (ع ) و شريعت تازه او
2- شخصيت عيسى (عليه السلام ) و مقامش در درگاه خدا
3 - عيسى چه مى گفت ؟ و درباره اش چه مى گفتند؟
اعتقاد خرافى به تفديه عيسى عليه السلام بااعتقاد به اينكه آن حضرت از شفيعان روز جزا است فرق دارد
آيات شريفه اى كه عقايد باطل مسيحيان درباره مسيح (ع ) را بيان مى كنند
مساءله پدر و پسر بودن خدا و مسيح در انجيلهاى موجود
كلماتى از انجيل در در مورد پدرى و پسرى كه نمى توان آنها را بر تشريفحمل كرد
حاصل و نتيجه گفتار مسيحيان (اقنومهاى سه گانه )
4- احتجاج قرآن بر ضد مذهب تثليث
احتجاج اول : استدلال به عدم امكان فرزند داشتن خداىمتعال
سه دليل عقلى بر محال بودن توليد مثل براى خدا
چهار برهان در آيه شريفه (بديع السموات و الارض )
احتجاج دوم : اثبات اينكه شخص عيسى بن مريم (ع ) پسر خدا و شريك او در الوهيت نيست
خوردن طعام دلالت بر احتياج و ماديت مى كند لذا با الوهيت منافات دارد
مسيح انسان بوده داراى صفات و احوال و افعال بشرى
عبادت كردن مسيح خود اولين دليل بر نفى الوهيت اوست
5 - مسيح يكى از شفيعان نزد خدا است ، نه خونبهاى گنهكاران
تقدير و توضيح اعتقاد مسيحيان به تفديه عيسى عليه السلام
مساءله دار و فدا اساس دعوت مسيحيان
ده اشكال بر اين اعتقاد باطل
دومين اشكال
سومين اشكال بر گفتار نصارا
اشكال چهارم
اشكال پنجم بر گفتار مسيحيان
اتصاف خداوند به جسم و اوصاف جسمانى در كتاب نصارا
اشكال ششم بر گفتار مسيحيان
اشكال هفتم
اشكال هشتم
لازمه اعتقاد به تفديه عيسى عليه السلام جهل به معناى حقيقى گناه و خطا و نفهميدنچگونگى ارتياط گناه با عقاب است
لازمه قول به هلاكت دائمى فرزندان آدم و انحصار راه نجات آنان در فدا شدن عيسى (ع )،لغو و عبث بودن تشريع تمام اديان است
سخنى به طرفدارى بولس و پاسخ آن
قرآن كريم نيز مؤ يد اين حكم عقلى است
اشكال دهم بر سخن مسيحيان
در سلطنت حقيقيه خداوند كه تبديل و تبدلى در آن راه ندارد، فديه واقع شدن عقلامحال است
نفى فديه در آيات قرآنى
شفاعت غير از فديه است و قرآن كريم شفاعت را در مورد عيسى (ع ) اثبات كرده است
6 - اين آراء از كجا منشاگرفته ؟
اولين كسى كه در مكه مردم را به بت پرستى دعوت كرد
7 - كتابى كه اهل كتاب خود را منسوب به آن مى دانند چيست ؟ و چگونه كتابى است ؟
بحث تاريخى
1 - سرگذشت تورات فعلى :
سند كتاب تورات تا پنجاه سال قطع شده است !
2 - داستان مسيح و انجيل
انجيلهاى چهارگانه
3 انجيل لوقا
4 انجيل يوحنّا
بى اعتبارى انجيلهاى چهارگانه از لحاظ سند ومجهول الحال بودن آنها
عدم اعتبار كتب مسيحيت باعبث شده است بعضى منكر وجود خارجى عيسى و بعضى معتقد بهوجود دو عيسى شوند
امور ديگرى كه موجب ترديد درباره انجيلهاى مسيحيت مى شوند
ظهور دعوت مسيحيت بعد از خود عيسى عليه السلام بوده است
سهم بزرگ جوامعى مانند روم هند، چين و ... كه مسيحيت در آنها گسترش يافته ، دراعتقاد به تثليت و ظهور لاهوت در ناسوت
به جهت عجز از دعوت بر اساس مبانى عقلى و عقلائى ، مبلغين مسحيت اساس دعوت خود رابر مكاشفه و رهبانيت قرار دارد
علت موفقيت دعوت به مسيحيت ، در امپراتورى روم
بطلان و فساد مبناى دعوت مسيحى ، موجب درگيرى و مشاجره بين مدارس مسيحى و سپس مراقبت كليسا و تفتيش عقايد
اجمالى از سير تاريخى مسحيت و پيدايش انشعابات و مذاهب مختلف مسيحى
انشعاب مسيحيت به سه شعبه كاتوليك ، ارتدوكس ، پروتستانت
اتهامات و دروغ پردازى هاى كليسا درباره مسلمين در زمان جنگهاى صليبى و حتى پس از آن
افول كليسا و رشد الحاد و بى دينى ، در اثر تعليمات غلط مسيحيت
گفتار دو تن از اساتيد علوم دينى درباره نهضت دينى در آمريكا
بحث روايتى (رواياتى كه درباره شاءن نزول آيه كريمه : (ما كان لبشر...) )
سوره آل عمران ، آيات 85 - 81
مراد از ميثاق در: (و اذ اخذ اللّه ميثاق النبيين ...)
