کتاب

معرفی 6 کتاب دیگر

نام كتاب : انسان شناسى جلد دوم

نام مولف : جلال الدين فارسى


   

8 ) يادگيرى درس زندگى يا تفقه در دين و آموزش دادن آن
9 ) انسان شناسى تجربى و تاريخى ، تنوع انسانها، و تنوع مردم
10 ) انسان بر سر شش راهى
1. زندگى انسانى
2. زندگى جانورى محض
3. زندگى دون جانورى
4. زندگى دنيادارى
منش و رفتار دنيادارى
5. زندگى استكبارى
پـــديـــدارهـــاى زنـــدگـــى اســـتـــكـــبـــارى در تـــاريـــخ و درحال حاضر
رفتار استكبارى در زمينه جنسى
و در قلمرو سياست و جنگ
مستكبران كم زور، و بى زور
چگونگى و علت تكوين منش استكبارى
1.به سائق گرسنگى
2. به سائق دفاع
3. به انگيزه حقگرايى
4. به انگيزه آز
5.به انگيزه التذاذازويرانگرى ،دگرآزارى ،ودگرتباهگيرى
6. حيات طيبه
11 ) سياست
1.حكومت باگوهرمديريت خدمات عمومى :
2. رفتار و ارتباط بين المللى :
3. فعاليت حزبى و سنديكايى :
4. سلطه گرى :
5. مـبـارزات انـقـلابـى و آزاديـخـواهـانـه :
12 ) حكومت
حكومت ، و اطاعت
13 ) ولايت نظام سياسى ولايى هشت ولايت
هشت ولايت
ولايت پنجم ، ولايت همگانى
14 ) پيوند ولايت تكوينى با ولايت تشريعى
15 ) ولايت پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم
16 ) ولايت همگانى
17 ) ولايت امامان معصوم عليهم السلام
18 ) ولايت فقيه
19 ) ولايـــت صـــاحـــبـــنـــظـــران ســـيـاسـت دفاعى و خارجى و دانشمندان و متخصصان توسعه اقتصادىپايدار

 


نام كتاب : انسان شناسى جلد سوم

نام مولف : جلال الدين فارسى


   
border="0"

20)دين چيست ؟
كار تشريعى خدا چه فايده اى براى زندگى و رفتار ما دارد؟
كارهاى ما در زندگى
نوع زندگى ما، و نوع زندگى كافران
مشاركت - ولايت تكوينى
مشاركت - ولايت تشريعى
ولايت تشريعى آفريدگار
نامهاى اين شيوه زندگى ، عبادت و مردن
1. حيات طيبه
2. شيوه زندگى بايسته
3. شيوه زندگى فوق العاده ارزنده
4. راه و رسمى از زندگى كه محركش حقگرايى است
5. شيوه ى زندگى يكسره طاعت خداست
6. زندگى خاص كه با اسلام يا تسليم تواءم است
دين ، و خدا
21)جهان - انسان شناسى بشرى
22)جهان - انسان شناسى توحيدى ، مبداء هستى
مبداء هستى
لايه هاى هستى قرآن
23)جهان برين ، و جهان طبيعى
24)جهان برين لايه ها، و رخدادها
1. لايه خزائن غيب
2. لايه كتاب مبين
3. لايه (امام مبين )
4. لايه حفاظت
5. لايه روح
6. لايه روح دميدنى
7. لايه فرشتگان
25)جهان طبيعى
عرش ، و كرسى
26)جهان انسانى گشوده خود مختار
جهانى ميان دو جهان برين و طبيعى

 


نام كتاب : انسان شناسى جلد چهارم

نام مولف : جلال الدين فارسى


   
border="0"

27) انسان شناسى وحيانى ساختار آدمى
انسان شناسى هاى بشر ساخته
شش نوع ساختار
1. ساختار معرفت شناختى
2. ساختار زيست شناختى
3. ساختار جامعه شناختى
ساختار آدمى در ماركسيسم
نقد نظريه ماركس
4. ساختار روان شناختى
5. ساختار روانكاوى
نظريه فرويد درباره ساختار
نقد نظريه فرويد
ساختارهاى بعدى
نقد مختصر اين نظريات
ساختار در روانكاوى و ادعاى اين علم و فن
ساختار تلفيقى ، و ساختار سرهمبندى شده
6. ساختار تعالى شناختى
تمدن ، تدين ، و جامعه اسلامى
تغيير انسان در شكل اصلاح نسل بشر
تغيير انسان بضرورت زيستى و اقتصادى
ضرورت مبرم انسان شناسى دينى
28) ساختار تعالى شناختى
آفريده شدن تدريجى انسان ، و ساختار لايه به لايه اش
1. لايه خود مختارى يا اراده
2. لايه طبيعى يا بدن
3. لايه توانايى تصرف نيك و بد در امور جهان طبيعى و درچهار محيط
4. سائق صيانت ذات
5. لايه آگاهى از (هستى خود)، و احساس شخصيت
6. توانايى ادراكات حسى ، و هوش
7. تـــوانـــايـى بـيـان انـديـشـه ، دانـسـتـه ها، تجارب ، نظريه ، و باورها؛ و گفتگو وتعامل فرهنگى
8. خرد
9. حافظه
10. حقگرايى
11. لايه پست آز
12. توانايى ايجاد لايه هاى مختلف و متضاد هستى در (خود)
29) سلسله خلقت
 

 

نام كتاب : انسان شناسى جلد پنجم

نام مولف : جلال الدين فارسى


   
border="0"

30) سير تقرب به پروردگار
31) شفاعت حسنه پيوستن به سازمان سياسى توحيدى
32) برپايى دولت اسلامى در دره ابوطالب
33) سوره معارج و (شفاعت حسنه )
34) پيوستن و گسستن فرهنگى - سياسى در صحنه بين المللى
35) سير تقرب به خدادر مقام عضو جامعه - دولت
36) سير تقرب و ستاره شدن
سير تقرب : كلمه خدا شدن ،
و تحول به ستارگان آسمان جهان انسانى - طبيعى
37) صراط مستقيم
صراط مستقيم - سبيل
سبيل و سبل
38) درجات قرب
مرتبه احسان
مرتبه ايتاء ذى القربى
مرتبه نيكى بيكران
منزلت نهايى شخص
39) تقرب ، و بسط شخصيت
رشد و بسط شخصيت
1. بسط عقلانى
2. بسط منبع يادگيرى :
از پدر و مادر و آموزگار تا پيامبر خدا
3. بسط هويت :
از آگاهى به تن تا احساس امت بودن
4. بسط عاطفى :
از خود شيفتگى تا محبت سرشار به خالق و مخلوق
با خشمى تند و آتشين نسبت به مستكبران و ستمگران
5. بسط در مكان و در زمان
6. بسط كردارى :
مشاركت اخلاقى با پروردگار عالم هاى آفريدگان
حضور در متن واقعيت اجتماعى و در دل و ذهن مردم
7. حضور در ذهن و دل ديگران
8. بسط احترام به خود
9. بسط تصوير خود:
از صاحب بازيچه تا متصف به فضائل و كمالات ، و خداگونگى رفتارى

 


نام كتاب : انسان شناسى جلد ششم

نام مولف : جلال الدين فارسى

   

40) تقرب ، آزادى عزت و منزلت والا در نظام هستى
والاترين منزلت در جهان انسانى :
نجاتبخشى و پيشگامى در انقلاب
درجات قرب
چند درجه هستى ارزشى
41) معناى واژه آزادى و واقعيت آن
42) انسان در نظام هستى ، و در محيط
43) عوامل محيطى اخلالگر و مفسد
الف . عوامل مخل و مفسد زيستن
1. دزدان
2. مهاجمان بيگانه يا استعمارگران
3. سلطه گران سياسى يا طاغوت
4. خائنان در بيت المال ، كه نامهاى مختلفى دارند مانند مگيران ، سوء استفاده كنندگان ازاطلاعات حكومتى ...
5. رشوه دهندگان و رشوه گيرندگان
6. خورندگان اموال مردم به باطل ، يا بشيوه گنهورزانه در داد و ستدها، قراردادها وروابط مختلف اجتماعى - اقتصادى .
الف . خورندگان اموال عمومى يا بيت المال :
ب . خورندگان مال يتيم
ج . مسرفان يا كسانى كه ثروت ملى و اموال ديگران يا عمومى را بهدر مى دهند
د. ربا خواران
ه . محتكران
و. كم فروشان - گران فروشان
ز. فروشندگان كالاهاى تقلبى ، حيله گران در خريد و فروش ، و كلاهبرداران
ح . استثمارگران
7. قاتلان عدوانى
8. اهل بغى ، يا اقتدار طلبان مسلح و متجاوز به حاكميت اسلامى
9. محاربان با خدا و پيامبرش كه افساد فى الارض مى كنند.
ب . عواملمخل و مفسد رشد معنوى
1. دنياداران در نقش سياسى طاغوت
2. مستكبران در دو نقش سياسى طاغوت و استعمارگر
3. كاهنان
4. نظريه پردازان شرك ، سلطه گرى ، و طاغوت در لباس علماىاهل كتاب
5. (علماى بد) در جامه متفقهان در دين
44) مرزهاى دگرگون سازى و سرنوشت
سرنوشت
45)آزادى در محيط طبيعى
ارزيابى اين آزادى
46) دستگاهى از واژه ها در درس پروردگار
نجات : نجات يابى و نجات دهى انسان نجاتبخش ، و مردم آزاد شده
تعابير و واژه هاى رساى قرآنى براى اسارت و آزادى
47) تبعيت

 


نام كتاب : انسان شناسى جلد هفتم

نام نويسنده : جلال الدين فارسى

   

48 آزادى در محيط اجتماعى
محيط و تربيت
1. آزادى از سلطه سياسى
2. آزادى اقتصادى
3. آزادى از وابستگى به اشياء
4. آزادى از سنت فرهنگى - سياسى الحادى و طاغوت
5. آزادى از سلطه فلاسفه زندگى هاى پست
كاهنان قديم و مدرنيته ، و سلاطين رسانه اى
49مقام خليفة اللهى
دستاوردها و كاركردهاى عواملمخل و مفسد
50 ولايت همگانى در پيوندش با ولايت پروردگار واكنش ها و برهمكنش هاىقرب آفرين
1. دعوت به خير
2.استعاذه
3. اهتمام به امور مسلمين ، مستضعفين ، و بشر
5. استعانت
6. استغفار
4. صبر يا مقاومت
7. پرورش خشم و نفرت در دل
8. لعنت كردن ، مبارزات گفتارى ، و شعاردادن
9. درگيرى با مستكبر و دنيادار، براندازى طاغوت ، و انقلاب
51 انقلاب ، آزادى و استقلال فتح محيط اجتماعى
قيام ، و انقلاب سياسى :
فتح محيط اجتماعى
52 بعثت - انقلاب تكاملى توحيدى

 
+ نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم مرداد 1389ساعت 2:46  توسط حسین  | 

معرفی 10 کتاب دیگر

نام كتاب : رساله احكام بانوان

مطابق با فتاواى حضرت آية اللّه العظمى بهجت

به كوشش :عليرضا گرم آبدشتى

   


 فهرست مطالب
 خلاصه اى از زندگى
 پيشگفتار
 آغاز عبادت
 اجتهاد و تقليد
 استفتائات
 نجاسات
 مطهّرات
 اقسام آب
 آبهاى مطلق
 استفتائات
 وضو
 استفتائات
 غسل
 غسلهاى اختصاصى بانوان
 حيض
 استفتائات
 غسل
 تيمّم
 نماز
 ترتيب نماز
 روزه
 استفتائات
 حجّ
 استفتائات
 ازدواج
 استفتائات
 طلاق
 ارث
 مسائل جديد

 


نام كتاب : غروب سرخ فام

مؤ لف : كمال السيّد

مترجم : سيّد محمّدرضا غياثى كرمانى

   


 فهرست مطالب
 مقدمه دفتر
 مقدّمه مترجم
 پاسخى نيكوتر
 رؤ ياى شگفت انگيز
 سفير عشق
 كاروانى در راه
 حاكم شهر نيرنگ
 قافله سالار عشق
 نخستين ديدار
 هماى سعادت
 باران طلا
 چشمه هاى حيات
 بامداد شهادت
 عاشورا، غمبارترين روز تاريخ
 حماسه حضور
 شيران بيشه شجاعت
 آواى رحيل
 شام غريبان

 


نام كتاب : عوامل سقوط حكومتها در قرآن و نهج البلاغه

مؤ لف : نصرت اللّه جمالى

   


 فهرست مطالب
 پيش نوشتار
 بخش نخست : معانى واژه هاى مورد بحث : عوامل ياعلل
 بخش نخست : معانى واژه هاى مورد بحث : اّمت
 بخش نخست : معانى واژه هاى مورد بحث : انقراض
 بخش دوم : عوامل سقوط حكومت ها : سرآغاز
 بخش دوم : عوامل سقوط حكومت ها : عدم پيروى از رهبران جامعه
 بخش دوم : عوامل سقوط حكومت ها : ظلم و بى عدالتى
 بخش دوم : عوامل سقوط حكومت ها : ترك جهاد
 بخش دوم : عوامل سقوط حكومت ها : تفرقه و اختلاف
 بخش دوم : عوامل سقوط حكومت ها : استبداد راءى
 بخش دوم : عوامل سقوط حكومت ها : دنياگرايى سران امت
 بخش دوم : عوامل سقوط حكومت ها : عبرت نگرفتن از انقراض امتهاى پيشين
 بخش دوم : عوامل سقوط حكومت ها : فقر و تهيدستى
 بخش دوم : عوامل سقوط حكومت ها : برخورد ناشايسته
 بخش دوم : عوامل سقوط حكومت ها : انداختن بار سنگين بر دوش مردم
 بخش دوم : عوامل سقوط حكومت ها : جلوگيرى از حق و گرايش بهباطل
 بخش دوم : عوامل سقوط حكومت ها : عدم شناخت حق ازباطل
 بخش دوم : عوامل سقوط حكومت ها : دور شدن از رحمت خدا

 


نام كتاب : مديريت علوى

نام مؤ لفان : ابو طالب خدمتى ، على آقا پيروز و عباس شفيعى

   

فهرست مطالب
سخن پژوهشكده
مقدمه
فصل اول : دور نماى مديريت از نگاه امام على عليه السلام
فصل دوم : برنامه ريزى
فصل سوم : تصميم گيرى
فصل چهارم : نظارت و كنترل
فصل پنجم : خود كنترلى
فصل ششم : ارزشيابى شايستگى كاركنان

 


پرتوى از اسرار حج

نويسنده : عباسعلى زارعى سبزوارى

   


 فهرست مطالب
 مقدمه ناشر
 پيشگفتار
 بخش اوّل : مكّه و اسرار آن
 بخش دوّم : كعبه و اسرار آن
 بخش سوّم : مسجد الحرام و اسرار آن
 بخش چهارم : حج و عمره
 بخش پنجم : اسرار مناسك حج
 فهرست منابع

 


نام كتاب : عمره

مؤ لف : محسن قرائتى

   


فهرست مطالب
مقدّمه :
به كجا مى رويم ؟
در آستانه سفر
اعمال مكّه
طواف
قبرستان ابوطالب
بررسى افكار و اعمال
به سوى مدينه
آثار و نقش تربيتى زيارت اولياى خدا
شرك چيست ؟
قبرستان بقيع
قبور بزرگان ديگر
شهداى اُحُد
نام شهداى اُحد
يك درس مهم
گنجينه هاى ويران
لزوم هدايا
پايان نامه
پايان

 


سعادت نامه

تاليف : آيت اللّه حاج ملا محمد گنابادى

تصحيح و تعليقات : حسينعلى كاشانى بيدختى

   


 فهرست مطالب
 سر آغاز
 مقدّمه در بيان حقيقت انسان و مراتبى كه مُحتويست بر آن
 فصل اوّل در بيان فضيلت علم على الاطلاق و اقسام آن
 فصل دوم در بيان فوايد اين علوم به تفصيل و تحقيق اينكه كدام يك از اينها راجع است به آخرت
 فصل سيم در بيان علمى كه راجع است به آخرت
 فصل چهارم : فى وجوب طلب العلم واقتضائه الاشتداد و عدم وقوفه حتى ينتهى الىمبدئه
 فصل پنجم در بيان تقارن و تلازم علم و عمل
 فصل ششم : در بيان محفوظ بودن علم در صدور منيره علماء بالله و بودن او ميراث انبياكه تا طالب علم وارث نشود، ارث نبرد
 فصل هفتم :در بيان وجوب بودن اين عالم در بيان خلق
 فصل هشتم در بيان وجوب طلب علم از صاحبان علم و مذمت طلب از غيراهل علم چه از رجال و چه از كتب ايشان
 فصل نهم : فى وجوب الايتمام بامام حق منصوب من الله لهداية الخلق بلا واسطة كالانبياءاو بواسطة كالاوصياء و نوابهم الذين يعبر عنهم بالعماء و ينتهى سلسلة النص علىامامتهم الى الانبياء و فى حرمة الوقوف عنه اوالايتام بغيره سواء ادعى امامته من الله او كاناماما من الناس
 فصل دهم : در بيان مناقب امام عليه السلام
 فصل يازدهم : در بيان آداب رسيدن به خدمت علماء اعلام و مشايخ عظام عليهم السلام و آداب حضور و غياب
 فصل دوازدهم : فى سبب اختلاف الاخبار و ان ما صدر عن مصادر العصمة فىكمال اختلافها و تضادها مجتمعة متوافقة

 


نام كتاب: معاد در نهج البلاغه

مولف: احمد باقريان ساروى
   


    * پيشگفتار
    * بازگشت، چگونه؟!
    * فصل اول: حقيقت دنيا
    * واژه دنيا
    * از دنيا بايد به ميزان نياز برگرفت
    * فصل دوم: مرگ
    * خصوصيات زندگى روح در عالم برزخ
    * در آستانه مرگ
    * تصويرى از گور
    * بهترين مرگ
    * فصل سوم: نابودى جهان و زنده شدن مردگان
    * شبهه آكل و مأكول
    * فصل چهارم: رستاخيز بزرگ
    * پرسش و حسابرسى اعمال
    * پل صراط يا گذرگاه خطرناك دوزخ
    * گواهان محشر
    * فصل پنجم بهشت جاويد
    * بهشت چگونه مكانى است؟
    * خادمان بهشت
    * نعمت‏هاى بهشت
    * درجات بهشتيان
    * عوامل ورود به بهشت
    * بهشت به آسانى فراهم نمى‏گردد
    * خواهان بهشت نمى‏خوابد!
    * فصل ششم: دوزخ
    * عوامل گرفتارى به آتش دوزخ
    * و اينگونه انسان‏ها




نهج البلاغه از ديدگاه مقام معظم رهبرى حضرت آيت الله العظمى خامنه‏اى‏

نويسنده: محمد مهدي عليقلي

   


    * مقدمه‏
    * فصل اول:آشنايى با نهج البلاغه‏
    * فصل دوم: تاريخچه‏ى نهج البلاغه‏
    * فصل سوم: تصوير شخصيت على عليه‏السلام در نهج البلاغه‏ل چهارم: فيض الاسلام اولين مترجم نهج البلاغه‏
    * فصل پنجم: قرآن و نهج البلاغه‏
    * فصل ششم: نقش نهج البلاغه در جامعه‏ى اسلامى‏
    * فصل هفتم: نقش نهج البلاغه در جهان اسلام‏
    * فصل هشتم: نقش وزارت آموزش و پرورش در احياء نهج البلاغه‏-بيانات مقام معظم رهرى در كنگره پنجم نهج البلاغه، 1364.
    * فصل نهم: درمان دردها در نهج البلاغه‏
    * فصل دهم: حكومت در نهج البلاغه‏
    * فصل يازدهم: وحدت در نهج البلاغه‏
    * فصل دوازدهم: تقوا در نهج البلاغه‏
    * فصل سيزدهم: تاريخ در نهج البلاغه‏
    * فصل چهاردهم: كارهايى كه درباره‏ى نهج البلاغه بايد انجام شود
    * پايان سخن‏




زندگي شناسي

نام نويسنده : استاد جلال الدين فارسي


   

فهرست مطالب
درباره اين درس
1- نخستين درسها
2- كتاب درس : قرآن
3- موضوع درس : زندگى و درسهاى آن
4- ولايت تشريعى خدا بر ما، و اطاعت ما از او در زندگى
5- زندگى پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و اوصاف آن : حيات طيبه ، اسلام ...
6- قرآن و ميزان
7-امام مبين

+ نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم مرداد 1389ساعت 2:44  توسط حسین  | 

معرفی 5 کتاب دیگر


نام كتاب : فضائل و سيره چهارده معصوم (ع) در آثار استاد علامه حسن زاده آملي

مؤ لف : عباس عزيزى

   


فهرست مطالب
مقدمه
عشق و علاقه علامه حسن زاده آملى به معصومين
فصل اول : سيماى پيامبر خاتم حضرت محمد (ص )
فصل اول : سيماى پيامبر خاتم حضرت محمد (ص )
فصل اول : سيماى پيامبر خاتم حضرت محمد (ص )
فصل دوم : سيماى فاطمه زهرا: عصمت كبراى الهى
فصل سوم : امام اول ، سيماى حضرت وصى امام على بن ابى طالب (ع )
فصل چهارم : امام دوم ، سيماى امام حسن مجتبى (ع )
فصل پنجم : امام سوم ، سيماى حضرت سيد الشهداء حسين بن على (ع )
فصل ششم : امام چهارم ، سيماى حضرت امام على بن الحسين (ع ) زين العابدين
فصل هفتم : امام پنجم ، سيماى امام محمد بن على (ع ) باقر العلوم النبيين
فضل هشتم : امام ششم ، سيماى امام جعفر بن محمد صادق آل محمد (ع )
فصل نهم : امام هفتم ، سيماى امام موسى بن جعفر (ع ) كاظم آل محمد
فصل دهم : امام هشتم ، سيماى امام رضا (ع ) عالم آل محمد
فصل يازدهم : امام نهم ، سيماى حضرت امام محمد تقى جواد الائمه (ع )
فصل دوازدهم : امام دهم ، سيماى حضرت امام على النقى (ع )
فصل سيزدهم : امام يازدهم ، سيماى امام حسن عسكرى (ع )
فصل چهاردهم : امام دوازدهم ، سيماى قائم آل محمد حجه بن الحسن العسكرى (ع )




نام كتاب : كرامات مرعشيّه

مؤ لف : على رستمى چافى

   


 فهرست عناوين
 مقدمه سيد محمود مرعشى
 سخنى از مؤ لف
 حضرت امام خمينى قدّس سرّه
 مقام معظم رهبرى
 هماره حامى روح خدا بود
 تولّد معظم له
 تحصيلات و اساتيد
 عزيمت به ايران و سكونت در قم
 ازدواج و روابط خانوادگى
 سعى و تلاش در راستاى حوزه علميه قم
 دوران مرجعيّت
 مقام علمى و آثار و تاءليفات
 خدمات فرهنگى و اجتماعى
 خاطره اى از خريد كتاب در بازار نجف اشرف
 چند خاطره از معظم له
 مبارزات سياسى
 عطوفت و مهربانى در روابط اجتماعى
 خوش رفتارى و برخورد شايسته با مردم
 سخاوت و بخشندگى و دستگيرى از مستمندان
 زهد و تقوا و بى اعتنايى به دنيا
 رعايت نظم دقيق در زندگى
 عبادت ، تهجّد و نيايش
 شصت سال نماز جماعت در حرم حضرت معصومه عليهاالسّلام
 تديّن شديد و پايبندى به احكام الهى
 علاقه شديد به خاندان رسالت و ولايت
 كرامات معظم له
 رحلت و مرقد مطهر
 پايان

 


نام كتاب : گنجينه جواهر يا كشكول ممتاز

مؤ لف : حاج شيخ مرتضى احمديان

   


 فضليت بسم الله و ثواب عظيم آن
 پاداش معلمى كه به كودك بسم الله ، ياد دهد
 سبب توبه بشر حافى
 خواص و فائده بسم الله بر سر سفره
 گفتن بسم الله ضرر غذاها را دفع مى كند
 داستان بسم الله گفتن حضرت رسول (ص ) و دفع سم
 در هنگام جماع باسم الله بگوييد تا شيطان نطفه شما شريك نشود
 برخى از مزاحهاى پيامبرص و اميرمؤ منان ع
 لطيفه
 لطيفه
 لطيفه
 لطيفه
 لطيفه
 قصه برده سخن چين
 مذمت سخن چينى
 بهشت بر سخن چينان حرام است
 سعدى گويد
 اسلام آوردن مجوسى
 لطيفه
 معما به اسم على
 حكايت
 مطايبه
 فائده
 باز گويند
 فايده طبى و بهداشتى
 معما به اسم مسعود
 دفع سرعت انزال
 شعر
 لطيفه
 لطيفه
 معما به اسم مسعود
 حكايت
 حكايت
 امتحان مردم بعد از پيامبر
 لطيفه
 لطيفه
 عمرهاى بعضى از پيامبران به سالهاى شمسى
 سكوت عرب
 قطرات سيل شد
 ده خيار به يك درهم
 مرد زشت روى
 بايد كار كرد و خورد
 عاقبت نكو خواهد بود
 به اين روايات دقت كنيد؟!
 راه رفتن با سرعت بهاء مؤ من است
 در سه جا دروغ خوب است
 همنشينى با سه كس دل را مى ميراند
 حكايت عجيب !!
 لطيفه
 لطيفه
 لطيفه
 آرامش درد مار گزيده و عقرب گزيده
 رضا شاه و الفاظ عربى در زبان فارسى
 و نيز گويند
 حيله
 لطيفه
 براى رفع هر گونه گرفتارى
 لطيفه
 لطيفه
 لطيفه
 اگر محرم روز شنبه باشد
 اگر روز محرم روز يكشنبه باشد
 اگر روز محرم روز دوشنبه باشد
 اگر روز محرم روز سه شنبه باشد
 اگر روز محرم روز چهار شنبه باشد
 اگر اول محرم روز پنجشنبه باشد
 اگر اول محرم روز جمعه باشد
 ناكس كس نمى گردد
 جامى گفته
 لطيفه
 گربه ركن الدولة
 لطيفه
 اشعار متصل
 مرحوم نراقى در خزائن گويد
 مصرع
 لطيفه
 شعر
 بهائى
 باز شيخ بهائى گويد
 تفاءل به ديوان حافظ
 دفع فقر و فاقه
 لطيفه
 نظيرش اين حكايت است
 و نيز نظيرش اين است
 كسى كه ميخواهد بداند حاجتش برآورد مى شود يا نه
 داستانى عجيب از كرامات عسكريين عليهماالسلام
 كرامت ديگرى از روضه متبركه عسكريين ع
 نور باران شدن حرم كاظمين ع در اول ماه رجب
 شعرى از عراقى ياصاحب الزمان
 لطيفه شعرى از ابن يمين
 لطيفه
 شعر بدون نقطه
 مقلوب نمودن
 قلب يا مقلوب بودن در قرآن مجيد
 مقلوب بى نقطه در اشعار عربى
 مقلوب در اشعار فارسى در هر مصرع
 مقلوب در يك بيت عربى با نقطه
 باز در اين اشعار
 لطيفه
 لطيفه
 شناختن ماههاى رومى
 لطيفه شعرى
 لطيفه
 لطيفه
 لطيفه
 لطيفه
 لطيفه
 لطيفه
 لطيفه
 حضرت زينب چشمهاى او را به اذن خدا شفا داد
 درخت عجيب در سر انديب
 چگونه حج اين زن مورد قبول خدا واقع شد
 اشعار عربى از شيخ عبدالرحيم حائرى درباره حج
 بخل آن مرد و سخاوت ابو دحداح و نتيجه سخاوتش
 علت بى تابى نوزاد
 ارزش دنيا
 حسد از هر صفت و گناهى بدتر است
 اى دل
 لطيفه
 دفع بى اختيار بودن ادرار در مردان پروستات
 جهت باز شدن مجراى ادرار
 جهت قبض البول
 اشعارى از ابو سعيد ابوالخير
 جهت گشايش كارها به اسم يا فتاح
 به اسم افوض امرى الى الله بخوانيد
 جهت وسعت رزق و دفع عسرت
 جهت وصول مهمات به اسم يا كافى المهمات
 جهت گشايش كارها
 جهت وسعت رزق به عدد اسم على كه صدوده است
 جهت گشايش به اسم يا خالق الخلق
 رباعيات مناجات از ابوسعيد ابوالخير
 رباعيات مناجات از خواجه عبدالله انصارى
 عيب كس مكن
 مزاحهاى نعيمان
 باز از شوخى هاى نعيمان
 مزاح ديگر نعيمان
 باز مزاح ديگر نعيمان
 انسان بايد خندان باشد
 در قيامت علوم فايده اى ندارد
 خود سازى و نيل به مقامات معنوى
 اسلام آوردن مجوسى
 لطيفه
 هارون الرشيد و هواى صبح
 رباعى از شيخ بهائى
 از رشيد و طواط
 واى بر ما كه با اين همه گناه آرزوى بهشت داريم
 همه بايد در اين سه آيه تاءمل كنند مخصوصا علماء
 سعدى گويد: شكم بى هنر
 شيخ بهائى در جوابش گويد
 ابوذر كيسه درهم را قبول نكرد
 عيد
 شاعرى در مورد بخت بد گويد
 ديگرى گويد
 لطيفه
 امان از فقر
 امان از ترس
 لطيفه
 لطيفه
 لطيفه
 لطيفه
 لطيفه
 لطيفه
 خنده بلند
 راه غلبه بر شيطان
 حضور شيطان در وقت مرگ
 قصه زن در حال احتضار و محبت به مال دنيا
 صبر كسائى دانشمند و شهور ادبيات عرب
 بر آورده شدن حاجات يا مسخره كردن دل كسى
 براى تسخير دلها و حيوانات و اسم اعظم
 سفارش پيغمبر اكرم ص
 نگاه به چهار چيز عبادت است
 مراحل نفس خوديت
 كوثريه سيد رضا هندى
 جملات نامانوس ، هر كه بدون لكنت بخواند فصيح است
 افسوس
 شاعر افغانى
 از بيژن ترقى
 جناس لفظى از پدر نير صاحب كتاب معادن
 جناس لفظى فارسى از نير صاحب كتاب معادن
 جناس خطى
 معما يا چيستان به نام محمد
 معما به اسم على
 معما به نام يوسف
 معماى ديگر به نام يوسف
 معما به اسم قاسم
 معما به نام مريم
 معما به اسم كمال
 معما به نام خسرو
 ايهام
 ايهام در لطيفه
 باز ايهام ديگرى در شعر عربى
 ايهام از حافظ
 اشعار
 بوسه از صائب
 اشعار براى نامه نگارى
 از دهقان
 اشعارى ديگر براى نامه نگارى
 از حافظ
 اشعارى از محتشم
 از مقصود
 از شوكتى
 از خواجه زاده هندى
 از عزيزى
 از ذوقى
 از مفلح
 چرا مى گريزى ؟
 من از اعمال خود بسيار مى ترسم
 باز اشعار نامه نگارى
 خيانت زن و وفاى سگ
 از كلاغ سه خصلت بياموز
 نظامى گنجوى گويد
 هفت سين قرآنى
 لطيفه
 حمد امام صادق عليه السلام
 برادرى مؤ منان
 شعرى در تقسيم اشياء
 اشعارى از علامه جليل فيض كاشانى
 لطيفه
 حكيم سنائى گويد
 عهد و پيمان شكنى اين كنيزك زيبا را بنگريد
 چنين دوستى بايد به فرياد دوست برسد
 لطيفه
 فضيلت سوره والفجر
 خواب عجيب و صحيح
 چگونه خدا به فرياد اين بيچاره رسيد
 ذكر يا قديم الاحسان او را نجات داد؟
 لطيفه
 نتيجه مخالفت با هواى نفس
 از رحمت خدا ماءيوس نشويد:
 هر كس صورت مادر را ببوسد...
 اين هم نتيجه انفاق
 رحم به سگ باعث نجاتش شد
 بشارت به ريش سفيدان
 باز مژده به ريش سفيدان
 شعر
 لطيفه
 لطيفه
 برادران دينى خود را با دو خصلت آزمايش كنيد
 در مذمت و بدى غيبت و سخن چينى
 اخلاص در نيت و عمل
 دعاى كفن كه انسان بوسيله آن بهشتى مى شود
 آمرزش گناهان
 تعجب از كسى كه از چهار چيز مى ترسد و به چهار چيز پناه نمى برد
 شمع و پروانه
 اشعار سعدى در مورد اهل دنيا
 جناس لفظى در مورد كتاب
 رباعى
 ازدواج موقت و ثواب آن
 خواندن صيغه عقد موقت
 خواندن عقد موقت طبق نظريه مراجع
 خواندن عقد دائم
 شيعه على گفتارش با عملش يكى است
 به سوى مدينه
 مرثيه حضرت امام حسن مجتبى عليه السلام
 مرثيه سينه زنى امام حسن مجتبى عليه السلام
 عجله كار شيطان است مگر در چند مورد
 احترام به مادر
 احترام به پدر و مادر
 ادب
 آدم
 معما
 لطيفه
 لطيفه
 لطيفه
 حج خانه خدا و حج صاحب خانه
 تربت امام حسين
 لطيفه
 بهلول و ابوحنيفه
 لطيفه
 سلمان فارسى و تكلمش با مردگان
 چشم و نظر حق است
 لطيفه
 اى خوشا
 تن آدمى از سعدى
 شرف نفس از سعدى
 پند از سعدى
 فرصت نگهدار
 تو گوئى هر گز از مادر نزادند
 به ياد مرگ از نراقى
 حسرت عمر از دست دادن
 نصيحت
 زن
 حلم
 مدارا
 ذم عجب
 تواضع
 خواهش نفس
 فقر
 قناعت
 سخاوت
 حسود
 بى خبران از خلق خدا
 افسوس
 گذشت عمر
 نظامى
 صبحى
 خورشيد گرفتگى
 در حسرت پلو
 در حسرت پول
 درمان ضعف اعصاب
 خوشا آنكس كه ...
 اين هم از تمدن اروپا
 عدد جنگهاى پيامبر اسلام
 همسران پيامبر كه بعد از او زنده بودند
 نامهاى فرزندان پيامبر
 سوره هائى كه در مدينه نازل شده
 نامهاى قاريان هفتگانه قرآن
 ماههاى رومى
 ماههاى فارسى
 ماههاى عربى
 نام سالهاى تركى
 لف و نشر مرتب
 لف و نشر مشوش
 صفت مشبهه
 اقسام پانزدهگانه اسم
 شش چيز مقتضى صدر كلام است
 اقسام تركيب
 جمله هائى كه محلا معربند هفت تاست
 حروف ابجد
 معنى كلمات ابجد
 زكات شتر به حروف ابجد
 زكات گوسفند به حروف ابجد
 عمر پيامبر اسلام به حروف ابجد
 على به شماره حروف ابجد از هر لفظ
 و يا اينكه
 در چهره هر كس نام على مكتوب است
 بحث حجيت قطع رسائل در يك رباعى
 احكام حج و عمره در يك بيت
 گريه بى حاصل
 گر حق طلبى
 اجابت نكنم
 مى بايد رفت
 بخواب رفتم ، از تنهائى از سبحانى
 او حدى
 لطيفه
 لطيفه
 لطيفه
 لطيفه
 لطيفه
 لطيفه
 لطيفه
 لطيفه
 لطيفه
 گر غم نبود
 يار در كنار من
 سرود زيباى امام زمان
 براى صاحب فرزند شدن
 نسخه نوشتنى براى فرزند دار شدن
 پاداش زيارت حضرت على عليه السلام
 اين هم حرف ملوك خانم
 دختر از گدا بستان
 پيرامون اشعار مؤ لف
 انقلاب ظهير ملتها
 غزل
 غزلى ديگر
 يا على بن موسى الرضا عليه السلام
 در مصيبت جواد الائمه عليه السلام
 بهاريه
 تضمين اشعار مشفق
 رباعى
 يك رباعى ديگر
 در جواب نامه اى كه نوشته بود تو به ياد من نيستى
 مذمت رباخوارى
 مثنوى
 مناجات با خدا
 عيد سعيد غدير خم
 مبعث خاتم الانبياء
 در مدح حضرت حجة
 مدح امام رضا
  اغتنم شبابك قبل هرمك
 در مدح استادم آقاى صادقى
 درباره حجيت خبر واحد
 انتخاب دوست
 لطيفه
 لطيفه
 لطيفه
 لطيفه
 آنچه خوبان همه دارند تو تنها دارى
 لطيفه
 لطيفه
 لطيفه
 لطيفه
 تهديد گدا
 از سخنان على عليه السلام پند بگيريم :
 خواص نماز شب در دنيا
 خواص نماز شب در عقبى
 اشعار در مورد نماز شب از عارف برغانى
 كيفيت نماز شب
 اگر مى خواهيد دزد را در خواب ببينيد
 چرا پدرى با پسرش چنين مى كند
 دانشمندى در ميان نادانان
 امام صادق فرمود: من به سه كس رحم مى كنم
 قدر علم به مال است
 قضيه ميرزاى قمى
 اگر كسى اين سه خصلت را داشته باشد شايسته رهبرى و امامت است
 سه چيز موجب قساوت قلب است
 در روز قيامت از چهار چيز پرسش شود
 تصوف ماده اش از سه حرف است ؟
 معما به اسم اسفند
 معما به اسم نمك
 معما به اسم شمع
 معما به اسم چراغ لامپا
 معما به اسم ذرت
 معما به اسم منقل
 آنچه كه قبل و پس از مرگ مسلمانى بايد بداند:
 انسان از دو چيز بدش مى آيد
 زياد به فكر مرگ باشيد
 ياد مرگ شما را به عمل وامى دارد
 وصيت از نظر قرآن
 وصيت از نظر روايات
 كسى كه وصيت نكند گناهكار است
 وصيت در مورد ديون و بدهى به مردم واجب است
 كسى كه خوب وصيت نكند عقل او ناقص است
 در مراسم عزاى ميت باشتاب بايد شركت كرد
 وصيت بايد متضمن اين نكات باشد
 احكام وصيت
 براى خود خيرات بفرستيد
 شش چيز پس از فوت مؤ من ثوابش به او ميرسد
 احكام محتضر
 احكام محتضر غسل واجب و حنوط ميت
 نماز ميت
 نماز وحشت
 نقل چند روايت در ترغيب و تشويق به استخاره
 استخاره
 تفاءل به قرآن يا استخاره قرآنى
 استخاره به قرآن نقل از امام صادق
 استخاره براى زن گرفتن
 لطيفه
 لطيفه : استخاره براى قرض گرفتن
 طريقه ديگرى براى استخاره با قرآن
 استخاره با تسبيح
 استخاره با تسبيح به نقل از امام زمان
 تفاءل به قرآن با حروف
 ختم آيه مباركه بسم الله
 به جهت رهائى از دست ظالم
 ختم سوره توحيد
 ختم سوره انا فتحنا
 سوره واقعه جهت وسعت رزق
 فضيلت خواندن سوره نباء
 جهت باز شدن در بسته
 كرامت حضرت معصومه ع نسبت به اين حقير
 طلاب عزيز مواظب باشيد امام زمان ناظر اعمال شماست
 مؤ من و علمى كه از خود به يادگار مى گذارد
 لطيفه
 لطيفه
 لطيفه
 لطيفه
 فر شش ماهه
 فراموشى
 لطيفه
 اشتباه خوانى
 امان از سادگى
 اشتباه نويسى
 فراموشى
 غلط خوانى
 مواظب قرائت نماز خود باشيم
 جز زفضل خدا دوا نطلب
 خاصيت سوره والضحى و سوره والليل
 خداوند هنگام خشم ، اگر عذاب نازل نكند، هفت بليه بجايش بفرستد:
 اشتباه فهمى
 بهاريه در ميلاد ولى عصرعج
 اشعار فارسى اطراف ضريح ابالفضل بن اميرالمؤ منين ع در كربلا
 لطيفه
 اشتباه دزد
 عوضى انداختن
 وضع آبادان در سال 1349 شمسى
 لطيفه
 خاطره تبليغ و ديدن شيطان پرستها
 كلام حضرت امير المؤ منان كه به فاطمه فرمود
 جامعيت اشعار عربى
 كندن در خيبر
 طلبه و دانشجويان علوم دينى سه دسته اند
 كيفر كسى كه زنش را در چهار چيز اطاعت كند
 دعاى چهار كس رد نشود
 اگر اين سه گروه نباشند خدا عذابش را بر ما مى فرستد
 لطيفه
 تقليد كور كورانه
 شوخى و خنده
 از شوخى هاى پيامبر صلى الله عليه و آله
 شوخى حضرت رسول ص با اميرالمؤ منين على ع
 مزاح و شوخى حضرت رسول ص با امام حسن مجتبى ع
 شوخى حضرت رسول ص با امام حسين ع
 از خلق خوش پيامبر درس بياموزيم
 لطيفه
 و اى به حال ما، در آخرت
 كار را به خاطر خدا كنيد نه به خاطر دنيا
 مستثنيات غيبت

 


نام كتاب : مبانى تربيتى - عرفانى

مؤ لف : سيد محمد شفيع مازندرانى

   


 فهرست مطالب
 پيشگفتار
 فصل اول : زندگينامه امام خمينى (س )
 تاءليفات امام (س )
 فصل دوم : ديدگاه سياسى - اجتماعى امام خمينى (س )
 فصل سوم : ديدگاه فقهى امام خمينى (س )
 فصل چهارم : ديدگاه فلسفى امام خمينى (س )
 فصل پنجم : ديدگاه عرفانى - اخلاقى امام خمينى (س )
 فصل ششم : انديشه ها و آراى تربيتى اما خمينى (س )
 فصل هفتم: عوامل و مراكز تربيتى
 فصل هشتم : اساسى ترين اهداف تربيتى در رهنمودهاى امام راحل (س )
 تضمينى با غزل معروف به (( چشم بيمار ))،(سروده حضرت امام (( س )))
 ((پند پپر ))
 دل
 دين و دانش
 ذكر و زندگى
 حل معما
 السلام عليك يا حجة بن الحسين (عج )
 آثار نبوت در زندگى (بعثت ،احياگر انسان )
 پايه هاى عزت انسان

 


قدرت شفابخشى سير

نويسنده : حسن رضائى راد، دكتر فريد رضائى راد، مهندس رضا رضائى راد

   

فهرست مطالب
پيش گفتار مترجمان
مقدمه
سير در گذشته
فصل اول : تاريخچه
فصل دوم : طب چينى (medicine chinese )
فصل سوم : طب آيورودا ( medicine ayurvedic )
فصل چهارم : طب يونانى (medicine tibb unani )
فصل پنجم : طب طبيعى درمانى (medicine naturopathy )
فصل ششم : سير در گياه درمانى اروپا
فصل هفتم : نقش سير در طب سينه به سينه
فصل هشتم : آنتى بيوتيك و خواص محرك سيستم ايمنى
فصل نهم : سير و بيمارى هاى قلب و عروق
فصل دهم : سير و سرطان
فصل يازدهم : استرس ، خستگى و سالخوردگى
فصل دوازدهم :تركيبات سير
فصل سيزدهم : عوارض جانبى و موارد منع مصرف
فصل چهاردهم : سير و بيمارى ها:
فصل شانزدهم : نتيجه گيرى : سير و هزينه مراقبت پزشكى

+ نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم مرداد 1389ساعت 2:40  توسط حسین  | 

معرفی 5 کتاب دیگر


نام كتاب : منابع تاريخ اسلام

نام نويسنده : رسول جعفريان

   

فهرست مطالب
درآمد
مسلمانان وتاريخ نگارى
گونه هاى مختلف تاريخنگارى مسلمانان
سيره نويسى وسيره نگارن
تاريخ نويسى و تاريخ نويسان
منابع تاريخ صدر اسلام
آثار شيعيان امامى در تاريخ زندگى امامان

 


اماكن سياحتى و زيارتى دمشق
مؤ لف : اصغر قائدان


فهرست مطالب
سرآغاز
موقعيت جغرافيايى و طبيعى سوريه
وجه تسميه شام و سوريه
وجه تسميه دمشق و بناى نخستين آن
شام و سوريه در بستر تاريخ
مذاهب و فرق مذهبى در سوريه
ابواب تاريخى دمشق
مرقد و مزار عقيله بنى هاشم زينب كبرى عليه السلام
مقام و مقبره حضرت رقيه عليهاالسلام
مسجد اموى دمشق (جامع اموى )
ابواب مسجد اموى
ماءذنه ها و مناره هاى جامع اموى
آثار و مقام انبيا در جامع اموى
شبستان جامع اموى
محرابهاى چهارگانه
محل غسل تعميد مسيحيان
مقام راءس الحسين عليه السلام
محراب و مقام حضرت زين العابدين عليه السلام
مسجد الاقصاب = القصب
قبرستان باب الصغير
بازارهاى تاريخى و مشهور دمشق
قصرالعظم (قصر اسعد پاشا) از قصرهاى تاريخى دمشق
قلعه تاريخى ، نظامى دمشق
بيمارستان نوريه
قاسيون و آثار تاريخى آن
آثار و مقابر انبياء در حومه دمشق




نام كتاب : تاريخ عصر غيبت

مؤ لفان : پورسيد آقايى ، جبارى ، عاشورى ، حكيم

   


 فهرست مطالب
 پيشگفتار
 فصل 1 : معرفى و بررسى منابع تاريخ عصر غيبت
 فصل 2 : نگاهى كوتاه به زندگانى امام دوازدهم(عجل الله تعالى فرجه الشريف )
 فصل 3 : وضعيت سياسى ، اجتماعى و فكرى عصر عباسيان در آستانه غيبت صغرى
 فصل 4 : وضعيت فكرى ، سياسى و اجنماعى شيعه در آستانه غيبت صغرى
 فصل 5 : زمينه سازى معصومين عليهم السلام براى ورود شيعه به عصر غيبت
 فصل 6 : پيشينه سازمان وكالت و جايگاه آن در عصر غيبت صغرى
 فصل 7 : عصر غيبت صغرى (260 - 329 ه -.)
 فصل 8 : مرورى بر برخى از مهمترين مسائل عصر غيبت كبرى
 فصل 9 : سيرت و آثار امام مهدى (عجل الله تعالى فرجه الشريف )

 


جنگ هاى امام على عليه السلام در پنج سال حكومت
مؤ لف : ابن اعثم كوفى
مترجم : احمد روحانى


مقدمه مترجم
فصل اول : مرگ عثمان و خلافت حضرت على عليه السلام
فصل دوم : آغاز مخالفت ها با على عليه السلام و شروع جنگ جمل
فصل سوم : جنگ جمل و سرانجام آن
فصل چهارم : اميرالمؤ منين على عليه السلام در كوفه
فصل پنجم :جنگ صفين و ماجراى حكميت
فصل ششم : حوادث بعد از جنگ صفين
فصل هفتم : فتنه خوارج و جنگ نهروان

 


ياد او

نويسنده : آيت الله محمد تقى مصباح يزدى

   