وجه ديگر در آيه كه جواب شرط باشد
مناقشه در سخن بعضى از مفسرين در معناى آيه
تسليم تكوينى تمامى اهل آسمانها و زمين در برابر اللّه تعالى
بحث روايتى (در ذيل آيات گذشته )
روايتى از الدرالمنثور (و من يبتغ غير الاسلام دينا
سوره آل عمران ، آيات 91 - 86
هدايت يافتن كافرانى كه كفرشان ناشى از عناد و دشمنى با حق است ،محال مى باشد
توبه كافرانى كه بعد از ايمان كفر ورزيده و بر كفر خود افزودندقبول نمى شود
بحث روايتى (رواياتى راجع به شاءن نزول آيات گذشته )
نقل داستان به روايتى ديگر
سوره آل عمران ، آيات 95 - 92
(بر) به معناى توسع در خير است و اعم از خير اعتقادى و عملى مى باشد (لن تنالواالبر حتى ...)
انفاق مال مورد علاقه از اركان (بر) است و مجاهدت در انفاقمال بيشتر و دشوارتر است
شبهه اى كه مسيحيان در مساءله (نسخ ) القاء مى كردند و پاسخ به آنها در آيه :(كل طعام كان حلا...)
حاصل شبهه اى كه يهود به مؤ منين القاء مى كردند
برسى گفتار ديگر مفسرين در خصوص اين آيه شريفه
ظلم ، قبل از روشن شدن حقيقت براى ظالم ، محقق نمى شود
بحث روايتى (روايتى درباره حرام نمودن اسرائيل گوشت شتر را بر خود)
سوره آل عمران ، آيات 97 - 96
پاسخ به شبهه اى ديگر كه يهود در مورد تغيير قبله و نسخ القاء مى كردند در آيه :(ان اول بيت وضع للنّاس ...)
معناى (مبارك بودن ) و (هدايت بودن ) بيت اللّه الحرام
حج اولين بار در زمان ابراهيم عليه السلام تشريع شد
كعبه ، هدايت به سوى سعادت دنيا و آخرت است و هدايت آن فراگير مى باشد
آيات بيناتى كه در بيت اللّه است (فيه آيات بينات )
استخدام دو جانبه يك كلام ، از عجايب لطايف قرآن كريم است
توجه به آهنگ آيه كه مرددّ بين انشاء و اخبار است
(آيت ) اعم از معجزه و خارق العاده است و مقام ابراهيم و امنيت داخلين به بيت و وجوب حجالبيت بهترين آيات مى باشند
جمله : (من دخل كان آمنا) درصدد بيان حكم تشريعى است نه اخبار از يك خاصيّتتكوينى
بحث روايتى (رواياتى درباره : كعبه ، دحوالاءرض ، اولين بيت مبارك بودن بيت اللّه ،حج و...)
دو روايت در زمينه توسعه مسجدالحرام در زمان بنى عباس
رواياتى از معصومين در وجوب حج
بحث تاريخى (پيرامون بناى كعبه و چند بار تجديد بناى آن )
شكل كعبه
جامه كعبه
مقام و منزلت كعبه
توليت كعبه
سوره آل عمران آيات 101 - 98
بيان ارتباط اين آيات با آيات سابق مربوط به يهود
سوره آل عمران ، آيات 110 - 102
(حق التقوى ) غرض و مقصد نهايى است و دستور (فاتقوا اللّه ما استطعم ) راهرسيدن به آن هدف را نشان مى دهد
مراد از اعتصام همگانى به (حبل اللّه ) در (واعتصموابحبل اللّه جميعا...)
داءب و رسم قرآن بر ذكر علل و اسباب تعليماتش مى باشد و از اطاعت و تقليدكوركورانه و بدون دليل نهى مى كند
چكيده سخن
وجه اينكه خداوند اعتصام به حبل اللّه و عدم تفرق را نعمت خوانده است
امر به معروف و نهى از منكر، از لوازم و واجبات اجتماع معتصم بهحبل اللّه است
امر به معروف و نهى از منكر اگر واجب باشد واجب كفايى است
نهى از تفرقه و اختلاف در آراء و عقايد
علت تاءكيد فراوان قرآن كريم به دعوت به اتحاد و نهى از اختلاف
مالكيت خداى تعالى دليل است كه او ظالم نيست
آيه شريفه حال سابقين اولين از مهاجر و انصار مى ستايد
بحث روايتى (رواياتى درباره : (حق تقاته )(حبل اللّه )، فرقه ناجيه و امت واحده
رواياتى كه دلالت دارند بر اينكه حبل اللّه همان قرآن است
حديث ثقلين خبر متواتر مورد اتفاق است
روايات هفتادودو فرقه
آنچه در امتهاى گذشته بوده نظيرش در اين امت نيز خواهد بود
طرد بعضى از اصحاب پيامبر در قيامت از ناحيه خدا
سه روايت درباره (كنتم خير امة ...)
سوره آل عمران ، آيات 120 - 111
مراد از اينكه بر اهل كتاب ذلت زده شده : (ضربت عليهم الذلة )
كلام بعضى از مفسرين : آيه در مقام تشريع نيست
معناى (امت قائمة ) و اشاره به فرق بين (سرعت ) و (عجله )
(خيرات ) مفيد استغراق است به معناى مطلقاعمال صالح
عمل فاسد، اثر فاسد در پى دارد
نام كتاب : تفسير الميزان جلد 4
نام نويسنده : علامه طباطبايي رحمه الله عليه
ترجمه آيات
بيان آيات
معناى اهل مراد از اهلرسول خدا (ص )
خطاب در آيه (اذ غدوت من اهلاك ...) خطاب به عموم مؤ منين است
علت مفرد و جمع آمدن خطاب در آيات بر اساس هدف و غرض از خطاب
معناى آيه (و اذ غدوت من اءهلك ...)