فهرست مطالب
پيش گفتار
بررسى مفهوم ذكر
كاربرد ذكر در مقابل غفلت و نسيان
اطلاقات و استعمالات ذكر
انواع ذكر
حقيقت ذكر
مراتب داشتن ذكر
رد نگرش هاى انحرافى درباره ذكر
ضرورت توجه به كميت و كيفيت ذكر
ارتباط كنترل نفس با توجه به خداوند
نقش نيازهاى مادى و معنوى در ياد كردن خداوند
تقسيم ذكر به ذكر صريح و ضمنى و بيان مصاديقى از ذكر ضمنى
اهميت ذكر خدا
شرايط ذكر
آثار اعراض از ياد خدا
مقام اهل ذكر در كلام اميرالمؤ منين عليه السلام
شرح خطبه
نورانيت دل در پرتو ذكر خدا
آرامش و اطمينان ره آورد ذكر خدا
منشاء اساسى نگرانى ها و اضطراب ها
عوامل نگرانى و پريشانى
اضطراب و نگرانى از منظر اگزيستانسياليسم الحادى
جلوه هاى عملى و رفتارى ياد خدا
هدايت خاص خداوند
گونه هاى وحى در قرآن
الهام و نجواى خداوند با دوستان خود
جايگاه اهل ذكر در كلام معصوم
راه كار گسترش و تقويت ذكر و توجه به خداوند
بهترين فرصت ها براى عبادت و خلوت با خداوند
لزوم اهتمام به انجام نماز شب و مستحبات و پرهيز از بهانه جويى
مجالس ذكر
اهميت توجه به حضور پروردگار
حقيقت مقام انس با خدا و محبت او
اهل ذكر و مشاهده جهان آخرت
موانع ذكر از منظر قرآن
سازگارى خدا پرستى و آخرت گرايى با فعاليت هاى فردى و اجتماعى
بررسى امكان توجه دائم به خداوند
استمرار عبادت و توجه به خدا و راه كار آن
كشف حجاب ها براى اهل ذكر
اهميت محاسبه نفس
فايده محاسبه نفس
كيفيت محاسبه نفس
جايگاه و حالات معنوى اهل ذكر

+ نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم مرداد 1389ساعت 2:36  توسط حسین  | 

معرفی 2 کتاب دیگر


نام كتاب : تفسير الميزان جلد 19


نام نويسنده : علامه طباطبايي رحمه الله عليه

   
border="0"

سوره طور، آيات 1 - 10
اشاره به مفاد كلى سوره مباركه طور و بيان مقصود از (طور)
اقوال مختلف در معناى (رق ) و مراد از كتابى كه مسطور و در رقى منشور است
مقصود از بيت معمور و بحر مسجور
معناى جمله (تمور السماء....) در وصف روز قيامت
بحث روايتى
(رواياتى درباره مراد از طور، بيت معمور و.... كه بدآنها قسم ياد شده است )
سوره طور، 11 - 28
عذاب مكذبان عين عمل آنها است و چه صبر كنند و چه بى تابى از آنان جدا شدنى نيست
معناى اينكه در وصف متقين بهشتى فرمود: (فاكهين بما آتيهم ربهم ...)
توضيح آيه :(و الذين آمنوا و اتبعتهم ذريتهم بايمان الحقنابهم ذريتهم ...) و چندوجه در معناى آن .
معناى جمله (كل امرى ء بما كسب رهين ) و جمع آن با آيه(كل نفس بما كسبت رهينة الا اصحاب اليمين )
بيان تفضيلى پاره اى از لذات و نعمت هاىاهل بهشت
معناى اينكه بهشتيان مى گويند: (ما در خانواده مان مشفق بوديم )
بحث روايتى
رواياتى در ذيل آيه : (الحقنابهم ذريتهم ) درباره ملحق گشتن فرزندان مؤ منين بهايشان در قيامت
آيات 44 - 29 سوره طور
نفى عذرها ودستاويزهاى تكذيب كنندگان
چند وجه در معناى آيه : (ام خلقوا من غير شى ء...)
معناى آيه : (ام عندهم الغيب فهم يكتبون ) و (ام يريدون كيدا)
مثالى براى بيان ميزان عناد كفار و اصرارشان بر تكذيب دعوت حق
آيات 49 - 45 سوره طور
توضيحى درباره تهديد مكذبين در آيه :(فذرهم حتى يلاقوا يومهم الذى فيهيصعقون )
امر به پيامبر(ص ) به صبر (و اصبر لحكم ربك ) و تاءكيد آن به اينكه فرمود:(فانك باعيننا)
وجود متعدد در معناى آيه : (و سبح بحمد ربك حين تقوم و منالليل فسبحه و ادبار النجوم )
بحث روايتى
(رواياتى درباره مراد از آيه : (و سبح بحمد ربك حين تقوم ...)
سوره نجم ، آيات 1 - 18
اشاره به غرض ومحتويات سوره مباركه نجم و مكى بودن آن
چند قول درباره مراد از (نجم ) در آيه : (و النجم اذا هوى )
مقصود از اينكه فرمود: (و ما ينطق عن الهوى ...)
وجوه مختلف در معناى آيات : (ذو مرة فاستوى و هو بالافق الا على ثم دنا فتدلى...)
شرح مفاد آيه : (ما كذب الفؤ اد ما راءى )
گفتار بعضى مفسرين در تفسير (ماكذب الفواد ما راى )
مقصود از (نزلة اخرى ) و رؤ يت رسول خدا (صلى الله عليه و آله و سلم ) در آيه: (و لقد رآه نزلة اخرى )
(سدرة المنتهى ) چيست ؟
معناى (ما زاع البصر و ما طغنى )
بحث روايتى
چند روايت درباره مراد از نجم در (و النجم اذا هوى )، و رواياتى درذيل آيات مربوط ...
رواياتى در ذيل (قاب قوسين ) و(ثم دنى فتدلى ) در نزديكى پيامبر با خداوند درشب معراج
رواياتى درباره رؤ يت قلبى رسول الله (صلى الله عليه و آله و سلم ) خداوندسبحان را
اشاره به اختلاف درباره اينكه معراج پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) جسمانى وروحانى يا فقط روحانى بوده .
آيات 32 - 19 سوره نجم
احتجاج عليه بت پرستى و اعتقاد به اينكه ملائكه دختران خدا و شفعايند
مشركين هيچ دليلى بر الوهيت آلئه خود ندارد
انسان به صرف آرزو مالك آرزويش نمى شود
شفاعت ملائكه مشروط به اذن و رضاى خداى سبحان است
مقصود از اينكه فرمود مشركين بدانچه مى گويند علم ندارند و جز (ظن ) را پيروىنمى كنند...
وجه تفريع جزاء بد كاران و نكوكاران بر مالكيت خداى سبحان
مقصود از استثناى (الا اللمم ) در آيه : (الذين يجتنبون كبائر الاثم و الفواحش الااللمم ...)
آيات 62 - 33 سوره نجم
اشاره به مطالب و محتويات اين قسمت از سوره مباركه نجم
بيان آيات مربوط به شخصى كه از انفاق در راه خدا اعراض كرد و دست نگه داشت
شرحى درباره مفاد آيه : (و ان ليس للانسان الا ما سعى ) و اينكهعمل انسان چه خوب و چه بد با او خواهد بود
مقصود از اينكه فرمود: (و ان الى ربك المنتهى ) منتهى شدن خلقت و تدبير بهخداى سبحان است
مراد از اينكه فرمود خدا است كه خنداند و گرياند، و توضيح عدم منافات بين آن واسناد خنده و گريه ...
ذكر مصاديق ديگر از انتهاء خلقت و تدبير به خداوند: اماته ، احياء، خلق زوجين و...
اشاره به اقوامى كه در گذشته دچار عذاب الهى شدند
قيامت نزديك شد... آيا باز هم مى خنديد و نمى گرييد؟
بحث روايتى
چند روايت راجع به شاءن نزول آيات : (افراءيت الذى تولى ...)
چند روايت راجع به بهره مند شدن از اعمال ديگران
رواياتى درباره انديشه كردن درباره خدا، درذيل آيه : (و ان الى ربك المنتهى )
چند روايت در ذيل آيات : (و انه هو اضحك و ابكى )، (و انه هو اغنى واقنى )و ...
سوره قمر آيات 8 - 1
اشاره به مطالب سوره مباركه قمر
مقصود از انشقاق قمر و وجوه مختلف در اين باره
معناى جمله (و يقولوا سحر مستمر) و (كل امر مستقر)
مفاد جمله (يوم يدع الداع ...) در آيه : (فتول عنهم يوم يدع الداع ...)
تشبيه كردن مردم در بيرون شدن از قبر را به ملخ ‌هاى منتشر
بحث روايتى
رواياتى (راجع به معجزه شق القمر در ذيل آيه : (اقتربت الساعة و انشقالقمر)
گفتارى اجمالى پيرامون مساءله شق القمر
سخن كسانى كه با استناد به چند آيه قرآنى به وقوع معجزه شق القمراشكال كرده اند و پاسخ آن
بيان مقدمه اى براى اثبات اينكه شق القمر معجره اى پيامبر صلى الله عليه و آله وسلم به دنبال پيشنهاد مشركين بوده است
بررسى مفاد آيه 59 از سوره اسرى درباره مجزات پيامبر صلى الله عليه و آله وسلم
پاسخ استدلال منكرين شق القمر به آيه(قل سبحان ربى هل كنت الا بشرا رسولا)
جواب به دو شبهه ديگر پيرامون معجزه شق القمر
آيات 42 - 9 سوره قمر
وجه تكرار تكذيب در آيه : (كذبت قلبهم قوم نوح فكذبوا عبدنا...)
بيان چگونگى و فور آب بر سراسر زمين پس از نفرين نوح عليه السلام
توضيحى درباره اين كه راجع به كشتى نوح (عليه السلام ) فرمود: (و لقدتركناها آية ...)
معناى (ذكر) و مقصود از تيسير قرآن براى آن ذكر
بيان كيفيت عذاب قوم عاد
گفتارى در چند فصل پيرامون سعادت و نحوست ايام ، طيره وفال
1- سعادت و نحوست ايام (از نظر عقل ، قرآن و سنت )
سعادت و نحوست در آيات قرآن كريم
سعادت و نحوست در احاديث و روايات
نمونه اى از احاديث ائمه اطهار عليه السلام كه دلالت بر عدم نحوست ذاتى زمان مىكند
رواج عقيده به سعادت و نحوست ايام در بيناهل سنت و حمل روايات وارده از طرق شيعه در اين باره بر تقيه
2 - سعادت و نحوست كواكب (از نظر عقل و شرع )
اقوال منجمين درباره ارتباط كواكب با حوادث زمينى
اقسام رواياتى كه در اين باره وارد شده اند
حمل آن دسته روايات كه بر سعد و نحس بودن بعضى كواكب دلالت دارند بر تقيه ووجوهى ديگر در اين باره
3 - تفال خوب و بد
بيان اينكه تاءثير تفال و تطير مربوط به حالت نفسانى كسى است كهتفال و تطير مى كند
نهى از فال بد زدن و توصيه توكل بر خدا در موارد تطير
بحث از ساير امورى كه در نظر عامه مردم شوم و نحس است
مقصود از تكذيب قوم ثمود به (نذر)
ناقه صالح و آزمايش الهى قوم ثمود
سرگذشت قوم لوط عذابى كه دامنگيرشان شد
بحث روايتى
(چند روايت در ذيل برخى آيات گذشته )
آيات 55 - 43 سوره قمر
مقصود از خطاب در (اكفاركم خير...)
وجه اينكه در تعليل معذب ساختن مجرمين فرمود: ما هر چيز را به (قدر) آفريديم
اعمال ما تابع قواعد كلى و ضوابط عمومى منتزع از خارج است ولىاعمال خداوند علتى جز مشيت او ندارد
سه گونه تعليل افعال خدا در آيات قرآن
بيان مراد از اينكه فرمود: امر ما يكى است چون چشم بر هم زدن
اشاره به جايگاه متقين در روز قيامت
بحث روايتى
(رواياتى درباره قدر و اينكه قدريه - منكران قدر - مجوس اين امتند و...)
گفتارى پيرامون قدر
(و اينكه مقصود از آن هندسه و حد وجودى هر چيز است )
قدر غير قضائى است كه قطعى و غير قابل برگشت مى باشد
سوره الرحمن آيا 30 - 1
غرض و مفاد سوره مباركه الرحمن
معناى (الرحمن ) و اشاره به وجه اينكه در آغاز شمارش نعمت هاى مادى و معنوى ،تعليم قرآن را ذكر فرمود
مقصود از اينكه خداوند به انسان (بيان آموخت و اهميت بيان در زندگى بشر
چند قول ديگر در معناى آيات : (خلق الانسان ، علمه البيان )
مراد از سجده گياه و درخت براى خدا و وجه اينكه آيات دوم و سوم سوره عطف نشده اند
منظور از رفع سماء و وضع ميزان
مراد از (ميزان ) در آيه (الا تطغوا فى الميزان و...)
مخاطب در آيه : (فباءى الاء ربكما تكذبان ) جن و انس است
وجه اينكه در ضمن شمارش نعم الهى از شدائد و نقمت هاى قيامت خبر داده شده است
مقصود از مشرقين و مغربين و معناى آيه : (مرج البحرين يلتقيان ...)
مراد از فناى هر كه بر زمين است و وجه اينكه آن را از جمله نعمتهاى الهى شمرده است
مقصود از وجه خدا و بقاى آن ، و معناى (ذوالجلال و الاكرام )
منظور از سؤ ال هر كه در آسمان و زمين است از خدا، و معناى اينكه خدا در هر روز درشاءنى است
بحثى روايتى
(رواياتى در ذيلبرخى آيات گذشته )
دو دريا على و فاطمه عليه السلام و لؤ لؤ و مرجان حسن و حسين عليه السلام اند
آيات 78 - 31 سوره الرحمن
معناى جمله (سنفرغ لكم ايها الثقلان ) و عدم منافات آن با (لا يشغله شاءن عنشاءن )
معناى اينكه خطاب به جن و انس فرمود نمى توانيد بگريزيد جز به سلطان
آيه (فيومئذ لا يسئل عن ذنبه انس و لا جان ) سرعت حساب را افاده مى كند و با آيه(...
مراد از مقام پروردگار در آيه : (و لمن خاف مقام ربه جنتان )
اشاره به اقسام و مراحل خوف از مقام پروردگار و بيان اينكه مقصود از خائنان در آيه :(و لمن خاف ...) مخلصين است
اقوال مختلف درباره اينكه خائف از مقام رب دو بهشت دارد
وصف آن دو بهشت
وصف حوريان بهشتى
مراد از (و من دونهما جنتان )
همسران بهشتى (خيرات حسان ) و توصيف آنان
ثنائى جميل بر خداوند كه اينهمه رحمت ارزانى داشتم
بحث روايتى
چند روايت در ذيلآيه (و لمن مقام ريه جنتان )
رواياتى در ذيل آيه (هل جزاء الاحسان الا الاحسان )
چند روايت درباره وجود دو قسم بهشت و درباره همسران بهشتى
سوره واقعه آيات 10 - 1
وجه اينكه از قيامت به (واقعه ) تعبير فرمود
معناى اينكه در وصف قيامت فرمود: (خافضة رافعة )
مقصود از اصحاب الميمنة
معناى (السابقون السابقون )
و اقوال مختلف درباره مراد از سابقين
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل آيه : (اذا وقعت الواقعه ...) و مراد از (السابقون السابقون )
آيات 56 - 11 سوره واقعه
موارد استعمال كلمه (قرب ) و معناى تقرب به خدا و اينكه مقربون بلند مرتبهترين طبقات اهل سعادتند
مراد از اولين و آخرين در آيه : (ثلة من الاولين وقليل من الاخرين ) و وصف نعمتهاى بهشتى مقربان از ايشان
وصف نعم بهشتى اصحاب اليمين
دسته سوم (اصحاب الشمال ) و بيان وصعيت آنها در قيامت
مقصود از (اتراف ) در تعليل استقرار اصحابشمال در عذاب به اينكه آنان مترف بودند
اقوال مختلف درباره مقصود از (حنث عظيم ) كه اصحابشمال بر آن اصرار مى ورزيدند
پاسخ خداوند به استبعاد معاد مشركين و بيانحال و وضعشان در قيامت
بحث روايتى
توضيحى راجع به روايتى كه بر نسخ آيه : (ثلة من الاولين وقليل من الاخرين ) با آيه : (...
رواياتى در ذيل آيات مربوط به بهشت و نعمت هاى بهشتى
آيات 96 - 57 سوره واقعه
بيان جهت اينكه لازمه اعتقاد به آفريدگار تصديق قيامت و معاد است (نحن خلقناكمفلولا تصدقون )
مرگ تقدير شده است و ناشى از غلبه اسبابزوال بر قدرت و اراده خداوند نيست
حكمت و غرض از تقدير مرگ : تبديل امثال ، و انشاء مجدد اموات
توضيح اينكه چگونه علم به دنيا و خصوصيات آن مسلتزم اذعان به معاد است
بيان اينكه آيه : (و لقد علمتم النشاة الاولى فلولا تذكرون ) مبتنى بر قياس نيست
اثبات ربوبيت پروردگار با بر شمردن سه تا از مهمترين حوائج مردم : زراعت ، آبو آتش
معناى آيه : (فسبح باسم ربك العظيم
معناى اينكه قرآن كريم و (انى كتاب مكنون ) است
مراد از (مس ) و (مظهرون ) در آيه : (لا يسمه لا المطهرون )
معناى اينكه فرمود: روزى خود را تكذيب قرار مى دهيد
اگر قيامتى در كار نيست پس چرا جان به گلوگاه رسيده را بر نمى گردانيد؟(ع )"
وضع طوائف سه گانه (مقربون ، اصحاب اليمين و اصحابالشمال ) در حال مرگ و پس از مرگ
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل برخى آيات گذشته )
سوره حديد آيات 6 - 1
بيان غرض سوره حديد: تحريك و تشويق مؤ منين به انفاق و...
بيان اينكه تسبيح آنچه در آسمانها و زمين است تسبيح حقيقى است نه مجازى و به زبانحال
توضيح مقصود از (اول )، (آخر)، (ظاهر) و (باطن ) بودن خداى سبحان
احاطه ، ملك و علم مطلق خداوند بر همه چيز و همه كس
بحث روايتى
شرح چند روايت درباره اول و آخر و ظاهر و باطن بودن خداى تعالى
شرح روايتى راجع به علم خداوند
آيات 15 - 7 سوره حديد
بيان اينكه آيه : (آمنوا بالله و رسوله و انفقوا...) خطاب به مؤ منين و امر به آثارايمان است
وجه و نكته اينكه فرمود از آنچه كه خدا شما را در آن جانشين كرده انفاق كنيد
مراد از ميثاقى كه از مؤ منين گرفته شده است
توبيخ شديد كسانى كه از انفاق مالى كه خدا تنها وارث آنستبخل مى ورزند
عدم تساوى انفاق در زمان جنگ با انفاق بعد از فتح
توضيحى درباره اجر دادن خدا به بنده و اينكه اجرى كه خدا درمقابل عمل عبد مى دهد تفضلى است از او عزوجل
توضيحى درباره اجر دادن خدا به بنده و اينكه اجرى كه خدا درمقابل عمل عبد مى دهد تفضلى است از ...
تقاضاى منافقان از مؤ منان ، در قيامت ، و جوابى كه به آنان داده مى شود: به دنيابرگرديد و نور به دست آوريد
مقصود از ديوارى كه بين منافقان و مؤ منان زده مى شود و مفاد اينتمثيل در بيان حال منافقان
استمداد منافقان از مؤ منان و جواب ايشان به آنها
دنباله گفتار مؤ منان بر منافقان : شما امروز هيچ ياورى نداريد"
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل آيه مربوط به انفاق قبل از فتح و بعد از فتح ، گفتگوى منافقان ومؤ منان در قيامت و روايتى درباره آرزوى دراز)
سوره حديد، آيات 16 - 24
عتاب به مؤ منين به جهت قساوتى كه دل هايشان را گرفته و درمقابل ذكر خدا خاشع نمى شود
مقصود از اينكه فرمود مؤ منان به خدا و رسل نزد پروردگارشان صديقتين وشهدايند
پنج خصلت زندگى دنيا: لهو، لعب ، زينت ، تفاخر، و تكاثر و سخنى از شيخ بهائىدر اين باره
مثلى براى بيان فريبندگى دنيا
اختلاف معنا و مفاد آيه : (سابقوا الى مغفرة من ربكم ) با آيه : (و سارعوا الىمغفرة ...)
مراد از اينكه عرض بهشت مانند عرض آسمان و زمين است
مقصود از ايمان در جمله (...اعدت للذين آمنوا بالله و رسله ) ايمان تواءم باعمل است
وجوه متعدد در معناى آيه : (ما اصاب من مصيبة فى الارض و لا فى انفسكم الا فى كتاب...)
در از دست دادن اندوه مخوريد و در به دست آوردن شادى مكنيد
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل آيه : (الم ياءن للذين آمنوا...) و (اولئك هم الصديقون والشهداء...) و درباره حد زهد)
آيات 29 - 25 حديد
مقصود از (كتاب ) و (ميزان ) در آيه : (لقد ارسلنا رسلنا بالبينات و انزلنامعهم الكتاب و الميزان ...)
وجه تعبير به انزال حديد در: (و انزلنا الحديد)
منظور از اقرار دادن راءفت و رحمت در دل هاى پيروان عيسى (ع )
معناى امر به ايمان به رسول (ص ) در آيه : (يا ايها الذين آمنو اتقوا الله و آمنوابرسوله ...)
مراد از نورى كه خدا براى مؤ منين قرار مى دهد كه بدان راه روند و معناى آيه : (لئلايعلم اهل الكتاب ...)
معناى آيه ..
بحث روايتى
(رواياتى درباره ميزان ، انزال حديد، بدعت ، رهبانيت در نصرانيت ، انفاق و...
سوره مجادله 6 - 1
سنت جاهلى (ظهار) و الغاء و منكر دروغ اعلام كردن آن در آيه : الذين يظاهرون منكم...)
بيان كفاره ظهار و معناى جمله (ثم يعودون لما قالوا...)
بحث روايتى
رواياتى درباره شاءن نزول آيات مربوط به ظهار)
آيات 13 - 7 سوره مجادله
مقصود از چهارمى بودن خدا براى سه نجوى كننده و ششمى بودن او براى پنج نجوىكننده
مذمت و توبيخ منافقان و بيمار دلانى كه با وجود نهى شدن از نجوى ، باز هم نجوىمى كردند
تحيت مغرضانه منافقين بر پيامبر صلى الله عليه و آله
بيان يكى از آداب معاشرت خطاب به مؤ منين
تجليل از علماء امت
وجوب دادن صدقه بر توانگران قبل از نجوى با پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم)...