بيان مراد از جمله (واللّه وليّهم ) در آيه شريفه و رد گفته يكى از مفسّرين درذيل اين جمله
توضيحى در مورد جمله (و انتم اذله ) در آيه شريفه
مصداق وعده به نصرت با ملائكه به مؤ منين در آيه اذتقول للمؤ منين الن يكفيكم ان يمدّكم ...
بحث روايتى
(درباره جنگ احد)
صف آرائى لشكر اسلام و كفر در جنگ احد
هند جگرخوار و عمل وحشيانه او
نداى آسمانى لا فتى الا على لا سيف الا ذولفقار
تقدير و بررسى مضمون روايت مزبور
روايتى ديگر در داستان جنگ احد
اقسام آياتى كه پيرامون جنگ احد نازل گشته است
سوره آل عمران ، آيات 130 - 138
ترجمه آيات
بيان آيات
قرآن در تعليمش علم و عمل را قرين هم مى داند
يكى از شيوه هاى تعليماتى قرآن مجيد
توضيحى در مورد (احسان ) و (محسنين )
نكاتى كه از آيه شريفه (والذين اذا فعلوا...) درباره استغفار و توبه استفادهمى شود
بحث روايتى
(در ذيل آيات گذشته )
روايتى در ذيل (جنة عرضها السموات و الارض ) و جواب به سؤال درباره مكان و موضع جهنم
معناى فرمايش پيامبر (ص ) و توضيحى پيرامون اختلاف معانى دنيوى و اخروى
(و الكاظمين الغيظ...) و كرامتى از امام سجاد (ع )
رواياتى در ارتباط با (و الذين اذا فعلوا فاحشة ...)
رواياتى درباره مغفرت خداوند و توبه و استغفار از گناهان
سوره آل عمران ، آيات 148 - 139
ترجمه آيات
بيان آيات
معناى (يوم ) و مراد از مداوله ايام بين مردم
علم خداى سبحان به اشياء به معناى خلق و ايجاد آنها است
حكمت ها و مصالح در مداوله ايام بين الناس (دست به دست شدن روزگار)
آيا گمان كرديد امتحان نشده و آزمايش نديده به بهشت در خواهيد آمد؟!
گفتارى در امتحان و حقيقت آن
اشاره اى به مساءله هدايت
كمال نوع بشر در گرو يك سلسله افعال اختيارى و ارادى است
سه قوه اصلى كه در قرآن كريم درباره موجودات اثبات شده است
فرق بين امتحان الهى و امتحانهاى معمول نزد انسانها
امتحان الهى سنتى است كه تمامى افراد انسان راشامل مى شود
معناى تمحيص مؤ منين و محق كافرين بر اثر امتحانات و ابتلائات
معناى جمله (انقلبتم على اعقابكم )
حاصل معناى آيه (و ما محمد الا رسول
حقيقت شكر و مراد از (شاكرين )
شكر تمام نمى شود مگر با اخلاص
تعريض به كسانى كه مى گفتند: اگر كشتگان احد به جنگ نمى رفتند نمىمردند
معناى (ربيّون و وجه حكايت قول و فعل آنان در آيه شريفه
سوره آل عمران ، آيات 155 - 149
ترجمه آيات
بيان آيات
مرعوب گشتن دشمنان رسول الله (ص ) از خصائص آن نبى گرامى است
معناى (اءمنة ) و (نعاس ) و احاطه شدن طائفهاى از مسلمانان آندو در جنگ احد
به فكر جان خود بودن و ديد جاهليت داشتن ؛ اوصاف فراريان از جنگ احد
ردّ توهّم باطلبرخى كه پنداشته اند دين خلق هرگز شكست نمى خورد
سنت اسباب و مسببات ، عام است و امر نبوت و دعوت ، از آن مستثنا نيست
جواب كسانى كه به كشته شدن مسلمانها در جنگ احد اعتراض داشتند
سخنان عجيب برخى مفسرّين در تفسير اين آيه
هر يك از گناهان ، آدمى را به سوى گناه ديگرى مى كشاند
خداوند حليم فراريان از جنگ را مورد عفو خود قرار مى دهد
عفو و مغفرت در قرآن به چه معنا است ؟
شرك مرگ ، و معصيت ظلم است و مغفرت ازاله مرگ و ظلمت مى باشد
سوره آل عمران ، آيات 156- 164
ترجمه آيات
بيان آيات
چكيده سخن در مضمون آيات 164 - 156 سورهآل عمران
نهى مؤ منين از هماهنگ شدن با كفار درباره شهداى جنگ احد
وجه التفات خطاب از مسلمين به پيامبر (ص ) در آيه شريفه
دستور الهى به پيامبر (ص ) مبنى بر گذشت از مردم و مشورت با آنهاشامل احكام الهى نمى شود
تنزيه ساحت رسول خدا (ص ) از بديها واعمال زشت
سوره آل عمران ، آيات 171- 165
ترجمه آيات
بيان آيات
دلالت آيه بر اينكه انسان بهد از مردن تاقبل از قيامت زنده و باقى است
معناى لطيف جمله (الّا خوف عليهم و لا هم يحزنون )
سوره آل عمران ، آيات 157- 172
ترجمه آيات
بيان آيات
نمونه اى از مراقب عجيب قرآن در بيانات خود
سرّ اينكه گفتار منافقين ايمان مؤ منين را بيشتر كرد
بحثى پيرامون توكل
بحث روايتى
(در ذيل آيات مربوط به جنگ احد)
رواياتى در ذيل آيه (و ما محمد الا رسول قد خلت ...) و شايعه كشته شدن پيامبر درجنگ احد
روايتى در ذيل (ان الذين تولوا منكم ...) و فرار بعضى مسلمين در جنگ احد
رواياتى درباره مشورت ، در ذيل (و شاورهم فى الامر)
رواياتى در ذيل (و ما كان لنبى ان يغلّ...) و آيه (و منيغلل ...)
رواياتى در ذيل (او لما اصابتكم مصيبة ...) و كشته شدن مسلمانان در جنگ احد
رواياتى درباره شاءن نزول آيه كريمه (و لاتحسبن الّذين قتلوا...)
ائمه اطهار (ع ) روايات مرغ را انكار كرده اند
رواياتى در ذيل(الذين استجابوا لله و الرسول ...) و داستان (غزوه جيش سويق )
دخالت آراء شخصى راويان و تاءثير اختلاف مذاهب درنقل روايات اسباب نزول
بحث تاريخى
(فهرست اسامى شهداى جنگ احد)
سوره آل عمران ، آيات 176 - 180
ترجمه آيات
بيان آيات
گر جمله كائنات كافر گردند بر دامن كبرياش ننشيند گرد
از آزمايش و ابتلا جهت تكميل نفوس مفرى نيست
هشدار به بخيلان ، كه اموال خود را انفاق نمى كنند و ملامت و مذمت آنها
بحث روايتى
(آيا مرگ براى كافر خير است ؟)
سوره آل عمران آيات 189 - 181
ترجمه آيات
بيان آيات
سخن يهود كه گفتند: خداى شما فقير است و ما توانگريم
يك استدلال بر وجود عالم برزخ
بحث روايتى
سوره آل عمران ، آيات 1 - 190
ترجمه آيات
بيان آيات
پاره اى از اوصاف مؤ منان
استعمال كلمه هجرت در دورى گزيدن از گناه
كامروايى و بهروزى كفّار فريبتان ندهد
بحثى فلسفى و يك مقايسه
(بين مقام زن در اسلام و در آئين هاى ديگر)
بحث روايتى
(درباره تفكر در خلق خدا و شاءن نزول آيات گذشته )
سوره آل عمران ، آيه 200
ترجمه آيه
بيان آيه
گفتارى پيرامون مرابطه در جامعه اسلامى
1 - انسان و اجتماع
2 - انسان و رشد و نمو او در اجتماع
اولين بارى كه بشر متوجه منافع و مصالح اجتماع شد زمان بعثت اولين پيامبر الهىبود
3- اسلام و عنايتش به امر اجتماع
4- رابطه اى كه اسلام بين فرد و اجتماعقائل است در هيچ دينى و ملتى سابقه ندارد
هويت و شخصيت مستقل براى اجتماع در اسلام
علت اهتمام شديد اسلام به شاءن اجتماع
5 - آيا سنت اجتماعى اسلام ضمانت بقا و اجرا دارد؟
شبهه اى كه دل غربزدگان را به خود مشغول داشته
صرف عدم انطباق يك سنت با وضع حاضر انسانهادليل بر بطلان و فساد آن سنّت نيست
اسلام صلاحيت خود را براى هدايت مجتمع انسانى به سوى سعادت ثابت كرده است
شعار اسلام (پيروى از حق ) و شعار تمدن عربى (پيروى از اكثريت ) مىباشد
تسليم اكثر مردم در برابر لذائذ مادى موجب دورى آنها از حق و پذيرش سنت هاىاحساسى است
پيروى از اكثريت در نظام طبيعت باعث بطلان حكمعقل به وجوب پيروى از حق نمى شود
حق و حق بودن ملازمه اى با راءى اكثريت ندارد
تمدن غرب و و پيشرفت صنعتى آن از نظر اسلام سعادت محسوب نمى شود
بيان يك مثال براى درك روشنتر يك مطلب
تمدن يا توحش غربى !
6- اجتماع اسلامى به چه چيز تكون يافته و زندگى مى كند؟
سه مطلب از بيانات گذشته
هدف و وجه مشترك قانونگزارى در دنياى امروز بهره بردارى از مزاياى حيات مادىاست
عدم ضمانت اجراى قوانين موضوعه در تمدن حاضر و ضمانت اجراى قوانين اسلام
اخلاق و فضائل اخلاقى در تمدن غربى جايى ندارد
عواملى مانند (وطن دوستى ) و (نوع دوستى ) و (مدح و تمجيد طلبى ) سببيتاخلاقى ندارد
7- انگيزه هاى عقلانى ، غير انگيزه احساس است .
8- معناى پاداش خواستن از خدا و اعراض از غير خدا چيست ؟
9- حريت در اسلام به چه معنا است ؟
10- در مجتمع اسلامى راه بسوى تحول وتكامل چيست ؟
11- آيا اسلام با همين احكام و شرايعى كه دارد مى تواند انسان عصر حاضر رابه سعادتش برساند؟
12 - رهبر جامعه اسلامى چه كسى است و چگونه روشى دارد؟
تفاوتهاى حكومت اسلامى با نظامهاى حكومتى ديگر
13 - حد و مرز كشور اسلامى مرز جغرافيائى و طبيعى و يا اصطلاحى نيستبلكه اعتقاد است .
14- اسلام تمامى شؤ ونش اجتماعى است اساس دين متكى بر حفظ معارف الهىاست و در عين حال به مردم آزادى در طرز تفكر داده است .