نسخ حكم وجوب صدقه قبل از نجوى در آيهقبل
بحث روايتى
رواياتى در ذيل آيات مربوط به نجوى ، تحيت مغرضانه منافقين بر پيامبر(ص )، ورفع درجات علماء
چند روايت حاكى از اينكه اميرالمؤ منين (عليه السلام ) تنها كسى بود ...
آيات 22 - 14 سوره مجادله
بيان وصف و حال منافقان : تولى يهود: سوگند دروغ ياد كردن و....
جنبه هاى مختلف غلبه خدا و رسولان او (كتب الله لاءغلبن انا و رسلى )
هرگز دوستى با دشمنان خدا و رسول (صلى الله عليه و آله و سلم ) با داشتن ايمانقابل جمع نيست
مراد از تاءييد مؤ منين به روحى از او
و بيان اينكه مؤ منان علاوه بر حيات طبيعى از حيات طيبه برخوردارند
بحث روايتى
رواياتى درباره نزول آيه : (كتب الله لاءغلبن انا و رسلى ) حب و بغض فى الله ،و روح ايمان
مراد از روحى كه خداوند مؤ من را بوسيله آن تاءييد مى كند
سوره حشر آيات 10 - 1
بيان آيات مربوط به اخراج بنى النضير از سرزمنشان
معناى اينكه فرمود: (يخربون بيوتهم بايديهم و ايدى المؤ منين )
قطع كردن و نكردن درختان را بنى النضير به اذن خدا بود
موارد مصرف (فيى ء)
فقراى مهاجرين يكى از مصاديق فى در راه خدا
شرح آيه : (و الذين تبوؤ ا الدار و الايمان ...) كه متضمن مدح ...
جملات ديگرى از كلام خدا در مدح انصار
بحث روايتى
رواياتى درباره ماجراى اخراج و تبعيد بنى النضير
روايتى در چشم پوشى انصار از غنائم آنان براى تقسيم بين مهاجرين
چند روايت درباره فيى و موارد مصرف آن ، و درذيل آيه (ما آتيكم الرسول فخذوه ...)
چند روايت درباره ايماان و اينكه دين حب ، و حب دين است و درباره صفت رذيله (شرح)
آيات 17 - 11 سوره حشر
دروغگوئى و پيمان شكنى منافقين در وعده ها و قرارها كه با برداران كافرشان مىگذارند
تمثيلحال منافقين به شيطان كه انسان را تا مرز كفر مى كشاند و سپس از او بيزارى مىجويد
بحث روايتى
روايتى راجع به تبعيد بنى النضير، عهد شكنى منافقان با آنان
و داستان برصيصاى عابد كه كارش به كفر انجاميد
آيات 24 - 18 سوره حشر
معارف و مواعظى كه از مضامين اين آيات برداشت مى شود
امر به تقوى در اعمال و امر به محاسبه و نظر دراعمال ، در آيه : (يا ايها الذين آمنوا اتقوا الله و لتنظر نفس ما قدمت لغد)
بيان رابطه و ملازمه بين فراموش كردن خدا و فراموش كردن خود (و لا تكونواكالذين نسوا الله فانسيهم انفسهم ...)
مثلى گوياى عظمت و جلالت قدر قرآن
توضيحى در مورد اينكه خداوند عالم غيب و شهادت است
و معناى پاره اى از اسماء حسناى ديگر خدا
بحث روايتى
(رواياتى درباره بعضى اسماء و صفات خداوند، و درباره محاسبه نفس و نظر دراعمال ).
سوره ممتحنه آيات 9 - 1
بيان آياتى كه به سختى از دوستى مؤ منين با كفار و مشركين نهى مى كند
دوستى كردنبا كفار از بغض و عداوت آنها نسبت به شما نمى كاهد و اگر به شما دستيابند....
مراد از اينكه فرمود خداوند بين شما و ارحام و اولادتان در قيامت جدايى مى اندازد
وجوه ديگرى كه در معناى جمهل(يفصل بينكم ) گفته شده است
اسوه بودن ابراهيم (عليه السلام ) و پيروانش در تبرى از مشركين
و توضيح درباره استغفار ابراهيم (عليه السلام ) براى پدر
اينكه استثناى (الا قول ابراهيم لابيه ...)متصل است يا منقطع
دعاى ابراهيم عليه السلام و پيروانش درتوكل بر خدا و بازگشت به او
نهى از دوستى با كفار به معناى نهى از عدالت و خوش رفتارى با كفار غير حربىنيست
بحث روايتى
چند روايت راجع به نزول آيات نهى از دوستى با كفار و مشركين
نقد و رد روايتى كه در آن آمده است : شايد خداوند به شركت كنندگان در جنگ بدرگفته باشد هر چه مى خواهيد بكنيد...(ع )"
آياتى از قرآن كريم كه احاديث فوق را رد مى كند
چند روايت درباره تجويز معاشرت و خوش رفتارى با كفار غير محارب و درباره حب وبغض بخاطر خدا
آيات 13 - 10 سوره ممتحنه
حكم زنانى كه ايمان آورده به سوى پيامبر(ص ) هجرت مى كردند ازدواج با آنهاو...
معناى آيه شريفه :(و ان فاتكم شى ء من ازواجكم ...)
حكم بيعت زنان مؤ من با رسول خدا(ص ) و شرايط آن
ياد آورى شقاوت و هلاكت ابدى يهود (مغضوب عليهم ) و نهى از دوستى با آنان
بحث روايتى
رواياتى درباره زنان مهاجر، امتحان ايمان آنها، بيعتشان با پيامبر(ص )، حكم ازدواجبا آنها و...
چند روايت درباره ازدواج با زنان كافر
چند روايت درباره ازدواج با زنان كافر
توضيحى درباره جمع بين آيه :(و لا تمسكوا بعصم الكوافر) و آيه (والمحصنات من الذين و اوتوا الكتاب ...)
رواياتى درباره بيعت زنان با پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله و بيان شروط آن
سوره صف آيات 9 - 1
اشاره به مطالب اين سوره مباركه
مقصود از خطاب توبيخى : (چرا مى گوييد آنچه را كهعمل نمى كنيد) با توجه به سياق و زمينه كلام
اشاره به نهى مسلمانان از ايذاى پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم
معناى جمله (فلما زاغلوا ازاغ الله قلوبهم ...) و بيان اينكه مقصود از ازاغه واضلال خداوند چيست
دو بخش دعوت و رسالت عيسى (عليه السلام ) تصديق پيامبر پيش از خود، و بشارتبه آمدن پيامبر بعد از خود
توضيح اينكه مفهوم بشارت دادن عيسى (عليه السلام ) به آمدن پيامبر اسلام...
معروف بودن پيامبر(ص ) به نام احمد
وجه اينكه رد كننده دعوت به اسلام (ظالمترين ) است
معناى اظهار دين حق بر همه اديان
بحث روايتى
(رواياتى درباره نام هاى پيامبر اكرم (ص )، بشارت عيسى ،
فاصله بين عيسى و پيامبر اسلام (ص )
آيات 14 - 10 سوره صف
تجارتى كه شما را از عذاب اليم نجات مى دهد و مغفرت و جنت و نصرت و فتح در پىدارد
معناى اينكه فرمود: (كونوا انصار الله ...)
بحث روايتى
(چند روايت درباره تجارت نجات دهنده ، حواريون عيسى (عليه السلام ) و...)
سوره جمعه آيات 8 - 1
اشاره به مطالب سوره جمعه
معناى اينكه آنچه در آسمان و زمين است خدا را تسبيح مى كنند
مقتضيات منزه بودن خداى تعالى از هر نقص و حاجت
مقصود از (اميين )
اشاره به عدم منافات بين امى بودن پيامبر(ص ) و مبعوث شدنش در اميين ، با جهانىبودن دعوت آن جناب
مراد از تزكيه و تعليم كتاب و حكمت
و وجه مقدم آوردن تزكيه در جمله : (و يزكيهم و يعلمهم الكتاب و الحكمة )
وجه ارتباط تشبيه يهود به حمار حامل اسفار با آيه مربوط به بعثت پيامبر اسلام(ص )
استدلال عليه يهود با اين بيان كه اگر راست گوييد آرزوى مرگ كنيد
تهديد يهوديان به مرگى كه از آمدنش كراهت دارند
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل آيه : (هو الذى بعث فى الاءميين ...)اهل فارس و تحصيل ايمان ، و....)
گفتارى درباره منظور از تعليم حكمت
توضيحى درباره رابطه سنت هاى عملى با مبانى اعتقادى
حكمت عبارت است از علمو عمل حق و سرچشمه گرفته از فطرت ، كه اسلام بدان دعوتمى كند
نمونه هاى از معارف قرآنى در رد اعتقاداتباطل منكرين اديان و بت پرستان
آيات 11 - 9 سوره جمعه
بيان آيات مربوط به نماز جمعه ، امر به شتاب بدان و رها كردن هر كارى بازدارندهاز آن
معناى اينكه فرمود: (بگو آنچه نزد خدا است بهتر از لهو و تجارت است ...)
بحث روايتى
(رواياتى درباره شتاب به سوى نماز جمعه وتعطيل كارها، انتشار در زمين بعد از نماز و طلب رزق ، و...)
سه طائفه اى كه دعايشان مستجاب نمى شود
چند روايت درباره پراكنده شدن مردم از نزد پيامبر(ص ) در حالى كه خطبه جمعه...
سوره منافقون آيات 8 - 1
كاذب بودن منافقان در شهادت به رسالت پيامبر(ص ) از باب كذب مخبرى بوده است
منظور اينكه درباره منافقين فرموده : (آمنوا ثم كفروا فطبع على قلوبهم ...)
معناى اينكه خداوند بر دل هاى منافقين مهر زده
مراد از توصيف منافقين به اينكه (كانهم خشب مسندة )
اوصاف و احوالى ديگر از منافقين
بحث روايتى
(رواياتى درباره ماجراى رفتار و گفتار منافقانه عبدالله ابن ابى ونزول آيات مربوطه )
روايتى در ذيل آيه (اذا جاءك المنافقون ) و ماجراى عبدالله بن ابى منافق
رواياتى ديگر در ذيل آيات مربوط به منافقين
گقتارى پيرامون مساءله نفاق در صدر اسلام
اشاره به خطر مناقين و فتنه انگيزى ها و توطئه هايشان در صدر اسلام
رد اين سخن كه نفاق بعد از هجرت پديد آمد وقبل از رحلت پيامبر(ص ) برچيده شد(ع )"
آيات 11 - 9 سوره منافقون
نهى از دو صفت نفاق آور: سرگرمى به مال و اولاد، وبخل ورزى
پيش از مرگ انفاق كنيد كه چون اجل آمد آرزوى بازگشت اجابت نمى شود
(چند روايت در ذيل برخى آيات گذشته )
سوره تغابن آيات 10 - 1
ذكر پاره اى از اسماء حسنى و صفات علياى خداىمتعال كه وجود قيامت و بعث و جزا را اقتضاء دارند
معناى جمله (و صوركم فاءحسن صوركم )
خطاب به مشركين كه از سرنوشت اقوام گذشته عبرت بگيرند
بيان بهانه مشرك كفار در همه اعصار بر
معناى جمله (و استغنى الله ) و مراد از استغناى خداى سبحان
بيان ركنى ديگر از اركان كفر بت پرستان
اشاره به آياتى كه در آنها براى وقوع و تحقق قيامت قسم ياد شده است
آياتى كه بر جمع شدن مردم در قيامت براىفصل قضاء دلالت مى كنند.
(اليوم التغابن ) چه روزى است ؟ و چه كسانى معنبون مى شوند؟
بحث روايتى
(چند روايت درباره نام هاى روز قيامت و (يوم التغابن ) بودن آن و...)
آيات 18 - 11 سوره تغابن
مقصود از اذن كه فرمود هيچ مصيبتى نمى رسد مگر به اذن اذن تكوينى است نه اذنلفظى و نه اذن تشريعى
مفاد جمله : (و من يؤ من بالله يهد قلبه ) و رابطه بين اعتقاد به عموميت علم و مشيتخدا با سكون و آرامش قلبى
اطاعت رسول (ص ) اطاعت خدا و نافرمانيش نافرمانى او است
بيان اينكه اطاعت يك نحوه عبوديت است و فقط بايد از خدا و فرستاده اش اطاعت شود
ايمان به خدا و اطاعت او يك نوع توكل بر او است
مقصود از اينكه خطاب به مؤ منين فرمود: برخى از همسران و فرزندانتان دشمنشمايند، از آنان برحذر باشيد و....
معناى اينكه فرمود:(فاتقوا الله ما استطعتم ) و جمع آن با آيه (اتقوا الله حقتقاته )
معناى جمله : (وانفقوا خيرا لانفسكم ) و وجه منصوب بودن كلمه (خيرا)
بحث روايتى
روايتى درباره دشمن بودن بعضى از همسران و فرزندان مؤ منين ونزول آيه : (ان من ازواجكم و اولاد كم عدوا لكم ....)
اشكال وارد بر چند روايت حاكى از اينكه پيامبر(ص ) راجع به حب خود حسنين را آيه(...
روايتى در ذيل آيه (اتقوا الله حق تقاته ) و (انقوا الله ما استطعتم ) و روايتىدرباره بخل ورزيدن
سوره طلاق آيات 7 - 1
بيان آيات راجع به حكم طلاق ، عده ، رجوع و....
معناى جملات آيه شريفه : (و من يتق اللهيجعل له مخرجا....) با توجه به سياق و موضوع آن
شرح مفاد آيه كريمه فوق
توكل واقعى بر خداوند تنها نصيب صالحين از امت اسلام مى شود
مدت عده طلاق
تكليف بچه شيرخوار زن مطلقه
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل آيات طلاق ، راجع به احكام طلاق ، عده ، رجوع و....)
چند روايت درباره تقوى ، توكل و كفايت خداوند، درذيل آيه شريفه : (و من يتق الله يجعل له مخرجا...)
چند روايت ديگر درباره طلاق زنان عده ، نفقه آنها و...
آيات 12 - 8 سوره طلاق
مقصود از شدت حساب در جمله (فحاسبناها حسابا شديدا)
تقواى خدا و بيم از وبال عتو و استكبار در برابر او مقتضاىعقل و نقل است
وجه اينكه رسو خدا(ص ) را (ذكر) ناميد و از بعثت او تعبير بهانزال فرمود
مقصود از اينكه خداوند زمينن را مانند آسمان ها هفت تا آفريد
بحث روايتى
(دو روايت در ذيلجمله (قد انزل الله اليكم ذكرا رسولا...) و درباره خلقت سموات و ارضين )
سوره تحريم آيات 9 - 1
مقصود از تحريم پيامبر(ص ) آنچه را كه خدا برايشحلال كرده (لم تحرم ما احل الله لك )
افشاى سر پيامبر(ص ) و آزار او توسط يكى از همسرانش (حفضه دختر عمو)
پشتيبانى خدا و جبرئيل و صالح مؤ منين و ملائكه از آن حضرت صلى الله عليه و آله وسلم
لحن و بيان عجيبى كه در آيات متضمن پشتيبانى و تاءييدرسول الله (ص ) به كار رفته است
اشاره به اينكه همه همسران پيامبر(ص ) نيكوكار و ماءجر نبوده اند
بيان اينكه ملاك بهتر و برترى مفاد (ازواجا خيرا منكن ) توبه و قننوت (اطاعت )است
مراد از توصيف ملائكه موكل بر جهنم به غلاظ و شداد بودن و اينكه : (لا يعصونالله ما امرهم و يفعلون ما يؤ مرون )
توضيحى راجع به مكلف بودن ملائكه
در قيامت جزا عبارت است از خود عمل و عذر خواهى در آن روز بلا اثر است
معناى (توبه نصوح ) كه خداوند به آن امر فرموده است
دو احتمال در معناى جمله :(يوم لا يخزى الله النبى و الذين آمنوا معه ....)
مقصود از دعاى مؤ منين در قيامت : (ربنا اتمم لنا نورنا...)
مراد از امر به جهاد با منافقين به پيامبر اكرم (ص )
بحث روايتى
رواياتى در ذيل آيات نخست سوره تحريم و شاءننزول آن آيات
نقد و بررسى روايات فوق
شاءن نزول آيه تريم به نقل عمر بن الخطاب
رواياتى راجع به اينكه منظور از (صالح المؤ منين ) على (ع ) است
چگونه اهل خود را از آتش خفظ كنيم (قوا انفسكم و اهليكم نارا...)
چند روايت پيرامون مراد از توبه نصوح و راجع به نور مؤ منين در روز قيامت
آيات 12 - 10 سوره تحريم
تعريض شديد به دو همسر پيامبر (حفضه و عايشه ) با ذكر دومثال بيانگر اينكه هيچ سبب و نسبتى ملاك كرامت و برترى نيست
سرانجام بد همسر نوح (ع ) و همسر لوط(ع ) با اينكه همسر پيامبر بودند
شرح دعاى همسر فرعون و در خواست هايش از پروردگارمتعال
اوصاف و فضائل مريم (ع )
بحث روايتى
(رواياتى پيرامون فضيلت فاطمه (ع )، خديجه ، مريم و آسيه
درباره نحوه كشته شدن همسر فرعون )
سوره ملك آيات 14 - 1
اشاره به غرض سوره مباركه ملك
افاده كمال تسلط خدا بر ملك در جمله (بيده الملك )
وجه اينكه فرمود: (خلق الموت ...)
مفاد اينكه درر تعليل آفرينش موت و حيات فرمود: (ليبلوكم ايكم احسن عملا)
بيان اينكه مقصود از نبوت تفاوت در خلق ارتباط واتصال اجزاء عالم و وحدت نظام جارى در آن است
تاءكيدى بر وحدت نظام عالم و اتصال و ارتباط اجزاء آن
اشاره به مراد از اينكه فرمود ستارگان را رجوم براى شياطين قرار داديم
وصف جهنم و حكايت سؤ ال و جواب ملائكهموكل بر دوزخ با دوزخيان
موارد استعمال (سمع ) و وجه اينكه دوزخيان در جواب فرشتگان گفتند: (لو كنانسمع او نعقل ..)
جواب به شبهه اى درباره معاد، با بيان علم فراگير و احاطه مطلق خداوند براعمال و احوال موجودات
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل جمله :(ليبلوكم ايكم احسن عملا) و درذيل برخى ديگر از آيات گذشته )
آيات 22 - 15 سوره ملك
پاره اى از نشانه هاى تدبير الهى
ذكر آيت پرواز پرندگان (اولم يروا الى الطير....) و بيان وجه اينكه فرمود جزخدا كسى طيور را در فضا نگه نمى دارد
تمثيلى براى بيان حال مؤ من طالب بصيرت و كافرجاهل و لجوج تمثيلى براى بيان حال مؤ من طالب بصيرت و كافرجاهل و لجوج
بحث روايتى
(روايتى دال بر اينكه قلب بر چهار قسم است ، درذيل آيه (افمن يمشى مكبا على وجهه ...)
آيات 30 - 23 سور، ملك
مقصود از انشاء بشر (هو الذى انشاءكم ....)
حكايت استعمال منكرين مقاد در مسئله قيامت و پاسخ به آنان
خطاب ملائكه به اهل دوزخ : اين همان وعده اى است كه به شما مى دادند!
سوره قلم آيات 33 - 1
محتويات سوره مباركه قلم و محل نزول آن
محتويات سوره مباركه قلم و محلنزول آن وجوهى كه درباره قسم به (قلم ) و (ما يسطرون ) گفته شده است
مراد از نعمت در آيه : (و ما انت بنعمة ربك بمجنون )
معناى اينكه فرمود پيامبر اجر غير ممنون دارد و بر (خلق عظيم ) است
نهى خداوند پيامبر را از مداخله و مماشات با كفار و اطاعت از آنان
تهديد تكذيب گران نبوت رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم كه به آن حضرتتهمت جنون مى زند
اشاره اى به يك داستان براى تشبيه برائى كه بر سر مكذبان پيامبر مى آيد
بحث روايتى
رواياتى درباره مراد از (ن )، (قلم ) و (ما يسطرون )
رواياتى درباره مراد از (خلق عظيم )، مراد از(كل حلاف مهين ....) و...
ماجراى صاحبان باغى كه به عذاب الهى نابود گشت
شرح مفاد آيه (افنجعل المسلمين كالمجرمين ) و آيات بعد از آن كه در مقام نفى...
مراد از شركاى مشركين در آيه (يوم يكشف عن ساق )
معناى اينكه درباره قيامت فرمود: (يوم يكشف عن ساق )
معناى استدراج كفار و مكذبان (سنستدرجهم من حيث لايعلمون )
امر به رسول الله (ص ) به صبر و نهى از اينكه چون يونس (ع ) ناشكيبا باشد
بيان عدم منافات بين آيه : (لو لا ان تداركه نعمة من ربه ...) با آيه : (فلولاانه كان من المسبحين ....)
اشاره به اينكه دليلى بر نفى چشم زخم و خرافى بودن آن نيست
بحث روايتى
رواياتى در ذيل آيه : (يوم يكشف عن ساق ...)
رواياتى در برهنه كردن خداوند ساق پايش را در قيامت كه به جهت مبتنى بودن برتشبيه مردوداند
رواياتى درباره املاء و استدراج گنهكاران ، چشم زخم ، و....
سوره الحاقه آيات 12 - 1
تسميه قيامت به (حاقه ) و (قارعه )
و اشاره به هلاكت اقوامى كه آن را تكذيب كردند
اشاره به كيفيت عذاب قوم عاد كه زنده اى باقى نگذارد
هدايت تشريعى سنت اختصاصى الهى در رساندن انسان به سوىكمال
بحث روايتى
(رواياتى متعدد دال بر اينكه اميرالمؤ منين (ع ) (اذن واعيه ) بوده است )
آيات 37 - 13 سوره الحاقه
پاره اى از نشانه ه ، مقدمات و وقايع قيامت : نفخ در صور، كوبيده شدن زمين ، كوه ها،انشقاق آسمان ، و....
حاملين عرش خدا در قيامت و تعداد آنها
مقصود از اينكه فرمود در قيامت عرضه مى شود، بروز و افشاى حقايق است در آن...
وصف حال كسى در آنروز كتابش به دست راستش داده مى شود ونقل آنچه مى گويد
آنكه كتابش به دست چپش داده مى شود، و نقل آنچه مى گويند
بحث روايتى
(رواياتى راجع به حمله عرش در قيامت ، كسانى كه كتابشان به دست راست يا چپ داهمى شود،....)
آيات 52 - 38 سوره الحاقه
قسم به (آنچه مى بينيد و آنچه نمى بينيد) سوگند به مجموع خلائق است . چندوجه ديگر در باره اين قسم
وجه اينكه قرآن را قول رسولى كريم خواند
مفاد تهديد پيامبر(ص ) به اينكه (و لوتقول علينا بعض الا قاويل لاخذنا منه باليمين ...)