15 - سرانجام دين حق بر همه دنيا غالب خواهد شد
بحث روايتى
(در ذيل آيه شريفه : (يا ايها الذين آمنوا اصبروا و صابروا و رابطوا...) )
سوره نساء، آيه يك
ترجمه آيه
بيان آيه
مراد از نفس واحده و زوج او كه انسان از آن آفريده شده است
معناى كلمه زوج و جمله (و خلق منها زوجها)
كل بشر از آدم و حوا نشاءت گرفته اند
ازدواج فرزندان بلافصل آدم بين برادران و خواهران بوده
گفتار مفسرين در نقش تركيبى (الارحام ) در آيه و بررسى نظر آنان
وجه اطلاق (رحم ) بر خويشاوندان
معناى (رقيب ) و تعليل امر به تقوا به اين صفت خداوند
گفتارى در عمر صنف انسان و انسانهاى اوليه
گفتارى پيرامون منتهى شدن نسل حاضر به آدم و حوا و رد شبهاتى در اين مورد
آدم مذكور در آيات قرآنى آدم نوعى نيست
انسان نوعى است مستقل نه تحول يافته از نوعى ديگر (نظير ميمون )
گفتارى در كيفيت تناسل طبقه دوم از انسان
(فرزندان بلافصل آدم - ع - )
بحث روايتى
(درباره خلقت آدم ، صله رحم و...)
رواياتى در ذيل (و اتّقوا اللّه الذى تسائلون به و الارحام )
روايتى از اميرالمؤ منين (ع ) درباره ارحام و گفتارى پيرامون رحم و توضيح حديث
حديثى از امام صادق (ع ) درباره ترحم و تاءثير نزديكى به آن در فرو نشاندنخشم
سوره نساء، آيات 2 - 6
ترجمه آيات
بيان آيات
گفتارى پيرامون جاهليت اولى
اما وضع حكومت در ميان عرب :
وضع اقوام و ملل ديگر در دوران جاهليت
دعوت اسلامى چگونه ظاهر گرديد؟
دعوت اسلامى بر مبناى (حق صريح ) است و نمى تواند با مقدمات ووسائل باطل به هدف برسد
تدريجى بودن دعوت اسلام و نزول آيات قرآنى با ترتيبى هدفمند
تشريع حكم حرمت شرب خمر نمونه بارز بيان تدريجى احكام عملى
رعايت تدريج در دعوت از حيث انتخاب مدعوين
دعوت تدريجى رسول خدا (ص ) اسلام كه با دعوت از قوم و عشيره خود آغاز شد
ادعاى چند طايفه مبنى بر اين كه اسلام دين شمشير و زور است و پاسخ بدانها
گفتار مرحوم كاشف الغطا در اين زمينه
هشدار قرآن به مسلمانان از عواقب وخيم تصرف دراموال ايتام
گفتار مفسرين در معناى آيه مورد بحث
معيار اسلام در مورد تعدد ازواج براى مردان
حكم وجوب دادن مهريه به زنان يك حكم تاءسيسى نيست
مقصود از سفها در آيه شريفه سفيهان از ايتام است
دلالت آيه شريفه در حكم عمومى رعايت اقتصاد و حدوسط در ارتزاق
اموال دنيا به همه مردم تعلق دارد
در تصرفات مالى علاوه بر بلوغ ، رشد متصرف نيز شرط است
معناى (اسراف ) و (بدار) و بيان دو قسم تصرف ممنوع درمال يتيم
تحويل دادن مال يتيم به او توسط ولىّ بايد در حضور شاهد باشد
بيان شيواى تمام مسائل ولايت در ضمن دو آيه
بحث روايتى (در ذيل آيات گذشته )
غيرت يكى از فضايل اخلاقى است
نسخه شفابخش اميرالمؤ منين (ع ) درباره درد شكم
رواياتى در زيل آيه (و لاتؤ تو السفها اموالكم )
رواياتى در ذيل (و من كان فقيرا فلياءكل بالمعروف )
بحثى علمى در چند فصل
1- نكاح و ازدواج يكى از هدفهاى طبيعت است :
آزاديهاى جنسى برخلاف سنت طبيعت است
فكر و رؤ يت نمى تواند آثار شوم نامبرده را از بين ببرد
بدون فضايل نفسانى زندگى اجتماعى بشر از هم مى پاشد
2- اسلام مردان را بر زنان استيلا داده است :
3- مساءله تعدد زوجات :
چهار اشكال بر حكم (جواز تعدد زوجات ) و پاسخ بدانها
پاسخ اشكال دوم به مسئله تعدد زوجات
طبيعت و خلقت به مردان اجازه داده تا از ازدواج با يك زن فراتر رود
پاسخ به اشكال سوم
پاسخ اشال چهارم بر مسئله تعدد زوجات
قويترين دليل مخالفين غربى در ردّ قانون نقد زوجات
پاسخ آنها: اشكال متوجه مسلمانان است نه اسلام !
عدم جريان صحيح يك قانون در جامعه اى ، الزاما به معناى بطلان و فساد آن قانوننيست
خلط دانشمندان بين طبيعت حكم (صالح ) و (مصلح ) و حكم بين (فاسد) و (مفسد)
نظامهاى دموكراتيك و كمونيستى هم نتوانسته اند موجوديت خود را حفظ كنند
چكيده سخن از مطالبى كه گذشت
بحث علمى ديگر (مربوط به تعدد زوجاترسول الله (ص ) )
ازدواجهاى پيامبر (ص ) هر كدام جهت هدف و غرض خاص انجام گرفته است
سوره نساء، آيات 10 - 7
ترجمه آيات .