 


نام كتاب : تفسير الميزان جلد 20


نام نويسنده : علامه طباطبايي رحمة الله عليه

   
border="0"

سوره معارج آيات 18-1
مضامين سوره مباركه معارج و مكى و مدنى بودن آن
مراد از سؤ ال سائل بعذاب واقع
مقصود از توصيف خداى تعالى به (ذى المعارج )
منظور از عروج ملائكه و روح در روز قيامت به سوى خدا
مراد از اينكه كفار عذاب قيامت را دور مى بينند و خداوند نزديك مى بيند.
بيان سختى روز قيامت بر گنهكاران به نحوى كه از فرزندان و كسان خود حالى...
ويژگى آتش جهنم و بيان كسانى را كه بسوى خود مى طلبد
بحث روايتى
روايتى درباره نزول آيات (ساءل سائل بعذاب واقع ....) درباره مردى كه از نصبامير المومنين (عليه السلام ) به ...
چند روايت ديگر در ذيل آيات مربوط به طول روز قيامت واحوال آن روز
آيات 35-19 سوره معارج
سوره معارج ، آيات 19- 35
توضيح راجع به صفت (حرص ) و (هلع ) و (تقسيم ) آن به حرص خدادادىكه مفيد و مطلوب است ...
اوصاف نمازگزارانى كه از (هلوع ) بودن استثنا شده اند
بحث انحصار موارد حق معلوم در دو مورد سائل و محروم است .
مقصود از مراعات امانات و عهد و مراد از محافظت بر صلوة
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل برخى آيات گذشته راجع به نماز، حقسائل و محروم و...)
آيات 44-36 سوره معارج
توضيح معناى آيه : (فمال الذين كفروا قبلك مهطعين ....)
بيان اينكه مراد از (الذين كفروا) منافقينى هستند كه اطراف پيامبر (صلى الله عليهو آله و سلم ) را گرفته بودند.
چند وجه در معناى (انا خلقنا هم مما يعلمون )
بيان وجوهى از التفات در آيه (فلا اقسم برب المشارق و المغارب ...)
بيان وعده اى (روز قيامت ) كه به كفار داده شده : بيرون شدن از قبر، سرگردانى...
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل برخى آيات گذشته )
سوره نوح آيات 24-1
دعوت نوح (عليه السلام ) به اصول سه گانه دين : (ان اعبدو الله و اتقوه واطيعون )
بيان منظور از بعضى گناهان كه با ايمان آمرزيده مى شود (يغفركم من ذنوبكم )
اشاره به اينكه وسعت آمرزش گناهان به مقدار وسعت ايمان وعمل صالح است .
شرح مفاد آيه : (و يؤ خركم الى اجل مسمى ....) كه مى گويد اگر عبادت و تقوى واطاعت پيشه كنيد خدا اجل غير مسمايتان ...
گله و شكايت نوح (ع ) از قومش به خداى متعال
اثر استغفار از گناهان در رفع مصائب و بلايا و فتح باب نعمت ها
معناى آيه : (ما لكم لا ترجون للّه و قارا)
و بيان احتجاجى كه بر ربوبيّت و معبود بودن خداى تعالى متضمّن است .
اشاره به وجه اينكه ماه را نور در آسمانها، و خورشيد را چراغ ناميد.
و مراد از اينكه فرمود شما را چون نبات از زمين رويانيد.
شكوه دوباره نوح (عليه السّلام ) از اينكه قومش او را نافرمانى كرده از كسى كهمال و فرزند جز زبانش نيفزود پيروى كردند.
بحث روايتى
روايتى درباره اينكه استغفار سبب وسعت رزق ونعمت مى شود، مراد از (لا ترجون للّهو قارا)، ...
آيات 28-25 سوره نوح
اشاره به دلالت جمله (اغرقوا فادخلوا نارا) بر وجود برزخ
بيان تتمه نفرين نوح (عليه السّلام ) عليه قوم خود.
آيات 1-17 سوره جن
شگفتى تعجب طائفه اى از جن از استماع قرآن كريم
گفتارى پيرامون جنّ
(آنچه درباره جنّ در آيات قرآن آمده است )
وجوه مختلف درباره قرائت انّ به فتح همزه ) در (وانّه تعالى جدّ ربّنا...) و آياتبعد از آن كه حكايت سخنان جنّيان ...
مراد از پناهنده شدن مردانى از انس به مردانى از جنّ در آيه : (و انّه كانرجال من النس يعوذون برجال من الجنّ)
مفاد آيه : (و انّا لمسنا السّماء...) و آيه : (و انّا كنّا نقعد منها...) كه از ممنوع شدنجنّيان از صعود به آسمان و استراق سمع...
توضيح معناى اينكه مؤ منان جنّى گفتند: (و انّا منّا الصّالحون و منّا دون ذالك و كنّاطرائق قددا)
امر به صبر و نهى از فسّاق و كفّار
دو دستگى در طائفه جن : مسلمون و قاسطون و ويژگى هر كدام
استقامت بر طريقه اسلام وسعت رزق ، و اعراض از ياد خدا عذاب رو به فزونى در پىدارد
بحث روايتى
(رواياتى درباره استماع جنّ از رسول خدا، بيعت آنها با پيامبر(صلى اللّه عليه وآله وسلّم )...)
آيات 28-18 سوره جّن
وجوه مختلف درباره مراد از اينكه مساجد از آن خدا است (و انّ المساجد للّه ...)
مراد از كسانى كه چون پيامبر (صلى اللّه عليه وآله ) به نماز مى ايستاد در اطرافشگرد مى آمدند (كاد و يكونون عليه لبدا)
بيان موقعيت پيامبر (صلى اللّه عليه وآله و سلّم ) نسبت به پروردگار و نسبت بهمردم
علم غيب بالاصالة از آن خدا است و بالتّبع و به تعليم الهى ديگران هم مى توانندآن را دارا شوند
احتمالات و وجوه مختلف درباره معناى آيه : (فانّه يسلك من بين يديه و من خلفهرصدا...)...
چهار مطلب كه از سه آيه اخير مورد بحث استفاده مى شود
مستثنيات از عموم (فلا يطهر على غيبه احدا)
معصوم بودن انبياء و رسل در گرفتن ، حفظ و ابلاغ وحى به زبان و بهعمل
عدم اختصاص علم غيب به پيامبران به موردى خاص
بحث روايتى
(رواياتى راجع به جمله (انّ المساجد للّه ) واينكه پيغمبر(صلى اللّه عليه وآله ) وائمه (عليه السلام ) عالم غيب يوده اند)
سوره مزمّل آيات 19-1
مفاد خطاب (يا اءيّها المزّمّل )
چند وحه در معناى آيه : (قم اللّيل الّا قليلا...)
بيان جهات مختلف سنگين بودن قرآن (انّا سنلقى عليك قولا ثقيلا) و چند وجه در اينباره
اقوال ديگر مفسرين در بيان سنگينى قرآن
چند قول در معناى دو آيه : (ان ناشئة الليل اشد وطاء واقوم قيلا ان لك فى النهارسبحا طويلا
مقصود از (ذكر) در خطاب : (و اذكر اسم ربك )
مقصود از(ذكر) در خطاب ،: (واذكر اسم ربّك )
معناى اينكه فرمود: خدا را وكيل بگير
تهديد تكذيب كنندگان صاحب نعمت
هشدار به كفّار بااشاره به هلاكت فرعون بر اثر نافرمانى از فرستاده خدا
اشاره هايى به شدت عذاب روز قيامت
بحث روايتى
رواياتى درباره نزول آيات : (يا ايّها المزّمّل قماللّيل الّا قليلا...)
چند روايت درباره مراد از ترتيل قرآن و آداب تلاوت قرآن
رواياتى راجع به كيفيّت نزول وحى بررسول اللّه (صلى الله عليه و آله )
مراد از تبتّل به سوى خدا(و تبتّل اليه تبتيلا)
آيه 20 سوره مزّمّل
زمان نزول اين شريفه كه متضمّن تخفيف دستور قيام در دو ثلث شب يا نصف يا ثلث آناست
آيه شريفه مربوط به حكم شب زنده دارى مفاد آياتاوّل سوره را نسخ نمى كند بلكه تخفيف مى دهد
بحث روايتى
(روايتى درباره تخفيف تهجّد شبانه ، قرائت قرآن ، تجارت ، قرض به خدا، و...)
سوره مدثّر آيات 7-1
جمع بين روايات مختلف درباره زمان نزول سوره مباركه مدثّر
معناى خطاب (يا ايهّا المدثّر)
معناى تكبير و فرق آن با تسبيح
اقوال مختلف درباره مراد از تطهير جامه ها (و ثيابك فطهّر)
چند وجه در معناى آيه : (و لا تمنن تستكثر) و (و لربّك فاصْبر)
بحث روايتى
(رواياتى درباره نزول سوره مدثّر و بعضى آيات نخست آن )
آيات 31-8 سوره مدثّر
تركيب نحوى آيه : (فذالك يومئذ يوم عسير على الكافرون غير يسير)
وصف حال وليد بن مغيره و تكذيب نمودن او، اخبار از درانداختنش به دوزخ
مقصود از توصيف سقر به اينكه (لا تبقى و لا تذر...)
مراد از نوزده نفر موكّلان بر جهنّم و ابنكه فرمود: (و جعلنا عدّتهم الّا فتنة ...)
دنباله بحث گذشته راجع به نفاق ،
و بيان اينكه انگيزه هاى نفاق قبل از هجرت نيز وجود داشته است
بحث روايتى
(رواياتى درباره آنچه وليد بن مغيره درباره قرآن گفت ،ونزول آيات گذشته درباره او)
آيات 48-32سوره مدثّر
چند وجه درباره مقصود از(انّها لا حدى الكبر) و (نذيرا للبشر)
معناى اينكه فرمود: (كلّ نفس بما كسبت رهينة ) و مراد از استثناء (الا اصحاب اليمين)
سؤ ال بهشتيان از جهنميان به ما سلكم فى سقر؟ و پاسخ آنها
مقصود از (يقين ) كه در جواب مجرمين به سؤال بهشتيان (ما سلككم فى سقر) آمده است
آيات 56-49 سوره مدثّر
تشبيه كفّار اعراض كننده از قرآن ، به گورخران رميده از شير، و بيان انگيزه آنان درتكذيب
پاسخ به دو توقع بيجاى كافران در امر رسالت ونزول كتاب آسمانى
فعل اختيارى نسبت به انسان ممكن و نسبت به خدا ضرورى التحقق است
بحث روايتى
چند روايتى درباره مراد از اينكه كقار مى خواستند به هر كدام صحفى منشّره دادهشود
رواياتى درباره معناى (هو اهل التقوى واهل المغفرة )
سوره قيامت آيات 15-1
مقصود از (نفس لوّامه ) كه بدان قسم ياد شده است
آزادى طلبى انسان براى انجام هر كار دلخواه ، انگيزه تكذيب قيامت و پرسش انكارآميزاز زمان آن است
اشاره به اينكه جستجو گريزگاه در قيامت از باب ظهور ملكات آدمى است ،
و بيان مراد از اينكه در روز قيامت (مستقّر انسان فقط به سوى پروردگار است )
وجوهى كه درباره مقصود از (ماقدّم و اخّر) گفته شده است
مراد از اينكه انسان بر نفس خود بصيرة است
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل برخى آيات گذشته : نفس لّوامه ، وجدان ، و...)
آيات 40-16 سوره قيامت
مقصود از نهى : (لا تحرك به لسانك لتجعل به ) و مراد از (علينا جمعه و قرآنه)
وجوهى در معناى آيه (فاذا قراءناه فاتبع قرآنه ) و آيه : (ثم ان علينا بيانه)
مقصود از نهى : (لا تحرّك به لسانك لتعجل به ...) گفته شده است
وصف حال طائفه اى كه در قيامت گشاده رويند
اشكالى كه در مورد انحصار مستفاد از آيه : (الى ربها ناظرة ) و پاسخ آن
حكايت حال طائفه اى ديگر كه در قيامت گرفته رويند،
مراد از جمله (والتفّت السّاق بالسّاق )
مراد از اينكه در قيامت (مساق ) به سوى پروردگار است
وجوه مختلف درباره معناى آيه : (اولى لك فاولى ثمّ اولى لك فاولى )
بحث روايتى
چند روايت درباره نزول آيات : (لا تحرك به لسانك ...)
رواياتى در معناى آيه : (الى ربّها ناظرة )
رواياتى در توضيح آيات مربوط به دم مرگ ، (اولى لك فاولى ...)، (ايحسبالانسان ان يترك سدى ") و قدرت خداوند بر احياء اموات
سوره دهر آيات 22-1
اشاره به مضامين سوره مباره دهر
مراد از اينكه انسان شى ء مذكورى نبوده ، و احتجاجى كه اين بيان متضمّن است
مقصود از ابتلاء انسان (نبتليه ) و آنچه از تفريع (فجعلناه سميعا بصيرا) بر آناستفاده مى شود
معناى شكر و كفر و دو نكته اى كه از آيه : (انّا هديناهالسبيل امّا شاكرا و كفورا) استفاده مى شود
فرق بين هدايت تكوينى و هدايت تشريعى
بيان اينكه فطرت و خلقت آدمى شاهد بر حقّ و واجب الاتّباع بودن دعوت تشريعىالهى است
مراد از (ابرار)، و صفات ايشان
توضيحى در مورد تنعّم ابرار و نوشيدنشان از چشمه اى كه (يشرب بها عباداللّه...)
مفاد، سبب و محلّ نزول آيه : (و يطعمون الطعام على حبّه ...)
معناى اينكه عملى به خاطر وجه اللّه انجام شود
وصف نعمت هاى بهشتى ابرار كه در مقابل صبرشان در راه خدا داده شده اند
مقصود از (شراب طهور) كه در بهشت به ابرار نوشانده مى شود
اشاره به وجه اينكه در شمار نعم بهشتى ابرار، از حورالعين نام برده نشده است
بحث روايتى
چند روابت حاكى از مدنى بودن سوره هل اتى
رواياتى راجع به نزول سوره هل اتى در شاءن اميرالمؤ منين و فاطمه (عليهماالسّلام)
چند روايت از طرق عامّه دالّ بر جضور مردى سياه نزدرسول اللّه (صلى الله عليه و آله ) و نزول سورههل اتى
نقد و بررسى روايات فوق و اثبات نزول سوره در شاءن(اهل بيت (ع ) )
ردّ سخن يكى از مفسّرين دائر بر اينكه سورههل اتى مكّى است
رواياتى در بيان معناى جمله : (لم يكن شيئا مذكورا)
رواياتى ديگر در زيلبرخى آيات گذشته : (انا هديناه السبيل ...)، (عينا يشرب بها عباد الله ...)، (ويطعمون الطعام ...) و...
رواياتى در تفسير آيات مربوط به وصف بهشت و نعمتهاى آن
گفتارى پيرامون هويت انسان از نظر قرآن كريم
(در ذيل آيه : (هل اتى على الانسان حين من الدهر لم يكن شيئا مذكورا)
آيات 31-23 سوره دهر
امر به صبر و نهى از اطاعت از فساق و كفار
معناى آيه : (نحن خلقناهم و شددنا اسرهم ...) كه متضمّن دفع يك توّهم در موردقدرت خداى تعالى است
اشاره به اينكه مشيّت بنده موقوف بر مشيّت خدا است (و ما تشاؤ ن الا ان يشاء اللّه)
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل برخى آيات گذشته از جمله (و ما تشاؤ ن ...)
سوره مراسلات 15-1
مراد از قسم (و المرسلات عرفا)، ( و الناشرات نشرا) و سوگندهاى ديگر آغازسوره مباركه مرسلات براى تاءييد وقوع قيامت صفحه
مقصود از وصف فرشتگان به (فالملقيات ذكرا عذرا و نذرا)
سخنى درباره سوگندهاى خداى تعالى در قرآن
گفتارى پيرامون سوگند ياد كردن خداى تعالى
حوادث و نشانه هاى قيامت كه حاكى از تغاير نظام اخروى و نظام دنيوى در همه شؤ وناست
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل برخى آيات گذشته )
آيات 50-16 سوره مرسلات
بيان احتجاجاتى بريگانگى خداوند در ربوبيت ، و بر اثبات يومالفصل كه از آيه : (الم نهلك الاولين ...)...
وصف عذابى كه مكذبان قيامت در آن روز به سوى آن روانه مى شوند
مقصود از ركوع در آيه : (و اذا قيل لهم اركعوا لايركعون ) و وجهاتصال اين آيه با آيات قبل
بحث روايتى
(چند روايت در ذيل برخى آيات گذشته )
سوره نباء آيات 16-1
بيان محتواى كلى سوره مباركه نباء
بيان اينكه مقصود از (نباء عظيم ) قيامت و(تسائل ) از آن در بين مشركين بوده است (عم يتسائلون ...)
مراد از اختلاف مشركين درباره معاد
بيان احتجاج و استدلال بر ثبوت بعث و جزا، مستفاد از آيات : (المنجعل الارض مهادا...)
معناى اينكه فرمود: (كوه ها را ميخ قرار داديم ) و (ازواج خلقتان كرديم ،
معناى اينكه فرمود (خوابتان را سبات قرار داده ايم و شب را لباس و روز را معاشقرار داديم .
بحث روايتى
(رواياتى در بيان برخى آيات گذشته )
آيات 40-17 سوره نباء
اوصاف قيامت ، نباء عظيمى كه واقع خواهد شد
توضيحى پيرامون به راه انداخته شدن كوه ها و سراب شدنشان (و سيرتالجبال فكانت سراباء)
معناى (احقاب ) كه درباره ماندن طاغيان در جهنم فرمود: (لا بثين فيها احقابا)
اشاره به مطابقت جزا با اعمال ، اعمالى كه ثبت و ضبط شده اند
پاداش نيك متقين : نعمت هاى بهشتى
بيان مقصود از اينكه فرمود: (لا يملكون منه خطابا...)
مراد از (روح ) در: (يوم يقوم الروح و الملئكه ....)
منظور از كسانى كه در قيامت (لا يتكلمون ) و مراد از استثناء: (الا من اذن له الرحمن...)
گفتارى درباره معناى روح و مراتب آن در قرآن
بحث روايتى
رواياتى درباره معناى (احقاب )، مراد از (روح )، و... درذيل آيات گذشته
ما هستيم آنها كه در قيامت اجازه سخن داشته شفاعت مى كنيم
سوره نازعات آيات 41-1
اقوال مختلف درباره مراد از پنج سوگند آغاز سوره نازعات : (و النازعات غرقا والناشطات نشطا...)
نقد و بررسى اقوال فوق
بيان اينكه در اين پنج سوگند به ملائكه سوگند ياد شده است
گفتارى پيرامون واسطه بودن ملائكه در تدبر
(در ذيل آيه فالمدبرات امرا)
عدم منافات بين واسطه بودن ملائكه و استناد حوادث به ايشان ، به استناد آنها بهخداى تعالى و به اسباب ظاهرى
معناى اينكه درباره قيامت فرمود: (يوم ترجف الراجفه تتبعها الرادفة )
حكايت سخن كفار در استبعاد معاد
داستان موسى (عليه السلام ) و فرعون و آنچه اشاره به اين داستان در اين مقام افادهمى كند
معناى (هل لك الى ان تزكى و اهديك الى ربك فتخشى ) كه موسى (عليه السلام )ماءمور شد به فرعون بگويد
مراد فرعون از اينكه خطاب به مردم مصر گفت : (انا ربكم الاعلى )
چند وجه در معناى (فاخذه الله نكال الاخره و الاولى )
رفع استبعاد معاد در خطاب و استفهام توبيخى (ءاءنتم اشد خلقا ام السماءبنيها...)
تسميه قيامت به (الطامه الكبرى )
تقسيم مردم به دو دسته : طاغى دوزخى ، او خائف از مقام پروردگار كه بهشت ماءواى اواست و بيان ضابطه براى صفات هر يك
لوازم و آثار طغيان و خوف از مقام رب
مقصود از مقام پروردگار و خوف از آن
بحث روايتى
(رواياتى درباره سوگندهاى سوره نازعات ، استعباد معاد توسط كفار،خوف از مقامپروردگار،پيروى از هوى )
آيات 46-42 سوره نازعات
چند وجه در معناى اينكه بعد از حكايت سوال مشركين از زمان وقوع قياعت فرمود: (فيمانت من ذكريها)
آنچه از آيه (الى ربك منتهاها) كه در مقامتعليل عدم علم پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) ...
مفاد آيه (كانهم يوم يرونها لم يلبثوا الا عشيه اوضحيها) كه در قالبتمثيل نزديكى قيامت را بيان مى كند
بحث روايتى
(چند روايت راجع به سوال مردم از زمان وقوع قيامت و جواب خداى تعالى )
سوره عبس آيات 16-1
اشاره به شان نزول اين آيات و غرض سوره كه عبارتست از عتاب هر كس كهثروتمندان
خبرى عتاب آميز حاكى از روى گرداندن يك مرد نابينا و عنايت و توجه به توانگران
اشاره به اينكه قرآن كريم (تذكره ) است
مقصود از اينكه درباره قرآن فرمود: (فى صحف مكرمة ...)
اشاره به اينكه ملائكه اى مخصوص سفراى وحى و - تحت امرجبرئيل - متصدى حمل و ابلاغ آن به پيامبران بوده اند
بحث روايتى
روايتى حاكى از اعراض پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) از ابن ام مكتوم ونزول آيات : (عبس و تولى ...)
بيان اينكه آيات عتاب به روشنى متوجه پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) نيست ونزول آن در مورد روى گرداندن آن حضرت از ...
روايتى ديگر حاكى از نزول آيات عتاب در مورد مردى از بنى اميه
آيات 17 - 42، سوره عبس
معناى آيه (قتل الانسان ما اكفره ) و مراد از كفر در آن
نفى عذر از بشر در كفر ورزيدن و استكبارش ، با بيان حقارت و ناچيزى مبداء خلقت اوو...
اشاره به عدم منافات اينكه خلقت و تقدير از ناحيه خدا است با مختار بودن انسان
مراد از اينكه فرمود خدا انسان را اقبار (دفن ) كرد - ثم امانه فاقبره -
معناى آيه : (كلا لما يقض ما امره ) كه متضمن ملامت انسانهاى مبتلا به كفر است
معناى آيه : (كلا لما يقض ما امره ) كه متضمن ملامت انسانهاى مبتلا به كفر است
اشاره به شدت و سختى روز قيامت به نحوى كه انسان حتى از كسان و نزديكانش مىگريزد
سيماى كفار و اهل شقاوت در قيامت
بحث روايتى
(روايتى درباره : (قتل الانسان ما اكفره )،جهل ابوبكر و عمر به معناى (ابا) شدت روز قيامت و...)
سوره تكوير آيات 14-1
مفاد كلى سوره تكوير و زمان نزول آن
حوادث و وقايع زمان وقوع قيامت
مراد از اينكه درباره قيامت فرمود: (و اذا العشار عطلت و اذا الوحوش حشرت ...)
وجه اينكه فرمود از دختران زنده به گور شده پرسيده مى شود: (باى ذنب قتلت )
بحث روايتى
(رواياتى در معناى آيات گذشته )
آيات 29-15 سوره تكوير
مراد از (الخنس الجوار الكنس ) كه بدانها قسم ياد فرموده است
معناى (و الليل اذا عسعس و الصبح اذا تنفس )
مدح و توصيف جبرئيل به شش صفت
وجه اينكه فرمود: (صاحب شما) ديوانه نيست
مراد از اينكه رسول الله (صلى الله عليه و آله و سلم )جبرئيل را در افق مبين ديده است
دفع هر گونه شبهه و ترديد درباره حقانيت قرآن و اينكه آن كتاب هدايت است
بحث روايتى
(روياتى در ذيلبرخى آيات گذشته )
سوره انفطار آيات 19-1
بيان تعدادى از علامتهاى روز قيامت
مراد از اينكه در قيامت هر نفسى به آنچه مقدم و مؤ خر داشته عالم مى شود
مفاد استفهام توبيخى (يا ايها الانسان ما غرك بربك الكريم ) و آنچه وصف(كريم ) افاده مى كند