بيان آيات
تاءسيس قانون كلى ارث و زمينه سازى براى تشريع حكم وراثت
دو جهت در آيه ارث مورد استدلال است : عام بودن آن ، عدمعول در فرائض
آنچه بر سر ايتام مى آوريد عاقبت بر سر ايتام خود خواهد آمد
گفتارى پيرامون عمل و عكس العمل
(رابطه بين عمل انسان و حوادث خارجيه
انجام هر عملى نسبت به ديگران به معنى پسنديدن آنعمل براى خود است
بحث روايتى
(ذيل آيات 9 - 7 سوره نساء)
رواياتى در ذيل آيه (وليخش الّذين لوتركوا خلفهم ...)
سوره نساء، آيات 14 - 11
ترجمه آيات
بيان آيات
نكات و ظرايف جمله (للذكر مثل حظّ الانثيين )
اشاره به انطباق حكم ارث در اسلام با احكام تكوينى و خارجى
بيان سهام طبقه اول ورثه
در مساءله ارث بين رسول خدا (ص ) و سايرين فرقى نيست
معناى كلاله
سخنى پيرامون ارث به وجهى كلى
(چهار بحث كلى مستفاد از آيات ارث )
چرا سهام مردان دوبرابر زنان در نظر گرفته شده است ؟
تساوى مرد و زن يا برترى مردان ؟!
بحث روايتى
(رواياتى در مورد شاءن نزولآيات ارث ، عول و تعصيب ...)
اولين كسى كه در باب ارث (عول ) را سنت كرد عمر بود
گفتار ابن عباس درباره مسئله ارث و فتواى او درباره(عول )
دو روايت از كتاب كافى
توضيحى در خصوص كمبود آمدن سهام ورثه و چگونگى تصميم باقيمانده
رواياتى در ارتباط با (كلاله )
بحث علمى در هشت فصل
1- ارث بردن از چه تاريخى آغاز شد:
2- تحولتدريجى ارث :
3- وراثت در بين امتهاى متمدن (محروميت زنان و فرزندان صغير از ارث )
4- در چنين جوى اسلام چه كرد؟
5- وضع زنان و ايتام قبل از اسلام ، و وضع آنان در اسلام (با اشاره بهشخصيت زن از نظر اسلام )
عقب ماندگى زنان در مسئله حكومت و دفاع مستند به اتفاق و تصادف نيست
6- قوانين ارث در عصر جديد:
7- يك مقايسه بين اين سنتها:
8- وصيت در اسلام و در ساير سنتها:
آيات 16 و 15 نساء
(درباره زنان و مرد زناكار)
ترجمه آيات
بيان آيات
حكم حبس ابد براى زنان و نسخ آن با آيه تازيانه
اشاره به اقوال ديگر درباره دو آيه مورد بحث
بحث روايتى
سوره نساء، آيات 17 و 18
ترجمه آيات
بيان آيات
توبه بندگان بين دو توبه خداى سبحان واقع است
معصيت جهالت است
مبادرت و شتاب به توبه ، شرط پذيرش آن است
توبه اين دسته پذيرفته نمى شود
گفتارى پيرامون توبه
توبه نيازمند عنايت و توفيق الهى است
توبه درباره بعضى از بندگان مقرب خدا نيز مصداق مى يابد (توبه عمومى خداىسبحان )
خلاصه آنچه تاكنون درباره توبه گفته شد
سخن عجيبى كه درباره توبه فرعون گفته شده است
بيان يك توهم و رد آن
توبه ، يگانه درمان نوميدى و ياءس است
توبه حقيقى با جراءت يافتن بر گناه كارى منافات دارد
مواردى كه قابل توبه نيستند
پرهيز از گناه مقدم بر توبه است
بحث روايتى
(رواياتى درباره توبه )
حكم توبه در هنگام مرگ از لسان روايات
فرمايشات گوهربار ائمه معصومين (س ) درباره توبه و شرايط آن
سوره نساء آيات 22 - 19
ترجمه آيات
بيان آيات
بيان آيه شريفه مربوط به نهى از به ارث بردن زنان
معناى معاشرت به وجه معروف با زنان در جمله (و عاشروهنّ بالمعروف )
اختصاص بعضى طبقات و افراد به بعض مختصات ، با وحدت ريشه انسانى آنهامنافات دارد
بحث روايتى
(در ذيل آيات مربوط به ارث رفتن زن و ازدواج با زن پدر)
درماندگى عمر در برابر گفتار يك زن
سوره نساء، آيات 23 - 28
ترجمه آيات
بيان آيات
بيان آيات مربوط به ازدواجهاى ممنوع و...
محرمات سببى چه كسانى هستند؟
بحث پيرامون (فى حجوركم ) در آيه شريفه
ازدواج با زن پدر و با دو خواهر در جاهليت مرسوم بوده است .
معناى احصان و مراد از محصنات در آيه (والمحصنات من النساء...)
گفتار ديگر مفسرين درباره مراد از (الا ما ملكت ايمانكم )
استناد نادرست به جمله (غير مسافحين ) در آيه ، براى عدم جواز ازدواج موقت ، و ردّآن
آيه (فما استمتعتم ) درباره متعه است
فساد گفتار بعضى از مفسرين ك استمتاع در آيه را نكاح دانسته اند
آيه متعه نسخ نشده است نه با آيات ديگر و نه با آيات سنت
وجه اكتفا آيه به نكاح با كنيزان در مقامتنزيل دادن تكليف
وجه آوردن جمله بعضكم من بعض (همه از هم هستيد) در آيه (و من لم يستطع ...)
حد كنيزان نصف حد زنان آزاد است
هدف از تشريع احكام مربوط به نكاح
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل آيات گذشته مربوط به نكاح )
قضاوت اميرالمؤ منين (ع ) درباره فتواى ابن مسعود
رواياتى در ذيل آيه (والمحصنات من النساء الا ما ملكت ايمانكم )
رواياتى در ارتباط با ازدواج با كنيزان
حد بردگان نصف حد آزادگان است
بحث روايتى ديگر
(پيرامون ازدواج موقت )
اخبارى كه بر نسخ شدن حكم متعه دلالت مى كنند (از طريقاهل سنت )
روايات دال بر جواز متعه از نظر جمعى از صحابه و تابعين
اگر عمر متعه را منع نمى كرد احدى زنا نمى كرد مگر شقى ترين افراد!
داستان مرد شامى و برخورد قاطعانه عمر با در نهى از متعه !
چنانچه عمر كسى را به جرم متعه ! مى گرفت سنگسار مى كرد!!
روايات دال بر جواز متعه از نظر جمعى از صحابه و تابعين
بررسى و نقد رواياتى كه از طريق اهل سنت درباره متعهنقل شده است
گفته هاى يكى از مخالفين در رد جواز متعه و پاسخ به او
فوائدى كه بر نكاح دائم مترتب مى شود بر موقّت آن نيز مترتب مى شود
ضرورت و موجبات جواز متعه در آغاز، در زمان عمر و پس از او تا زمان حاضر وجودداشته است
آيات سوره مؤ منون و سوره معارج قوى ترين دلالت را بر حليت متعه دارد
هم عقد متعه عقد نكاح است و هم زن در آن زوجه محسوب مى شود
قول به تخصيص لازمه اش تناقض گويى نست !
پاسخ به اين كه منع در متعه تدريجى صورت گرفته است
نهى عمر از متعه بر اساس اجتهاد شخصى بوده است
سخن آخر در مشروعيت متعه
بحث علمى
(درباره انتقال نسب و قرابت از طريق زنان ، در اسلام )
بحث علمى ديگر
(پيرامون حكمت ممنوعيت ازدواجهاى محرّم در شرع مقدس اسلام )
قانون اسلام در جهت تنظيم امر ازدواج دقيق ترين قانون است
حكمت نهى از اختلاط زن و مرد و وجوب حجاب براى زنان
سوره نساء، آيات 29 و30
ترجمه آيات
بيان آيات
وجوهى كه در معناى ( لاتاءكلوا اموالكم ...) و (الا ان تكون تجارة ...) گفته شده است
بحث روايتى
(در ذيل (تجارة عن تراض ) و (لاتقتلوا انفسكم ) )
سوره نساء، آيه 31
ترجمه آيه
بيان آيه
گناهان در برابر خداى عظيم كبيره اند و نسبت به يكديگر بعضى صغيره و برخىكبيره مى باشند
گفتارى درباره گناهان كبيره و صغيره و تكفير سيئات
معناى (سيّات ) در عرف قرآن
وعده تكفير و در گذشتن از سيئات ، مستلزم جراءت يافتن به ارتكاب صغاير نيست
تكرار گناهان صغيره و اصرار بر آنها از بزرگترين كبائر است
كبيره بودن گناه از شدت نهى از آن فهميده مى شود
نقد و بررسى وجوهى كه در تعريف گناه كبيره و صغيره گفته شده است
نظريه ششم : قول ابن عباس در تعريف گناه كبيره
نظريه هشتم : كوچكى و بزرگى گناه دو امر اعتبارى است
بررسى نظريه غزالى درباره كبائر و صغائر و معارضه بين حسنات و سيئات
اجتناب از كبائر در تكفير دخالت دارد نه اينكه مانند توبه علت تاءمه تكفيرباشد
بحث روايتى
(رواياتى در بيان گناهان كبيره )
امام صادق (ع ) گناهان كبيره را يكى يكى نام مى برد
آنچه از اين حديث شريف استفاده مى شود
سوره نساء، آيات 32 - 35
ترجمه آيات
بيان آيات
نهى از آرزوى داشتن آنچه خدا به ديگرانتفضل فرموده ، ارشادى است
موقعيت طبيعى هر يك از زن و مرد و اعمال هر يك از آنها موجب اختصاص هر يك به چيزىاست
دو فائده اى كه جمله (و اسئلوا الله من فضله ) افاده مى كند
گفتار در يك حقيقت قرآنى
(اختلافهاى طبقات مختلف مردم و طريق صحيححل آنها)
معناى (موالى ) در (و لكل جعلنا موالى ممّا ترك )
اقوال مختلف در مراد از (الذين عقدت ايمانكم )
مراد و مفاد از (الرجال قوامون على النساء)
سه حكم درباره زن ناشزه كه رعايت ترتيب در آنها لازم است
گفتارى در معناى قيمومت مردان بر زنان
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل آيات گذشته مربوط به مساءلتفضل الهى ، روابط زن و شوهر...)