برقرارى عدالت بين اعضاء و قواى انسان يكى از موارد تدبير الهى
ثبت و ضبط اعمال انسانها توسط دو فرشتهموكل و توصيف آنها به (كراما كاتبين )
ملائكه به افعال و نيات ما علم دارند و بر هر كس دو ملك ماءمور ثبت و كتابتاعمال اويند
در قيامت رابطه تاءثير و تاءثر اسباب عادى از بين مى رود
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل (علمت نفس ما قدمت و اخرت )، (و ان عليكم لحافظين ) و (الامريومئذ لله )
سوره مطففين آيات 21-1
چند وجه درباره اينكه در توصيف (مطففن ) به (الذين اذا كتالوا على الناسيستوفون ....) خريدن به وزن گفته نشده
احتمال برانگيخته شدن بعد از مرگ براى اجتناب از محرمات كافى است
توضيح مفردات و جملات آيات : (كلا ان كتاب الفجار لفى سجين ...)
اقوال مفسرين در بيان مراد از مفردات و جملات اين آيات
گناه زياد و مستمر، سر انجام انسان را به تكذيب روز جزا منتهى مى كند
اعمال زشت صفا و جلاى نفس را تيره كرده به آن نقش و صورتى مى دهند كه از درك حقمانع مى گردد
معناى (عليين ) كه فرمود كتاب ابرار در آن است و چندقول در اين باره
مراد از (مقربون ) و اينكه ايشان عليين را مى بينند
بحث روايتى
(رواياتى راجع به : (نزول سوره مطففن )، در عليين بودن كتاب ابرار و در سجينبودن كتاب فجار،
رواياتى راجع به فساد و (رين ) قلب بر اثر ارتكاب گناه )
آيات 36-22 سوره مطففين
جلالت قدر ابرار و نعمت هاى بهشتى ايشان
توجيه نحوى توالى دو حرف عطف در (و فى ذلك فليتنافس المتنافسون ...)
چشمهاى در بهشت بنام (تسنيم )
خنده مؤ منان به كفار در روز جزا در مقابل خنده آن مجرمان به مؤ منان در دنيا
بحث روايتى
( چند روايت حاكى از اينكه مراد از(الذين اجر موا) منافقين و از(الذين آمنو) اميرالمومنين( عليه السلام )
سوره انشقاق آيات 25-1
معناى اينكه در بيان چند تا از مقدمات قيامت فرمود آسمان منشق و زمين كشيده مى شود وفرمود(و ازنت لربها و حقت )
مفاد آيه : (يا ايها الانسان انك كادح الى ربك كد حافملاقيه ) و دلالت آن بر بحث وجزا
مقصود از اينكه فرمود اكتابش به دست راست داده شود شادمان به سوى(اهل ) خود باز مى گردد
رد پندار آن كس كه نامه اعمالش از پشت سر به او داده مى شود و در دنيا در(اهل ) خود مسرور بود و مى پنداشت ...
جوابى كه به اين سوال و اشكال داده شده كه مومنان گنهكار در زمره (من اوتىكتابه بيمينه ) هستند يا (من اوتى ...
تقسيم اهلمحشر به دو طائفه اصحاب يمين و اصحاب شمال تقسيمى كلى نيست
معناى آيه : (لتركبن طبقا عن طبق )
معناى جمله (والله اعلم بما يوعون )
بحث روايتى
(رواياتى درباره محاسبه اعمال در قيامت ،نزول آيه : (و اما من اوتى كتابه ....)، (لتركبن طبقا عن طبق ) و...)
سوره بروج آيات 22-1
اشاره به مضامين سوره مباركه بروج
مراد از ذات البروج بودن آسمان
مقصود از (شاهد) در (و شاهد و مشهود)رسول اللّه (صلى الله عليه و آله ) و مراد از (مشهود) ...
اقوال عديده مفسرين درباره مراد از (شاهد و مشهود)
اقوال از (اصحاب الاخدود) و معناى (قتل اصحاب الاءخدود)
آنچه آوردن اوصاف : عزيز، حميد، مالكيّت سموات وارض و شهيد بودن بر هر چيزبراى خداوند در آيه : (و ما نقموا منهم ...
تهديد شكنجه كنندگان مؤ منين و مؤ منات به عذاب جهنّم و عذاب حريق
توضيح تعليل شديد بودن بطش پروردگار به اينكه او مبدء و معيد است
اشاره به چند صفت از صفات خداوند در ارتباط با وعده و وعيد او بهاهل بهشت و دوزخ
بحث روايتى
رواياتى درباره مراد از(و شاهد و مشهود) داستان اصحاب اخدود، وصف لوح محفوظ،و...)
رواياتى در داستان اصحاب اخدود در ذيل(قتل اصحاب الاخدود)
رواياتى در وصف لوح محفوظ
سوره طارق آيات 17-1
معناى (طارق ) و (ثاقب )
مراد از اينكه فرمود: (هيچ نفسى نيست جز اينكه بر آن حافظى است )
شخصيت انسان به نفس و روح او است و لذا انسانى كه در قيامت اعاده مى شود عين همانانسان دنيوى است نه مثل او
استدلال بر قدرت خدا بر احياء اموات به خلقت انسان از آبى جهنده كه از بين (صلب) و (ترائب ) خارج مى شود
وجه تسميه قيامت به (يوم تببلى السّرائر)
وصف قرآن به اينكه (قول فصل ) است و(هزل نيست )
بحث روايتى
(رواياتى در ذيلبرخى آيات گذشته از جمله (يوم تبلى السّرائر) و (اءنهلقول فصل )
سوره اعلى آيات 19-1
مضمون كلمه سوره مباركه اعلى
توضيح معناى اينكه فرود: (سبّح اسم ربّك - نام پروردگارت را تنزيه كن)
اقوال مختلف در اين باره
مظاهر تدبير الهى : خلقت ، تسويه ، تقدير، هدايت ، و...
معناى (اقراء) در (سنقرئك فلا تنسى ) و مفاد استثناء (الّا ماشاء اللّه )
آسوده خاطر نموده پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله از چيست تلقى وحى الهى و حفظآن
معناى اينكه خطاب به پيامبر (صلى الله عليه و آله ) فرمود: (و نيسّرك لليسرى- تو را براى يسرى آسان مى كنيم )...
سودمند واقع شدن شرط اساسى تذكره و اشاره به گفتار مفسرين درباره شرطمذكور
معناى اينكه شقىّ دوزخى در آتش نه مى ميرد و نه زنده مى شود،
مراد از تزّكى در: (قد افلح من تزكّى )
بحث روايتى
(رواياتى در ذيلآيات : (سبّح اسم ربك الاعلى )، (سنقرئك فلاتنسى )، (قذ افلح من تزّكى ) ودرباره صحف اولى )
روايتى درباره عدد انبياء الهى و كتب و صحيفه هاى آنها
سوره غاشيه آيات 26-1
وجه تسميه قيامت به (غاشيه - فراگيرنده ) و معناى اينكه در قيامت وجوهىخاشعه اند و (عاملة و ناصبة )
وصف جنّت عاليه اى كه چهره هاى ناعمه در قيامت در آن جاى دارند
دعوت به نظر در مظهر تدبير الهى
توضيحى راجع به استثناء (الّا من تولّى و كغر) از (فذّكر انّما انت مذّكر)
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل آيات (عاملة ناصبة ) (فذّكر انّما انت مذكر) و درباره حساباعمال )
سوره فجر آيات 30-1
مظامين سوره مباركه فجر
وجوه مختلف درباره مراد از (فجر)، (ليال عشر) و (شفع و وتر) كه بدآنهاسوگند ياد شده است
مراد از (ارم ذات العماد)
وجه توصيف فرعون به (ذى الاوتاد)
حكايت زبان حال نوع آدمى كه آزمايش خدا با اكرام و نعمت دادن را به حساب ممتاز بودنخود از ديگران مى گذارد
و آزمايش خدا با فقر و تنگدستى را اهانت و خوارى از ناحيه خدا مى پندارد
مراد از آمدن پروردگار در قيامت (و جاء ربّك و الملك ...)
متذكّر شدن و (يا ليتنى ) گفتن انسان در قيامت
(نفس مطمئنة ) نفسى است كه با ايمان به پروردگار و ياد او سكونت يافته ، بهمقام رضا رسيده است و...
بحث روايتى
(رواياتى درباره مراد از شفع و وتر، تسميه فرعون به ذى الاءوتاد، آورده شدنجهنم ، آمدن خدا، و...)
شفع حسن و حسين (ع ) و وتر اميرالمؤ منين عليه السلام است
حديثى از امام صادق (ع ) درباره خصوصيات قبض روح مؤ من درذيل (يا ايها النفس المطمئنه ...)
سوره بلد آيات 20-1
حقيقتى درباره خلقت انسان كه سوره مباركه بلد بيان مى كند صفحه
سه وحه در معناى آيه : (و انت حلّ بهذا البلد)
بيان اينكه سوگند (و والد و ما ولد) سوگند به ابراهيم واسمعيل (عليهما السّلام ) است
چند قول ديگر درباره مراد از (والد و ما ولد)
خلقت انسان در (كبد) و آميخته بودن حيات او با رنج و خستگى
حكايت منت گذارى كسى كه مقدارى از مال خود را انفاق نموده ، مى گويد:مال هنگفتى را تلف كردم
رد و انكار لازمه سخن كسى كه انفاق از مال بر او گران آمده گفت : (اهلكت مالالبدا)
معناى (عقبه ) و وجه تفسير آن به (فك رقبه ) و (اطعام در روز قحطى )
بحث روايتى
رواياتى درباره قسم به شهر مكه ، مراد از ( والد و ما ولد)
رواياتى در ذيل (هديناه النجدين ) و درباره اطعام مسكين و آزاد كردن برده
سوره شمس آيات 16-1
مضمون سوره شمس
چند وجه درباره مرجع ضمير در (والنّهار اذا جلّها)
وجه اينكه در آيه : (والسّماء و ما بنيها) از بانى آسمانى تعبير به (ما) شدهاست
معناى (فجور) و (تقوى ) و مراد از اينكه خداوند فجور و تقواى نفس را به اوالهام كرده
زكّيها و قد خاب من دسّيها)
طغيان قوم ثمود و پى كردن ناقه صالح (عليه السّلام )، نمونه اى از (و خاب مندسّيها)
بحث روايتى
(رواياتى درباره الهام فجور و تقوى ، اشقاى اولّين و اشقاى آخرين )
سوره ليل آيات 21-1
مراد از اينكه درباره مؤ من انفاق كننده متقّى فرمود: (فسنيسّره لليسرى )
درباره بخل ورزنده مكذّب فرمود: (فسينسّره للعسرى )
هدايت خلق از قضاهاى الهى است كه بر خود واجب كرده (انّ علينا للهدى ) و با هادىبودن انبياء (عليهم السّلام ) منافات ندارد
فرق بين هدايت به معناى ارائه طريق و هدايت به معناىايصال به هدف
بيان اينكه تكذيب كننده دعوت حقّ و روى گرداننده از آن (اشقى ) است ،
و اينكه مفاد آيه (لا يصليها الا الاءشقى ...) اينست كه فقط كافر اشقى خالد درجهنم است
متّقى ترين افراد كسى است كه در راه رضاى خدا ازمال حود انفاق مى كند
بحث روايتى
(رواياتى درباره نزول آيات : (فاءما من اعطى و اتّقى ...) در شاءن (ابودحداح) و روايتى درباره اينكه هدايت كننده خدا است )
كلام فخر رازى در شاءن نزول سوره ليل و نقد و برسى آن
سوره ضحى آيات 11-1
مقصود از اينكه خطاب به پيامبر (صلى الله عليه و آله ) فرمود خدا تو را (يتيم )و (ضالّ) يافت . چند وجه در اين باره
نقل اقوال مفسرين در مراد از ضلالت در آيه شريفه
تو يتيم بودى و درد يتيمى كشيده اى ، پس بر يتيم قهر مكن . تهيدست بوده اى و طعمفقر چشيده اى...
بحث روايتى
رواياتى درباره نزول آيه : (و لسوف يعطيك ربّك فترضى )، شفاعت ، و معناىآيه : (و امّا بنعمة ربّك فحدث )و...
سوره انشراح آيات 8-1
نادرستى سخن فخر رازى در ردّ اين قول كه سوره (والضحّى ) و (الم نشرح )يك سوره اند
مقصود از شرح صدر رسول الله (ص ) در (الم نشرح لك صدرك )
وجوه مختلف در باره مراد از (وضع وزر) از آن حضرت
توضيح مفاد آيه : (فانّ مع العسر يسرا) و ردّ سخنى از زمخشرى در اين باره
مفاد تكرار جمله : (انّ مع العسر يسسرا) و چند وجه درباره امر (فاذا فرغت فانصب...) به پيامبر (صلى الله عليه و آله )
بحث روايتى
(رواياتى متضمن تمثيلى حاكى از شكافته شدن سينه پيامبر (صلى الله عليه وآلهوسلم ) و تبديل و تبديل قلب او...
سوره تين آيات 8-1
مراد از (تين ) و (زيتون ) و وجه تسميه مكه به (البلد الامين )
منظور از خلقت انسان در احسن تقويم و اشاره به مقام رفيع او بر حسب طبع اوّلى واستعداد ذاتى
چند احتمال درباره مراد از (ردّ) انسان (جز مؤ منان صالحالعمل ) به (اسفل سافلين )
معناى آيه : فما يكذّبك بعد بالدين ...) و تقرير احتجاجى كه براى اثبات بعث وجزا متضمّن است
بحث روايتى
(چند روايت راجع به مراد از (تين ) ، (زيتون ) و (البلد الامين )
سوره علق آيات 19-1
معناى (قرائت ) و مفاد (اقراء باسم ربّك الّذى خلق ...)
معناى (قرائت ) و مفاد (اقراء باسم ربّك الّذى خلق ...)
مراد از امر به قرائت در (اقراء و ربّك الاكرام ) و مفاد توصيف خدا به (الّذى علّمبالقلم ) بعد از امر به قرائت
بى نياز دانستن خود، منشاء و علّت طغيان آدمى است
توضيحى راجع به تشريع نماز قبل از شب معراج وقبل از نزول قرآن كه از آيه : (اراءيت الذى عيدا اذا صلّى ) استفاده مى شود
تهديد آنكه مانع نمازگزاردن پيامبر (صلى الله عليه و آله ) مى شده
بحث روايتى
رواياتى در باره ماجراى نزول نخستين وحى بر پيامبر صلى الله عليه وآله وسلم :(اقرء باسمربك ...)
و بيان اشكالى كه در اين روايت ديده مى شود
شاءن نزول آيات : (اءراءيت الذّى ينهى ...)، سجده نزديكترين حالت عبد به ربّ،سوره عزائم
سوره قدر آيات 5-1
مفاد آيه : (انّا انزلنا فى ليلة القدر) اينست كه همه قرآن در شب قدرنازل شده است
وجه تسميه شب قدر، تقدير و احكام يك سال در شب قدر، يكى از شب هاى رمضان است وهر سال تكرار مى شود
مراد از بهتر بودن شب قدر از هزار شب ، و منظور ازتنزّل ملائكه و روح به اذن پروردگارشان (من كلّ امر)
بحث روايتى
روايتى دالّ بر اينكه سوره قدر براى تسليت بهرسول اللّه (صلى الله عليه و آله ) كه ...
رواياتى درباره بهتر بودن شب قدر از هزار ماه ، تقدير امور ونزول ملائكه و روح در آن شب
سوره بيّنه آيات 8-1
تفسير آيه : (لم يكن الّذين كفروا من اهل الكتاب ...) كه گفته شده ازمشكل ترين آيات قرآنى است
موارد استعمال واژه (كتاب ) و مراد از اينكه فرمود درصحف مطهّره اى كه پيامبر(صلى الله عليه و آله ) تلاوت مى كند ...
بيان اينكه كتب آسمانى براى عموم بشر آورده شده و آيه (و ما تفرق الذين اوتواالكتاب ...) حكايت حال مشركين نيز هست
بيان مفاد جمله (و ذلك دين القيمه )
بهترين مردم و بدترين مردم
بحث روايتى
(چند روايت درباره اينكه مراد از (خيرالبريّه - بهترين مردم ) اميرالمؤ منين (عليهالسلام ) و شيعيان اويند)
سوره زلزال آيات 8-1
مقصود از اينكه در قيامت زمين (اثقال ) خود را بيرون مى كند و (انسان ) مى گويدآن را چه شده است
معناى اينكه در روز قيامت زمين به وحى الهى از اخبار خود سخن مى گويد
معناى اينكه فرمود: (يومئذ يصدر الناس اشتاتا)
بيان عدم منافات بين آيه : (فمن يعمل مثقال ذرة ) با آياتى كه بر حبطاعمال...
بيان عدم منافات ...
بحث روايتى
سوره عاديات آيات 11-1
وجوهى كه درباره مراد از سوگندهاى : (والعاديات ضبحا...) گفته شده و بياناينكه اين قسم ها به سوارگان رزمنده است
دو خصلت بنى آدم : (كنود) بودن حبّ مال داشتن
بحث روايتى
(روايتى راجع به نزول سوره عاديات درباره نبرد اميرالمؤ منين (عليه السلام ) در جنگذات السلاسل ، و روايتى ديگر)
سوره قارعه آيات 11-1
وجه تسميه قيامت به (قارعه ) و تشبيه مردم پس از بر انگيخته شدن ، به تودهملخ
معناى اينكه درباره كسى كه اعمالش سبك است فرمود: (فامه هاويه )
بحث روايتى
معناى اينكه درباره كسى كه اعمالش سبك است فرمود: (فامّه هاويه )
سوره تكاثر 8-1
توضيح مفردات و مفاد آيات : (الهكيم التكاثر حتى زرتم المقابر...) كه متضمّنتوبيخ شديد مردم در جمع مال و نفرات است
تخطئه و تهديد متكاثران و معناى (لترونّ الجحيم ) و (ثم لترونهّا عين اليقين)
توضيحى درباره (نعمت ) و استفاده از آن در راه اطاعت و سؤال از آن در قيامت
بحث روايتى
چند روايت درباره شاءن نزول سوره تكاثر
رواياتى بيانگر اينكه مراد از نعيمى كه از آن سؤال مى شود محمد و آل او (عليه السلام )، يا ...
بيان رابطه بين نعمت بودن نعمت بودن نعمت ها و هدايت دينى صفحه
سوره عصر آيات 3-1
اقوال مختلف درباره مراد از (عصر) كه بدان قسم ياد فرموده است صفحه
شرحى در مورد مستثنى بودن مؤ منان صالحالعمل از زيانمندى جنس انسان صفحه
جمله (و عملوا الصّالحات ) بر عمل به همهاعمال صالح دلالت دارد واز آن استفاده مى شود كه ...
خصوصيت و اهميت تواصى به صبر كه بعد از عنوان كلى (و عملوا الصّالحات )اختصاص به ذكر يافتند صفحه
بحث روايتى
(چند روايت در ذيل آيات سوره عصر)
سوره همزه آيات 9-1
تهديد شديد به گردآورندگان مال و ذكر اوصاف آنان كه (همزه )اند و (لمزه) و مال خود را مايه جاودانى مى پندارند و... صفحه
رد پندار غلط انسانى كه خيال مى كند مال دنيا به او جلودانگى مى بخشد
معناى اينكه در وصف آتش جهنم فرمود: (التى تطلع على الافئده ) و معناى (فىعمد ممده ) صفحه
بحث روايتى
(رواياتى درباره شاءن نزول سوره همزه ، معناى (همزه ) و (لمزه ) و... مراد از(عمد ممده )
سوره فيل آيات 5-1
بيان مفردات و مفاد آيات سوره مباركه فيل صفحه
بحث روايتى
(داستان اصحاب فيل و هلاكشان ) صفحه
سوره قريش آيات 5-1
بررسى قول به وحدت سوره (فيل ) و (ايلاف ) و سوره (ضحى ) و (المنشرح ) صفحه
معناى سوره ايلاف در فرض وحدت با سورهفيل و در صورت استقلال
بحث روايتى
(روايتى درباره مفاد سوره ايلاف ) صفحه
سوره ماعون آيات 7-1
اوصاف تكذيب كنندگان دين : راندن يتيم ، عدم اهتمام به طعام مسكين ،سهل انگارى در نمازگزاران ، رياكارى و منع (ماعون )
بحث روايتى
(چند روايت درباره مفاد آيات گذشته از جمله :سهل انگارى درباره نماز و مراد از منع (ماعون )
سوره كوثر آيات 3-1
اقوال مختلف درباره مراد از (كوثر) و بيان شواهددال بر اينكه مراد از آن ذريّه پيامبر (صلى الله عليه و آله )...
مراد از امر صلوة و نحر بعد از منت گذاردن به اعطاء كوثر
بحث روايتى
رواياتى درباره اينكه مراد از (نحر) در (فصلّ لربّك و انحر) بلند كردن دستها در موقع اداء تكبير است
ذكور، كسى كه زخم زبان زد، و نزول سوره كوثر
سوره كافرون ، آيات 1 - 6
رواياتى راجع به زخم زبان در (يا ايّها الكافرون ...) به گروهى معهود و معيناز كفار بوده و (و لا انتم عابدون ما اعبد) ...
وجه تكرار مضمون سابق در (و لا انتم عابد ما عبدتم و لا انتم عابدون ما اعبد)صفحه
بيان اينكه آيه : (لكم دينكم ولى دين ) اخبار از اينست كه كافران مخاطب پيامبر(صلى الله عليه و آله ) به ...
بحث روايتى
سوره نصر، آيات 1- 3
بحث روايتى
(روايتى درباره شاءن نزول سوره كافرون و روايتى راجع به تكرار يك مضمون درسوره ) صفحه
بيان اينكه مراد از نصر و فتح در (اذا جاء نصر الله و الفتح ...) رسيدن آنپيشگويى شده فتح مكه است
وجه و مناسبت امر به حمد و استغفار پروردگار، بعد از ديدن نصر الهى
بحث روايتى
چند روايت مربوط به نزول سوره نصر
تفصيل داستان فتح مكه : پيمان شكنى مكيان ، حركت قواى اسلام ، وقايع بين راه ، واردشدن به شهر و...
رسول خدا صلى الله عليه و آله عزم خود را براى فتح مكه جزم مى كند
ديدار ابوسفيان با پيامبر صلى الله عليه و آله و اسلام آوردن او بهنقل از عباس
حركت لشكر اسلام بر سوى مكه و فتح مكه
خطبه پيامبر (صلى الله عليه و آله ) بعد از فتح مكه
سوره تبت آيات 5-1
معناى (تلت بدا ابى لهب و تبّ)
وجه اينكه در اين نفرين از ابولهب به كنيه ياد شده
توضيحى درباره اينكه نفرين به ابولهب و اينكه فرمود: (سيصلى نارا...) عدماختيار ابولهب در جهنمى شدن را افاده نمى كند
بحث روايتى
(چند روايت درباره بد رفتارى ابولهب و همسرش بارسول اللّه (صلى الله عليه و آله ) و نزول سوره تبّت )
سوره اخلاص آيات 4-1
فرق بين (احد) و (واحد) و معناى احد بودن خداى تعالى
معناى اينكه خدا صمد است اينست كه هر چيزى در ذات و آثار و صفات محتاج او است و اومنتهى المقاصد است
بيان اينكه نزائيدن ، زاده نشدن و كفو نداشتن خدا فرع بر صمد بودن و يگانگى اودر ذات و صفات و افعال است
بحث روايتى
سوره فلق ، آيات 1 - 5
معنى (فلق ) در (قل اعوذ برب الفلق ) و مفاد (و من شر ما خلق )
ذكر خصوص شر شبانگاه ، شر ساحران و شر حاسد بعد از ذكر (من شر ما خلق )از باب اهتمام به اين سه شرط است
بحث روايتى
چند روايت حاكى از نزول (معوذتين ) بعد از بيمار شدن پيامير (صلى الله عليه وآله ) بر اثر سحر يك يهودى
نظر ابن مسعود داثر بر اينكه (معوذتين ) جزء قرآن نيست ، رد اين نظر و بياناينكه تواتر قطعى بر اينكه اين دو سوره ...
چند روايت درباره مراد از (قلق ) و درباره آثار حسد
سوره ناس آيات 6-1
شرحى در مورد اينكه خداى تعالى از سه جهت (ربّ الناس )، (ملك النّاس ) و(اله النّاس ) بودن ملجاء و معاذ است
مراد از (وسواس خنّاس ) و اينكه فرمود: (من الجنّة و النّاس )
بحث روايتى
(رواياتى درباره شاءن نزول ، مراد از (وسواس ) و وساوس و تسويلات آن )صفحه

+ نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم مرداد 1389ساعت 2:35  توسط حسین  | 

معرفی 2 کتاب دیگر


نام كتاب : تفسير الميزان جلد 17


نام نويسنده : علامه طباطبايي رحمه الله عليه

   
border="0"

سوره فاطر آيه 1
ترجمه آيه
بيان آيه
بيان مفاد كلى سوره فاطر
معناى (فطر) و مراد از (فاطرالسموات و الارض )
اشاره به اينكه همه ملائكه واسطه هاى بين خدا و خلق هستند
و مراد از اينكه ملائكه داراى بالها (اولى اجنحة ) هستند
بحث روايتى
رواياتى درباره ملائكه و وصف ايشان ، درذيل آيه : (جاعل الملائكة رسلا اولى اجنحة ...)
كلام نورانى امام سجاد عليه سلام در صحيفه سجاديه درباره فرشتگان مقرب الهى
عظمت صورت واقعى جبرئيل و همچنين اسرافيل
رواياتى در ذيل آيه (يزيد فى الخلق مايشاء)
گفتارى درباره ملائكه
(اوصاف چهارگانه ملائكه در قرآن و حديث )
بيان اينكه وجود ملائكه مادى و جسمانى نيست
و توضيحى در مورد تمثل ملائكه به اشكال و تهيات جسمانى
و رد اينكه گفته شده ملك جسمى است لطيف ...
آيات 8 - 2 سوره فاطر
ترجمه آيات
بيان آيات
عطاء رزق و نعمت و منع از آن فقط با اراده خداى تعالى است
استدلال بر يگانگى خدا در ربوبيت ، با بيان اينكه فقط او خالق است
معناى جمله : (ولايغرنكم بالله الغرور)
شيطان دشمن شماست پس شما هم او را دشمن بگيريد
كافر بد را خوب مى بيند و خدا او را مجازات نمودهاضلال مى كند. پس بر ضلالت او اندوه مخور
آيات 14 - 9 سوره فاطر
ترجمه آيات
بيان آيات
تشبيه مسئله بعثت در روز قيامت و زنده شدن مردگان به احياء زمين
معناى (عزت ) و مفاد آيه : (من كان يريد العزة فلله العزة جميعا)
مراد از كلم طيب و صعود آن به سوى خدا و مقصود از اينكهعمل صالح آن را بلند مى كند (اليه يصعدالكم الطيب ...)
مراد از مكر سيئات و اينكه فرمود: (و مكر اولئك هويبور)
وجوه مختلف درباره خلقت انسان از خاك در آيه : (والله خلقكم من تراب ثم من نطفة...)
كم و زياد عمر انسانها در لوح محفوظ مضبوط است
تمثيل حال مؤ من و كافر به درياى شيرين و درياى شور
اشكال و شبهه اى در ذيل جمله : (و تستخرجون حلية تلبسونها) و جواب هايى كهبدان داده شده است
وجه تفاوت تعبير در آيه : (وترى الفلك فيه مواخر...) و آيه : (وترى الفلكمواخر فيه ...)
معناى اينكه فرمود آلهه مشركين دعايشان را نمى شنوند
بحث روايتى
(رواياتى درباره تشبيه رستاخيز به احياء زمين با باران ، و درذيل آيه : (اليه يصعد الكلم الطيب ...))
آيات 26 - 15 سوره فاطر
ترجمه آيات
بيان آيات
توضيح اينكه فقر و نياز منحصر در انسان و غنا و بى نيازى منحصر در خداى تعالىاست ...
پاسخ به اين اشكال كه چرا فقر در آيه منحصر به مردم شده است :
معناى آيه : (ولا تزروازرة وزراخرى ...)
تمثيل هايى براى بيان حال و اعمال مؤ من و كافر
سخنى پيرامون عموم انذار و اينكه هيچ امتى كه در آن پيغمبرى ظهور نكرده باشد نبودهاست (وان من امة الاخلافيها نذير)
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل جمله : (و لا تزروازرة وزراخرى ) و آيه : (و ما انت بمسمع من فىالقبور))
آيات 38 - 27 سوره فاطر
ترجمه آيات
بيان آيات
توضيح دلالت اختلاف الوان ثمرات و...بر توحيد
خشت به معناى حقيقى كلمه فقط در علما دريافت مى شود
مراد از (كتاب ) و وراثت آن در آيه : (ثم اورثنا الكتاب الذين اصطفينا منعبادنا...)
مقصود از بندگان خاص (الذين اصطفينا) كه خداوند كتاب را به ايشان به ارثرساند
اقوال مختلف مفسرين در تفسير آيه فوق
بحث روايتى
چند روايت در ذيل جمله (انما يخشى الله من عباده العلموءا)
مراد از (ظالم لنفسه )، (مقصد) و (سابق بالخيرات ) در آيه : (ثم اورثناالكتاب الذين اصطفينا...)
چند روايت درباره مقدار عمرى كه سپرى شدن آن جاى عذرى براى آدمى نمى ماند (اولمنعمركم ما يتذكر فيه من تذكر)
آيات 45 - 39 سوره فاطر
ترجمه آيات
بيان آيات
مجتبى بر يگانگى خدا در ربوبيت و نفى ربوبيت از آلهه مشركين
استدلال و احتجاج عليه مشركين و در ردّ ارباب و آلهه موهوم آنان
استدلال بر توحيد با استناد به ابقاء موجودات و اينكه ابقاء عبارتست از ايجاد وتدبير متوالى
معناى اين كلام قريش كه پيش از بعثت پيامبر (صلى الله عليه و آله ) قسم مى خوردندكه اگر نذيرى به سويشان بيايد ... شد
اشاره به معناى اينكه فرمود مكر سّيى ء جز بهاهل آن نمى رسد
وجه اينكه فرمود اگر خدا مردم را براى گناهانشان مواءخذه كند جنبنده اى بر زمين نمىماند
بحث روايتى
(روايتى در ذيل آيه : (ولو يؤ اخذ الله الناس بماكسبوا...))
سوره يس آيات 12 - 1
ترجمه آيات
بيان آيات
غرض و محتواى سوره مباركه يس و شاءن و فضيلت آن
توضيح و تفسير آيات : (يس والقرآن الحكيم ... فهم غافلون )
معناى آيه : (لقد حق القول على اكثرهم ...)
تمثيلى كه حال كفار را در راه نيافتن و هدايت نشدنشان بيان مى كند (انا جعلنا فىاعناقهم اغلالا..)
معناى جمله : (نكتب ماقدموا و آثارهم )
بيان اينكه نامه اعمال كتابى غير از لوح محفوظ (امام مبين ) مى باشد
مراد از امام حسين و سخن ديگر مفسرين در معناى آن
بحث روايتى
رواياتى درباره نزول آيه : (وجعلنا من بين ايديهم سدا...) در ماجراى سوء قصدابوجهل و يارانش به پيامبر (صلى الله عليه و آله )
بيان عدم انطباق سياق آيات اول سوره يس با اين روايات
چند روايت درباره عمل ، در ذيل جمله : (و نكتب ما قدموا و آثارهم )
دو روايت درباره اينكه (امام مبين ) على عليه السلام است
آيات 32 - 13 سوره يس
ترجمه آيات
بيان آيات
انذار و تبشير كسانى كه (سواء عليهم ءانذرتهم ام لم تنذرهم ) به منظور اتمامحجت و رسيدن آنان به كمال شقاوت است
وجه اينكه در نقل تكذيب پيامبران توسط مشركين فرمود: (قالوا ما انتم الا بشر مثلناو ما انزل الرحمن من شى ء)
معناى جمله : (طائركم معكم ) كه رسولان (ع ) به مكذبان خود گفتند
سخن درباره مردى كه (جاء من اءقصى المدينه )
استدلال تفصيلى بر توحيد و نفى آلهه در اين دو آيه
دو حجت و برهان عليه مشركين ، در سخن مردى كه اقصاى مدينه آمد: (و مالى لا اعبدالذى فطرنى ...)
توضيحى راجع به (جنت ) در آيه (قيلادخل الجنة ) و اينكه خطاب كننده كيست
موارد استعمال وصف (مكرم - اكرام شده ) در آيات قرآن
هلاك شدن قوم مكذب با صيحه اى واحده
حسرت و ندامت بر مردى است كه رسولان الهى را استهزاء كرده اند
بحث روايتى
(رواياتى درباره داستان فرستادگان عيسى (ع ) و مؤ منى كه مردم را به پيروى آنرسولان دعوت كرد و...)
رواياتى كه مى گويد صديقين سه افضل وافضل آنان على بن ابى طالب (ع )است
آيات 47 - 33 سوره يس
ترجمه آيات
بيان آيات
توضيح مفردات و مفاد آيات شريفه اى كه آيات مربوط به تدبير امر رزق مردم رابيان مى كنند
توضيح جمله : (و ما عملته ايديهم ) در آيه : (لياءكلوا من ثمره و ما عملتهايديهم ...)
بيان مفاد آيه : (سبحان الذى خلق الازواج كلها مما تُنبِتُ الارض ...)
مراد از بيرون كشيدن روز از شب (و آية لهمالليل نسلخ منه النهار)
معناى آيه : (والشمس تجرى لمستقرلها)
مقصود از اينكه فرمود: (والقمر قدرناه حتى عاد كالعرجون القديم )
شمس و قمر تابع تدبير خدا و ملازم مسير خود هستند و خورشيد به ماه نمى رسد و شباز روز جلو نمى افتد
معناى جمله (اتقوا ما بين ايديكم و ما خلفكم ) و جواب كفار به دعوت به تقوى(پروا از خالق )
عكس العمل كفار در برابر دعوت به انفاق (شفقت و خدمت به خلق )
بحث روايتى
رواياتى در ذيل آيه : (والشمس تجرى لمستقرلها...)
و رد سخنى از آلوسى درباره روايتى از امام رضا (ع ) راجع به تقدم روز بر شب
آيات 65 - 48 سوره يس
ترجمه آيات
بيان آيات
استهزاء كفار در مقام انكار معاد و پاسخ خداوند به آنها
تحليل سخن كفار بعد از رستاخيز (قالوا ياويلنا من بعثنا من مرقدنا هذا ما وعدالرحمن وصدق المرسلون )
توضيحى در مورد اينكه فرمود: (لاتجزون الا ما كنتم تعملون - جز آنچه مى كرديدجزا داده نمى شويد)
وصف و حال اصحاب الجنة در بهشت برين
مراد از عبادت شيطان در آيه شريفه
مراد از عهد خدا با بنى آدم در آيه : (الم اعهد اليكم يا بنى آدم ان لا تعبدوا الشيطان...)
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل آيات گذشته مربوط به قيام قيامت واحوال دوزخيان و بهشتيان و...)
آيات 83 - 66 سوره يس
بيان آيات
تهديد كفار به گرفتن چشمان و دگرگون ساختن خلقتشان
توضيح اينكه فرمود: ما به پيامبر شعر نياموختيم و شاعرى شايسته او نيست (و ماعلمناه الشعر و ما ينبغى له )
مقصود از اينكه فرمود: انسان مالك چهارپايان است
معناى جمله : (وهم لهم جند محضرون ) كه درباره احضار مشركين و آلهه شان در قيامتاست
استبعاد معاد توسط مشركين و جواب خداى تعالى به اين استبعاد
اقوال مختلف درباره خلقت مثل در آيه : (اوليس الذى خلق السموات والارض بقادر علىان يخلق مثلهم ...)
توضيحى در مورد تغير و تبدل متوالى بدن و عدم تغير وتبدل نفس و روح
توضيح مفاد آيه شريفه : (انما امره اذا اراد شيئا انيقول له كن فيكون ...) و بيان مراد از امر وقول در آن
رد گفتار بعضى كه (كن ) را از مقوله لفظ دانسته اند
معناى (ملكوت ) و اينكه ملكوت هر چيزى به دست خدا است
بحث روايتى
رواياتى درباره بيگانه بودن پيامبر (صلى الله عليه و آله ) از شعر و شاعرى
اعاده و احياء اموات
و اراده قول خداوند
سوره صافات آيات 11 - 1
ترجمه آيات
بيان آيات
وجوه مختلف درباره مراد از سه طايفه : (صافات )، (زاجرات ) و (تاليات )كه خداوند بدانها سوگند ياد كرده است
بيان اينكه مراد، سه طائفه از ملائكه كه ماءمورنزول وحى بوده اند مى باشد
سه طايفه مذكور اعوان جبرئيل در نزول وحى اند مى باشد
توضيح اينكه سوگند به صافات ، زاجرات و تاليات ، متضمناستدلال براى (ان الهكم لواحد) است
بيان آيات راجع به تزيين آسمان دنيا به زيور كواكب و حفظ آن از شياطين ماردو...
گفتارى در معناى شهاب (در ذيل آيه : (الا من خطف الخطفة فاتبعه شهاب ثاقب ))
بحث روايتى
(چند روايت در ذيل برخى آيات گذشته )
آيات 70 - 12 سوره صافات
ترجمه آيات
بيان آيات
حكايت استهزاء مشركين آيات خدا و دعوت پيامبر را و استبعادشان رستاخير خود وپدرانشان را
اشاره به وجه تسميه قيامت به (يوم الفصل )
مراد از (الذين ظلموا) در آيه : (احشرواالذين ظلموا...)
(ازواج ) و (ماكانوا يعبدون من دون الله )
وجه تعبير به هدايت در (فاهدوهم الى صراط الجحيم )
مراد از سؤ ال در (وقنوهم انهم مسؤ ولون ) سؤال از چيست ؟
اعتراض كفار به بزرگان و رهبران خود در قيامت كه شما باعث گمراهى ما بوديد وجواب رؤ ساى كفر به پيروان خود
تابع و متبوع در عذاب مشتركند
مقصود از (عبادالله المخلصين ) و اينكه (رزق معلوم ) دارند و...
توصيف شراب بهشتى و حوريانى كه براى مخلصين آماده مى شود.
گفتگوى اهل بهشت با يكديگر
شجره (زقوم ) و وصف آن
بحث روايتى
(رواياتى درباره مسؤ ول بودن انسان ، و درذيل برخى آيات گذشته )
آيات 113 - 72 سوره صافات
ترجمه آيات
بيان آيات
بيان آيات مربوط به منزلت (نوح ) عليه السلام و اجابت دعاى او
نكته اى درباره اينكه فرمود: (سلام على نوح فى العالمين )
بيان آيات مربوط به ابراهيم (عليه السلام ) و دعوت آن جناب
مراد از (قلب سليم ) داشتن ابراهيم (عليه السلام ) عدم تعلق او به غير خدا است
وجه اينكه ابراهيم (عليه السلام ) به ستارگان نظر افكند و سپس از بيمارى خودخبر داد (فنظر نظرة فى ...
سخنان ابراهيم (عليه السلام ) با بت ها!
و احتجاج او با بت پرستان
معنى و وجه اينكه فرمود خدا اعمال شما را خلق كرده (والله خلقكم و ما تعملون )
فصلى ديگر از داستان ابراهيم (ع )
مراد ابراهيم (عليه السلام ) از اينكه فرمود: (انى ذاهب الى ربى سيهدين )
گفتگوى ابراهيم و اسمعيل (عليهماالسلام ) درباره رؤ ياى ذبح و...
ابراهيم و اسماعيل عليهماالسلام سربلند از آزمايش بزرگ الهى و...
بحث روايتى
رواياتى درباره مراد از (قلب سليم ) و اينكه ابراهيم (عليه السلام ) فرمود:(انى سقيم )
حديثى از امام رضا(ع )كه مى فرمايد خدا را دو اراده و مشيت است .
چند روايت درباره داستان ذبح اسمعيل و اينكه ذبيح(اسمعيل ) بوده نه (اسحق )
آيات 132 - 114 سوره صافات
ترجمه آيات
بيان آيات
بيان آيات متضمن خلاصه اى از داستان موسى و هارون (عليهماالسلام ) و داستانالياس و دعوت او (عليه السلام )
حجتى بر توحيد كه در سخن الياس (عليه السلام ) به قوم خود، با استناد به خالقبودن خدا اقامه شده است
بحث روايتى
(دو روايت درباره مراد از (بعل ) در: (اتدعون بعلا...) و(ال ياسين ))
سخنى پيرامون داستان الياس (عليه السلام )
آيات 148 - 133 سوره صافات
ترجمه آيات
بيان آيات
مراد از اينكه فرمود: يونس به سوى كشتى فرار كرد (اذا ابق الى الفلك المشحون)
معناى اينكه فرمود: اگر نبود اينكه يونس از سجين بود تا روز بعثت در شكم ماهى مىماند
گفتارى پيرامون داستان يونس (عليه السلام )
1 - داستان آن جناب در قرآن كريم
2 - داستان او از ديدگاه اهل كتاب
موارد اختلاف داستان يونس (عليه السلام ) نزداهل كتاب ، با ظواهر آيات قرآن كريم
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل آيات مربوط به داستان يونس (عليه السلام )
آيات 182 - 149 سوره صافات
ترجمه آيات
بيان آيات
ردّ اعتقاد مشركين به دختر داشتن خدا و خويشاوندى بين او و جنّ
رد اعتماد مشركين مبنى بر اينكه جن اولاد خداوند هستند
توضيحى درباره استثناى عباد مخلصين در آيه : (سبحان الله عما يصفون الا عباداللهالمخلصين )
و اينكه چرا خدا از وصف واصفان (جز وصف عباد مخلصين ) منزه است
بيان مفاد آيه : (فانكم و ما تعبدون ما انتم عليه بفاتنين الا منهوصال الجحيم )
ردّ و ابطال پندار مشركين درباره اينكه ملائكه دختران خدايند، با بيان موقف و موقعيتملائكه در ...
مقصود از اينكه انبياء (عليهم السلام ) منصور هستند و جند خدا غالبند
بحث روايتى
(چند روايت در ذيل آيه : (و انا لنحن الصافون ...))
آيات 16 - 1 سوره (ص )
ترجمه آيات
بيان آيات
محتواى كلى سوره مباركه (ص )
توضيح معناى آيه : (والقرآن ذى الذكربل الذين كفروا فى عزة و شقاق )
بيان سخنان اشراف و بزرگان كفار در ردّ دعوت پيامبر اكرم (صلى الله عليه و آله )و سفارش به ادامه پرستش آلهه
اعراض از سخنان آنان و تهديد و تحقيرشان
بحث روايتى
(رواياتى درباره شاءن نزول آيات : (وعجبوا ان جائهم منذر منهم وقال الكافرون ...) و درباره (ص ))
آيات 29 - 17 سوره (ص )
ترجمه آيات
بيان آيات
بيان آيات مربوط به اوصاف و اقوال داوود (عليه السلام ): تسبيح كوه ها وپرندگان با او و...
مراد از (حكمت ) و (فصل الخطاب ) كه به داوود (عليه السلام ) داده شده بود
معناى (خشيت )، (خوف ) و (فزع )
و توضيحى درباره فزع داوود (عليه السلام ) در ماجراى مراجعه دو خصم نزد اوبراى داورى
بيان مطلب مورد نزاع در پيشگاه داود(ع )
قضاوت و حكم داوود (عليه السلام ) و سپس استغفار و انابه او
بيان اينكه مراجعه كنندگان نزد داوود ملائكه بوده اند و داستان مرافعهتمثل بوده و حكم ناصواب در ...
مقصود از اينكه خداوند داوود (عليه السلام ) را خليفه در زمين قرار داد
عصمت باعث سلب اختيار نيست و توجه خطاب (لا تتبع الهوى ) به داوود (عليهالسلام ) بلا اشكال است
احتجاج بر مسئله معاد با بيان اينكه خلق سماء و ارضباطل نيست
احتجاج ديگرى بر معاد با بيان اينكه خداوند (متقين ) و (فجار) را در يك رديفقرار نمى دهد.
بحث روايتى (داستان مراجعه دو طائفه متخاصم نزد داوود (عليه السلام ) و...)
داستان عاشق شدن داود(ع ) به نقل از تورات
فرمايشات امام رضا(ع ) در رد موهومات نسبت داده شده به داود(ع )
آنچه درباره شخصيت و سرگذشت داوود (عليه السلام ) در قرآن آمده است
آيات 40 - 30 سوره ص
ترجمه آيات
بيان آيات
معناى (الصافنات الجياد)كه دوزاند بر سليمان (ع ) عرضه مى شده است
چند وجه در معناى سخن سليمان (عليه السلام ): (انى احببت حب الخير عن ذكر ربى...)
و توضيحى درباره علاقه آن جناب به اسب ها و بازماندنش از عبادت خدا
نقل گفتار مفسرين در معناى آيه (ردوها على فطفق مسحا بالسوق و الاعناق )
جسدى كه بر تخت سليمان (عليه السلام ) افكنده شد جنازه فرزند او بوده كه براىآزمايش و تنبيه او ميرانده شد و...
معناى اينكه فرمود: (فسخرنا الريح تجرى بامره رخاء...)
شياطين جن در تسخير و خدمت سليمان (ع )
بحث روايتى
رواياتى در ذيل آيه ! (فقال انى احببت حب الخير عن ذكر ربى ...) و درباره افتادنجسدى بر تخت او)
رد كلام فخر رازى در اشكال به رد شمس در قضيه سليمان (ع )
سخنان عجيب و غريبى كه درباره سليمان (ع ) گفته اند
آيات 48 - 41 سوره ص
ترجمه آيات
بيان آيات
مقصود از (نصب و عذاب ) كه ايوب (عليه السلام ) بدان مبتلا بود
وجه اينكه ايوب (ع ) ابتلاء خود به آن دو را به شيطان نسبت داد (انى مسنى الشيطانبنصب و عذاب ).
بيان امكان مداخله شيطان در ابدان و اموال و ديگر متعلقات مادى معصومين (عليهم السلام)
استجاب دعاى ايوب (عليه السلام ) با شفاى امراضش و بازگرداناهل او به او
وجه اينكه ابراهيم و اسحق و يعقوب (عليهم السلام ) را به داشتن دست و چشم مدحفرمود
معناى اينكه در تعليل مدح ايشان فرمود: (انا اخلصنا هم بخالصة ذكرى الدار)
گفتارى درباره سرگذشت ايوب (عليه السلام ) (در قرآن و حديث )
رواياتى در ذيل داستان ايوب (عليه السلام ) و ابتلائات او
خبرى از (يسع ) و (ذوالكفل )
آيات 64 - 49 سوره ص
ترجمه آيات
بيان آيات
وصف حال متقيان در بهشت
وصف حال طاغيان در جهنم
حكايت تخاصم و مشاجره متبوعان و تابعان در دوزخ
آيات 65 - 88 ص
ترجمه آيات
بيان آيات
تقرير احتجاجات متعدد بر وحدانيت خداى تعالى كه آيه :(قل انما انا منذر و ما من اله الا الله ...) متضمن است
توضيح درباره ارتباط آيه : (اذقال ربك للملئكة انى خالق بشرا من طين ) باقبل
وجه تسميه انسان به (بشر) و بيان مبداء خلقت انسان
وجه اينكه فرمود آدم را با دو دستم آفريدم
معناى جمله : (استكبرت ام كنت من العالين ) كه استفهام توبيخى از ابليس دربارهسجده نكردنش براى آدم است
اشاره به اينكه عين خواسته ابليس (فانظرنى الى يوم يبعثون ) اجابت نشده و او(الى وقت اليوم المعلوم ) مهلت داده شده
مبداء ارتكاب معاصى ، انكار مالكيت مطلقه خدا و حكمت او است
قضاء الهى درباره ابليس و پيروان او
قرآن ذكرى است جهانى و اخبار آن اختصاص به زمان معين ندارد
بحث روايتى
(رواياتى درباره مخاصمه ملا اعلى ، استكبار ابليس و اباء او از سجده بر آدم ، واوصاف متكلفين )
سوره زمر آيات 10 - 1
ترجمه آيات
بيان آيات
محتواى كلى سوره مباركه زمر و زمينه نزول آن
اشاره به معناى انزال و تنزيل قرآن كريم
معناى اينكه دين خالص براى خداست
بيان مبناى اعتقادى بت پرستان درباره عبادت ارباب و آلهه و مقصود از اينكه آنان غيرخدا را اولياء اتخاذ كرده اند
تقرير احتجاج بر ردّ و نفى فرزند گرفتن خدا براى خود (چه فرزندى حقيقى و چهاعتبارى ) در آيه : (لوارادالله يتخذ...
احتجاج بر وحدت خداوند در الوهيت و ربوبيت ، با بيان انحصار خلق و تدبير در اوعزوجل
تفسير آيه : (و ان تكفروا فان الله غنى عنكم ولايرضى لعباده الكفر و ان تشكروايرضه لكم ...) ...
گفتارى در معناى خشم و رضاى خدا
انسان بالفطره خداشناس است و در حال اضطرار رو به اوست ولى درحال تنعم و خوشى ، غافل از او
برابر نبودن انسان متنعم غافل از خدا با مؤ من متهجد، و عدم تساوى عالم به خدا باجاهل به او
صابران اجر بى حساب در پيش رو دارند
بحث روايتى
(رواياتى درباره اخلاص ، (الذين يعلمون )، و شاءننزول آيه : (امن هو قانت ...)، و اجر صابران )
آيات 20 - 11 سوره زمر
ترجمه آيات
بيان آيات
بيان جمله (امرت لان اكون اول المسلمين ) و اينكه پيامبر (صلى الله عليه و آله )نيز پيشاپيش ديگران مكلف و ...
مقصود از خسران نفس و اهل ، و اينكه چنين زيانى (خسران مبين ) است
مفاد جمله (الذين يستمعون القول فيتبعون احسنه ) كه در وصف بندگان خود فرمودهاست
بحث روايتى
(چند روايت درباره خسران نفس و اهل ، اطاعت جباران ، و...)
آيات 37 - 21 سوره زمر
ترجمه آيات
بيان آيات
لازمه هدايت ، شرح صدر براى اسلام ، و لازمه ضلالت ، قساوت قلب از ياد خداست
مراد از اينكه قرآن (احسن الحديث )، (كتابا متشابها) و (مثانى ) است و...
هدايت فقط كار خداست ، بدون واسطه يا به واسطه انبياء و اولياء
معنى و مراد از (افمن يتقى بوجهه سوء العذاب يوم القيمة )
مثلى براى بيان حال موحد و مشرك (ضرب الله مثلا رجلا فيه شركاء...)
مراد از كذب بر خدا و اينكه چرا مرتكب آن (اظلم ستمگرترين ) است
بيان پاداش پرهيزگاران نزد خداوند
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل آيه : (افمن شرح الله صدره للاسلام ...)، (عند ربكمتختصمون ) و مراد از (الذى جاء بالصدق ...) و...)
دو روايت درباره مراد از (الذى بالصدق )
سوره زمر، آيات 38 - 52
ترجمه آيات
بيان آيات
احتجاج عليه مشركين بر وحدانيت خداى تعالى در خلقت و ربوبيت
معناى توفى انفس و وجه اسناد آن به خداوند در جايى ، و به (ملك الموت ) و(رسل ) در جاهاى ديگر
اشاره به تغاير نفس و بدن و اينكه مردن و خواب هر دو توفى و قبض روح است
توضيح اينكه شفاعت كننده بايد، مالك باشد، پس همه شفاعت ها از آن خدا و منتهى بهاوست كه مالك همه چيز است
اشاره به اينكه شفيع حقيقى تنها خداوند است
وصف عذابى كه ظالمان (منكران معاد) در قيامت مى بينند
ناسپاس بودن آدمى ، كه چون خدا نعمتى به او داد مى گويد: (اوتيته على علم )
دو جواب به انسان ناسپاس متنعمى كه برخوردارى مستند به خود مى داند
بحث روايتى
(رواياتى درباره توفى انفس ، خواب و رؤ يا)
آيات 61 - 53 سوره زمر
ترجمه آيات
بيان آيات
مقصود از (عبادى ) و (رحمت الله ) در آيه(قل يا عبادى الذين اسرفوا على انفسهم لا تقنطوا من رحمة الله )
توضيحاتى در ذيل جمله : (ان الله يغفرالذنوب جميعا) و اينكه مفاد آن آمرزش همهگناهان حتى شرك است ، به سبب توبه
مراد از پيروى از بهترين چيزى خدا نازل كرده (واتبعوااحسن ماانزل اليكم من ربكم )
زنهار از فوت وقت و دچار حسرت قيامت شدن
پاسخ خداوند به اين سخن كافر در قيامت كه (لؤ ان كرة فاكون من المحسنين )
بحث روايتى
(رواياتى درباره مغفرت الهى و شاءن نزول آيه : (يا عباد الذين اسرفوا علىانفسهم ...))
آيات 75 - 62 سوره زمر
ترجمه آيات
بيان آيات
اشاره به وحدانيت خدا در ربوبيت با بيان اينكه او خالق همه چيز ووكيل بر همه چيز است
اشاره به عدم منافات عصمت با اختيار و بيان اينكه نهى پيامبر (صلى الله عليه و آله) از شرك ورزيدن ، نهى حقيقى است
معناى اينكه درباره مشركين فرمود: و ما قدروداالله حق قدره )
مراد از اينكه زمين در قيامت در قبضه خداوند است
توضيحى درباره نفخه صور وصعقه آسمانيان و زمينيان
مقصود از استثناء (الا من شاءالله ) در آيه (و نفس فى الصور...)
نفخه دوم و زنده شدن مردگان در قيامت
مراد از (اشراق زمين به نور پروردگارش ) در قيامت ، و وجوهى كه در ...
كلام صاحب كشاف در معنى روشن شدن زمين به نور پروردگارش در قيامت و دواشكال به آن
حق به طلب در تفسير (و اشرقت الاءرض بنور ربها)
كافران دسته دسته به جهنم و متقين گروه گروه به بهشت هدايت مى شوند
سخن بهشتيان بعد از ورود به بهشت
طواف ملائكه گرداگرد عرش الهى در قيامت و تسبيح آنان خداونند را
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل برخى آيات گذشته )
دو روايت درباره اينكه بهشت و جهنم را درب هايى است
آيات 6 - 1 سوره مؤ من
ترجمه آيات
بيان آيات
اشاره به مطالبى كه سوره مباركه مؤ من متضمن است
وجه ذكر دو صفت (عزيز) و (عليم ) از بين صفات الهى و افتتاح سوره به آندو
بيان اينكه اساس تنزيل كتاب ، علم محيط خدا به خلق خود مى باشد
حال كفارى كه با جدال به باطل در صدد مقابله با حجت هاى حق برآمدند و خدا آنان رابگرفت
پاسخ به توهمى باطلدرباره وضعيت كافران
آيات 12 - 7 سوره مؤ من
ترجمه آيات
بيان آيات
حاملان عرش چه كسانى هستند
توضيح استفغار و دعاى ملائكه حامل عرش و پيرامونيان عرش براى مؤ منان و پدران وهمسران و فرزندان ايشان
مراد از (سيئات ) در دعاى ملائكه براى تائبين و صالحين : (وقهم السيئات ...)
دو نكته كه از دعاى ملائكه استفاده مى شود
توضيحى در مورد عدم منافات درخواست مغفرت و بهشت براى تائبين و مؤ منين ، بااينكه بر خدا واجبست تائبين ...
حكايت اعتراف بى حاصل كفار دوزخى به يقينشان به معاد و اقرارشان به گناهانشان، براى نجات يافتن از عذاب
مراد از دو اماته و دو احياء در سخن كفار در جهنم : (ربنا امتنا اثنتين و احييتنا اثنتين...) و وجوه مختلف در اين باره
آيات 20 - 13 سوره مؤ من
ترجمه آيات
بيان آيات
اقامه دو حجت بر توحيد، با بيان اينكه ارسال وانزال رزق فقط از ناحيه خداى سبحان است
معناى اينكه خداى تعالى (رفيع الدرجات ) است
مراد از اينكه خداوند بر هر كس كه بخواهد، از امر خود روح القاء مى كند
وجه تسميه روز قيامت به (يوم التلاق )
مقصود از بروز مردم براى خدا در روز قيامت
توضيحى در مورد (لا ظلم اليوم ) و تعليل آن به (ان الله سريع الحساب )
احتجاج بر توحيد با بيان اينكه خدا قضاى به حق مى كند
بحث روايتى
(رواياتى درباره (يوم التلاق )، فانى شدن دنيا به هنگام قيامت ، توبه ، و(خانة الاعين )
آيات 54 - 21 سوره مؤ من
ترجمه آيات
بيان آيات
داستان ارسال موسى (عليه السلام ) به سوى فرعون و گفتگوى فرعون دربارهكشتن او
موسى (عليه السلام ) از شرّ هر متكبرّ بى ايمان به روز حساب به خدا پناه مىبرد
مؤ من آل فرعون ، فرعونيان را از قتل موسى (عليه السلام ) نهى و نسبت به تصميمبر آن ...
اشاره به وجه تسميه روز قيامت به (يوم التناد)
مقصود از فرعون از اينكه به وزير خود گفت : (يا هامان ابن لى صرحا ابلغالاسباب ...)
بيان اركان دين حق و سبيل رشاد در سخنى كوتاه از مؤ منآل فرعون
نفى شريك براى خداى سبحان با بيان اينكه شريك ادعايى فرعونيان براى خدا، نهدر دنيا و نه در آخرت دعوتى ندارد
اشاره به مقامات سه گانه عبوديت : توكل ، تفويض و تسليم
نكاتى درباره كيفيت و مراحل تعذيب فرعونيان در عالم برزخ و قيامت
محاجه ضعفاء آل فرعون با اقوياءشان درباره آتش جهنم و پاسخ آنها
التماس دعاى دوزخيان از خزنه جهنم در خصوص تخفيف پاره اى از عذاب
وجه اينكه خزنه جهنم در جواب التماس دعاى دوزخيان مى گويند: (فادعوا و ما دعاءالكافرين الا فى ضلال )
بحث روايتى
(رواياتى درباره ، تقيه ، تفويض امر به خدا، و اينكه فرعونيان هر صبح و شام برآتش عرضه مى شوند)
آيات 60 - 55 سوره مؤ من
ترجمه آيات
بيان آيات
استنتاج از داستان موسى و فرعون و امر پيامبر اسلام (صلى الله عليه و آله ) بهصبر، استغفار و تسبيح
علت اينكه با باطل در برابر حق مجادله مى كنند، كبر آنان است
بحث روايتى
(رواياتى درباره دعاء و استجابت آن در ذيل آيه : (ادعونى استجب لكم ...))
آيات 68 - 61 سوره مؤ من
ترجمه آيات
بيان آيات
اثبات توحيد خداوند در الوهيت و ربوبيت با بيان او در آفاق و انفس
اشاره اى به خلقت انسان و امر حيات و ممات او
بحث روايتى
(نقل و ردّ رواياتى كه درباره شاءن نزول آيه : (لخلق السموات و الارض اكبر منخلق الناس ) نقل شده )
آيات 78 - 69 سوره مؤ من
ترجمه آيات
بيان آيات
بيان حال مجادله كنندگان در آيات خدا و سرانجام سختى كه در جهنم خواهند داشت
معناى اينكه فرمود: (ذلكم بما كنتم تفرحون بغيرالحق ...)
اشاره به سنت الهى درباره نصرت رسولان و عدم آن از جانب خداوند
آيات 85 - 79 سوره مؤ من
ترجمه آيات
بيان آيات
اشاره اى به منافع چهارپايان و هدف از خلقت آنها
معناى جمله (فرحوا بما عندهم من العلم ) كه عكسالعمل كفار برخوردار از علوم مادى را در...
سوره فصلت آيات 12 - 1
ترجمه آيات
بيان آيات
غرض اصلى اين سوره مباركه
نكته اى كه از جمله (تنزيل من الرحمن الرحيم ) استفاده مى شود
معناى تفضيل قرآن
توضيحى راجع به عربى بودن قرآن و جهانى و عمومى بودن دعوت خاتم الانبياء(صلى الله عليه و آله )
مقصود كفار از اينكه گفتند (قلوبنا فى الكنة مما تدعونا اليه ....)
پاسخ به سخن فوق الذكر مشركين
انفاق نكردن مال ، و كفر به معاد، دو صفت از اخص صفات مشركين
مقصود از خلقت زمين در دو روز، خلقت آن در دو نقطه از زمان و در دو مرحله است
وجوهى كه درباره تقدير روزى ها در چهار روز (و قدر فيها اقواتها فى اربعة ايام )و جمع بين آن و اينكه خلقت ...
مقصود از سؤ ال در: (سواء للسائلين ) استعداد ذاتى و احتياج طبيعى نباتات وحيوانات و انسان است
معناى جمله : (ثم استوى الى السماء)
بيان اينكه مفاد كلمه (ثم ) تاءخر زمانى خلقت آسمان نيست
توضيح در مورد فرمان خداوند به آسمان و زمين (ائتياطوعا اوكرها) و تخيير آن دو بينآمدن به طوع ياكره
توضيح پاسخ آسمان و زمين به خطاب خداوند (قالنا اتينا طائعين
معناى اينكه درباره خلقت آسمانها فرمود: (فقضيهن سبع سموات ...)
مراد از (وحى ) و مقصود از امر آسمانها در جمله : (و اوحى فىكل سماء امرها)
وجه اينكه فرمود (سماء دنيا) را با (مصابيح ) آراستيم .
سخنى در تكميل مطالب گذشته (راجع به آسمان ها و اينكه آسمان ها منزلگاه ملائكهاست )
بحث روايتى
روايتى درباره قرائت آيات اول سوره فصلت (حم سجده ) توسط پيامبر (صلى اللهعليه و آله ) در جواب فرستاده قريش
چند روايت حاكى از گفتگوى يهوديان بارسول الله (صلى الله عليه و آله ) درباره خلقت ...
رواياتى درباره آغاز خلقت عالم
آيات 13 - 25 سوره فصّلت
ترجمه آيات
بيان آيات
انذار به عذاب دنيوى ، عذابى مثل صاعقه عاد و ثمود كه پيامبران به سويشان رفتندو...
وجه اينكه از هود و صالح (عليه السلام ) با صيغهجمل (الرسل ) ياد كرد
آنچه گريبانگير عاد و ثمود به سبب كفرشان شد
مراد از حشر دشمنان خدا به سوى آتش
توضيح راجع به شهادت اعضاء و پوست بدن آدمى عليه او در قيامت ، و وجوهى كه دراين باره گفته شده است
اعتراض گناهكاران در قيامت به پوست بدنشان
پاسخ اعضاء و پوست بدن در جواب گنكاران
اقوال مفرسين در تفسير (قالوا انطقناالله الذى ...)
بحث اجمالى قرآن (قسمتى از آيات قرآنى كه دلالت دارند بر اينكه تمامى موجوداتداراى علم هستند)
بحث اجمالى فلسفى (درباره علم داشتن موجودات مادى و غير مجرد)
تفسير آيه : (و ما كنتم تستترون ...) و بيان اينكهاعمال بندگان از آفريدگار پوشيده نبوده ، خدا بر هر چيزى شهيد و رقيب
توبيخ مجرمين در قيامت از جانب خداوند
معناى اينكه قرين هاى سوء براى مشركين (ما بين ايديهم و ما خلفهم ) را زيبا جلوهدادند
بحث روايتى
(رواياتى راجع به حسن ظنّ به خدا، و مراد از گواهى دادن پوست بدن در قيامت )
آيات 39 - 26 سوره فصّلت
ترجمه آيات
بيان آيات
بيان شدت عذاب كافرانى كه مردم را از شنيدن قرآن باز مى داشتند
بيان حسن حال مؤ منين استقامت پيشه و آينده نيكويى كه در انتظارشان است
معناى اينكه ملائكه به مؤ منين مى گويند ما در دنيا و آخرت اولياء شما هستيم
دعوت پيامبر اسلام (صلى الله عليه و آله ) احسنالقول است
معناى جمله : (ادفع بالتى هى احسن )
معناى آيه : (و اما ينزعنك من الشيطان نزع فاستعذ بالله ...)
احتجاج از راه وحدت تدبير سراسر عالم و پيوستگى آن بر وحدت رب مدبر
اثبات معاد و احتجاج بر آن با بيان يك استعاره تمثيليه
بحث روايتى
(چند روايت در ذيل برخى آيات گذشته )
آيات 54 - 50 سوره فصّلت
ترجمه آيات
بيان آيات
تهديد خداوند ملحدين امت را به عذاب روز قيامت
وجوه مختلف درباره خبر (ان ) در آيه : (ان الذين كفروا بالذكر لما جاءهم ...)
مراد از اينكه درباره قرآن فرمود كتاب عزيز است و (لا ياءتيهالباطل من بين يديه و لا من خلفه )
توضيح آيه : (ولو جعلناه قرآنا اعجميا...)
نكوهش انسان از جهت اينكه در حال تنعم از خداغافل و روى گردان است و در سختى و تنگى به دعا مى پردازد
اعراض از قرآن حتى با احتمال اينكه از ناحيه خدا باشد، برخلاف حكمعقل است
سه احتمال درباره مراد از (آيات ) در آيه (سنريهم آياتنا فى الافاق و فىانفسهم ...)
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل برخى آيات گذشته ) 615