رواياتى در ذيل آيه (الرجال قوّامون على النّساء) و نقد و بررسى آنها
روايتى خواندنى از پيامبر (ص ) درباره زن در اسلام
استفاده سه نكته از روايت اسماء بنت يزيد، پيرامون موقعيت و شخصيت زن در اسلام
ارزش احكام اسلامى در محيط و ظرف اجتماعى تحت حاكميت اسلام ، معلوم گردد
سوره نساء، آيات 36 - 42
ترجمه آيات
بيان آيات
در جمله (و اعبدوالله و لاتشركوا به شيئا) به توحيد عملى دعوت شده است
سفارش به نيكى و احسان با همسايگان دور و نزديك در آيه شريفه
معناى مختالفخور و وجه اينكه چرا خداوند چنين شخصى را دوست ندارد
بحث روايتى
توضيحى در مورد روايت نبوى (ص ): (من و على و الدين مسلمين هستيم )
سوره نساء، آيه 43
ترجمه آيه
بيان آيه
اشاره به پنج دسته از آيات قرآنى كه تدريجا حرمت شرب خمر را افاده كردهاند
سخنى در مورد ارتباط بين آيات قرآنى
بحث روايتى
(در ذيل آيه (... لا تقربوا الصلوة و انتم سكارى ) )
آيات 58 - 44 نساء
(راجع به يهوديان )
ترجمه آيات
بيان آيات
هشدار بر مسلمانان كه فريب يهود را نخوريد!
معناى (يحرفون الكم عن مواضعه )
مذمت يهود به جهت عمل ناپسندى كه مرتكب مى شدند
مراد از (فلا يؤ منون الّا قليلا)
وجوهى كه در معناى طمس وجود دارد در (منقبل ان نطمس وجوها) گفته شده است
توضيح اينكه (خداوند شرك را نمى آمرزد و گناهان پائين تر از شرك را مىآمرزد)
خودستايى ناشى از عجب است كه از اصولرذائل مى باشد و ستايش و تزكيه مختص به خدا است
تنها فضيلت مستند به خداوند شايسته ستايش است
اعتماد به نفس در مقابل اعتماد به خدا و افتخار به عبوديت او، مردود است
مراد از (ناس ) و (آل ابراهيم ) در (ام يحسدون الناس على ما اتيهم ...)
بحث روايتى
(در ذيل آيات مربوط به يهود و نيامرزيدن شرك و اذا امانت بهاهل آن و...)
رواياتى در ذيل آيه (ان الله لايغفر ان يشرك به و يغفر مادون ذلك ...)
روايتى كه درباره اسلام آوردن (وحشى ) و ياران اونقل شده مجعول است
رواياتى كه در ذيل آيه (ان الله لايغفران يشرك به ...)نقل شده و مشعر بر جهل اصحاب پيغمبر (ص ) به مساءله شفاعت است خالى ازاشكال نيستند
رواياتى در ذيل آيه (ام يحسدون النّاس على ما آتاهم ...) بيان مقصود از ناس
سوره نساء، آيات 59 - 70
ترجمه آيات
بيان آيات
تفسير آيه شريفه (يا ايّها الّذين آمنوا اطيعوا الله و اطيعواالرسول و اولى الامر منكم )
وجه تكرار كلمه (اطيعوا) در آيه شريفه
اطلاق امر به اطاعت از رسول (ص ) و اولى الامر،دليل بر عصمت ايشان است
پاسخ به اين توهم كه اطاعت اولى الامر واجب است هر چند معصوم باشند
رد گفتار بى اساس فخر رازى
احتمال اينكه معناى (اولى الامر) اهلحل و عقد (مقامات حكومتى ) باشند، و رد اين احتمال
آنچه از حديث (لا تجتمع امتى على خطاء) برمى آيد
فخر رازى به گفتار خود اشكال كرده و سپس به آن جواب مى دهد!
آثار مترتب بر اين عقيده (كه اولى الامر هماناهل حلّ و عقداند)
يكى ديگر از حرفهاى عجيب درباره آيه شريفه (اطيعوا الله )
نظريه پيروان ائمه اهل بيت (ع ) در معناى اولوالامر و رد اشكالاتى كه بر ايننظريه شده است
اشكال دوم و پاسخ به آن
اشكال سوم و پاسخ به آن
پاسخ اشكال پنجم
معناى : (فان تنازعتهم فى شى ء فردّوه الى الله و رسوله )
اطاعت از رسول الله (ص ) همان اطاعت از خدا است
تسليم حكم رسول خدا (ص ) بودن ، علامت ايمان واقعى و تسليم در برابر احكام خدااست
معناى (صديقين )
بحث روايتى
(رواياتى درباره اولوالامر، تسليم در برابررسول خدا (ص )...)
اولواالامر، على بن ابى طالب (ع ) و اوصياى پس از اويند
حديثى زيبا از امام باقر (ع ) در شاءن نزول (اطيعوا الله ...)
پاسخ اميرالمؤ منين (ع ) به سليم درباره حجج خداوند كه اولواالامر هماناهل بيت پيغمبراند
رواياتى در ذيل آيه (فلا و ربك لايؤ منون ...)
آيات 76 - 71 نساء
(درباره جهاد و جنگ )
ترجمه آيات
بيان آيات
كسانى كه به هنگام جنگ و جهاد سستى و امروز و فردا ميكردند از ميان خود مؤ منينبودند
سرانجام رزمنده مؤ من ، يا شهادت است يا پيروزى ...
شما را چه شده كه در راه خدا و مردم مستضعف پيكار نمى كنيد؟!
گفتارى كوتاه پيرامون غيرت و تعصب
بحث روايتى
(ذيل آيه يا ايّها الّذين آمنوا خذوا حذركم ...)
+ نوشته شده در پنجشنبه بیست و یکم مرداد ۱۳۸۹ ساعت 2:21 توسط حسین
|