 


نام كتاب : تفسير الميزان جلد 18


نام نويسنده : علامه طباطبايي رحمه الله عليه

   
border="0"

سوره شورى ، 6 - 1
يازده قول در معناى حروف مقطعه
حق مطلب درباره حروف مقطعه
نكته اى قابل توجه در سوره هايى كه حروف مقطعه اولشان يكى است
حروف مقطعه رموزى هستند بين خدا و پيامبرش
معناى اينكه فرمود: (كذلك يوحى اليك ...)
توضيح اينكه آيه : (و تكاد السموات يتفظرن من فوقهن ...) و در مقام بيان عظمتوحى و كلام خدا است
مقصود از استغفار ملائكه براى زمينيان (و يستغفرون لمن فى الارض ) در خواست تشريع دين براى آنها است
بحث روايت
(نقل و نقد رواياتى درباره حروف مقطعه قرآن )
روايتى از امام صادق عليه السلام در معناى حروف مقطعه
بررسى رواياتى كه حروف مقطعه كه حروف مقطعه را به اسماى حسناى خدا معنىكرده اند
(الم ) حروفى هستند از اسم اعظم خدا
آيات 11-7 سوره شورى
دعوت پيامبر اسلام (ص ) جهانى ، ولى تدريجى و مرحله به مرحله بوده است
شرح مفاد آيه : (و لو شاء الله لجعلهم امه واحده ) و نقد و رد وجوهى كه پيرامونآن گفته شده است
قول صاحب كشاف در معنى آيد
گفتار ديگر مفسرين كه امة واحده را به معناى كفر همگانى گرفته اند
دو دليل در رد اين نظريه
بيان انحصار ولايت در خداى سبحان و احتجاجاتى براى اينكه بايد فقط خدا ولىگرفته شود
تقسيم احكام خداوند به تكوينى و تشريحى كه هر دو اختصاص به خداوند دارند
تعليل انحصار ولايت در خداى تعالى به اينكه (حكم فقط از آن او است )
اثر يكتاپرستى و خدا را ولى گرفتن اين است كه انسان در تكوين و تشريع خدا رامرجع مى داند
احتجاج بر انحصار ربوبيت در خداى سبحان
آيات 16-13 سوره شورى
معناى آيه : (شرع لكم من الدين ما وصى به نوحا...) و نكاتى راجع به انبياىاولواالعزم عليه السلام و جامعيت اسلام...
نكاتى كه از اين آيه شريفه استفاده مى شود
مقصود از اقامه دين و تفرقه نكردن در آن با توجه به اينكه بعضى شرايع احكامىمخصوص به خود داشته اند.
حكم آيه مطلق است و مخصوص احكام مشترك بين همه شرايع نيست
معناى اجتباء و مرجع ضمير در سه كلمه اليه
توضيح معناى آيه : (و ما تفرقوا الا من بعد ما جائهم العلم بغيا بينهم ....)
طرح يك سؤ ال و پاسخ آن
بيان آيه : (و قل آمنت بما انزل الله من كتاب ...)
عمل هر چه باشد از كننده اش تجاوز نمى كند
مقصود از جمع در لا الله يجمع بيننا
مقصود از اينكه فرمود: بعد از آنكه دين خدا استجابت شد حجت منكران خداباطل است
بحث روايتى
(دو روايت درباره شان نزول آيه : (و الذين يحاجون فى الله ....)
آيات 26-17 سوره شورى
مقصود از (كتاب ) و (ميزان ) در آيه : (الله الذىانزل الكتاب بالحق و الميزان ....)
سخن ديگر مفسرين در معناى (ميزان )
معناى اينكه فرمود: خدا به بندگان خود (لطيف ) است
مقصود از زراعت آخرت و زراعت دنيا و اينكه فرمود در زراعت آخرت مى افزاييم
استخدام در اين آيه و حاصل معناى آن و آيه قبلى
توضيح و تفسير آيه : (قل لا اسالكم عليه اجرا الا الموده فى القربى )
بررسى اقوال مختلف مفسرين درباره مراد از مودت قرباىرسول خدا (ص )
قول بعضى كه خطاب در آيه را به انصار دانسته اند نه قريش
قول به اينكه مراد از مودت به قربى مودت خود قربى است واشكال آن
مودت به قربى نمى تواند كنايه از صله رحم باشد
آنچه در آيه شريفه مودت است نه تودد
بيان اين وجه كه مقصود از مودت قربى ، محبت عترت واهل بيت پيامبر (عليهم الصلاة و السلام ) است
بطلان گفتار كسانى كه بر اين وجه ايراد گرفته اند
تاءييداتى بر وجه اخير كه مراد از مودت ، مودت بهاهل بيت عليه السلام باشد
اشاره به معناى اينكه خداوند بر حسن عمل مى افزايد
وجوه مختلف در معناى جمله (فان يشاء الله يختم على قلبك )
بحث روايتى
(رواياتى درباره اينكه در آيه مودت مراد از قربىاهل بيت رسول الله (ص ) است
آيات 50-27 سوره شورى
سنت الهى در روزى دادن به مردم : (ينزل بقدر ما يشاء)
شباهت رزق مادى با معارف حقه و شرايع آسمانى ، از نظرنزول و قسمت
توضيحى راجع به (قدير) بودن خداى تعالى
بررسى مفاد آيه (و ما اصبكم من مصيبه فبما كسبت ايديكم ....) كه وجود ارتباط بينگناهان و مصائب دنيوى را افاده مى كند
سه مطلبى كه از سياق آيه شريفه بدست مى آيد
تفسيرى بى پايه براى آيه و وجه بى پايگى آن
بيان آيات (و من آياته الجوار فى البحر...) كه كشتى ها را به عنوان يكى ازآيات خداوند به ياد مى آورد
دو تفسير ديگر در معنا مى آيد كه هر دو بى مورد و داراى تكلف اند
صفات نيك مؤ منين : اجتناب از كبائر و فواحش ، گذشت ، دفع ظلم از يكديگر و...)
معناى مشورت و آيه (و اءمرهم شورى بينهم )
وجه اينكه در جمله (و جزاء سيئة سيئه مثلها)عمل متقابل مظلوم در برابر ظالم را (سيئه ) ناميد
سه وجه در بيان (انه لا يحب الظالمين )
مظلوم حق مقابله به مثل دارد گو اينكه صبر و گذشت فضيلتى برتر است
وصف حال غير مؤ منين در روبرو شدن با عذاب الهى
معناى جمله (ان الخاسرين الذين خسروا انفسهم و اهليهم ) و اينكه گوينده آن كيانند ودر كجا آن را مى گويند
مفاد جمله : (يوم لا مرد له من الله ) درباره قيامت
توبيخ انسان متنعم سرگرم به دنيا
بحث روايتى
چند روايت درباره تقدير روزى از جانب خداوند سبحان
بيان سه اشكال در رابطه با (ما اءصابكم ...). و مفاد روايات مربوط به آن
بيان رواياتى در ارتباط با (يهب لمن يشاء اناثا
آيات 53-51 سوره شورى
اقسام سه گانه وحى در آيه شريفه (و ما كان لبشران يكلمه الله الاوحيا او من وراءحجاب او...)
وحى با واسطه قسم دوم وحى
اشاره به وجه تعليل نزول وحى از جانب خداوند به اينكه او (على حكيم ) است
توضيح آيه : (و كذلك اوحينا اليك روحا من امرنا...) و بيان مراد از (روح ) ووحى آن
اشكال دوم : قيد (من اءمرنا) چه وجهى دارد؟!
پاسخ اشكال دوم
معناى اينكه فرمود: (تو - قبل از نزول وحى - كتاب و ايمان را نمى شناختى ) وجمع آن با اينكه رسول الله (ص ) ...
تصديق رسالت و ايمان رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم
بيان اينكه صراط خدايى كه مالك آسمان ها و زمين است مستقيم و منتهى به سعادت مىباشد
تنها صراط مستقيم صراط خداوند است
بحث روايتى
(رواياتى درباره اقسام وحى نازل بر پيامبر (ص )، ايمان آن حضرتقبل از بعثت و...)
تعريف رسول ، نبى و محرت از زبان امام باقر عليه السلام
رواياتى از معصومينى درباره مراد ازدواج در (روحامن اءمرنا)
سوره زخرف آيات 14 - 1
مفاد و غرض كلى سوره مباركه زخرف
شرح مراد از اينكه در وصف قرآن فرمود: (و انه فى امّ الكتاب لدينا لعلىّ حكيم)
گفتارى دو احتمال درباره (احلكم تعقلون ) و پاسخ به آن
احتجاج بر ربوبيت و يگانگى خداى تعالى با ذكر بخشى از آيات تكوينى او
مقصود از به ياد آوردن نعمت پروردگار پس از سوار شدن بر كشتى ها و چهارپايان
آيات 25 - 15 سوره زخرف
ردّ و ابطال اين پندار مشركين كه خدا فرزند دارد و ملائكه دختران خدايند
وجه اينكهملائكه با عبارت (عباد الرحمن ) توصيف شده اند)
احتجاج مشركين براى بت پرستى خود با خلط بين اراده تكوينى و تشريعى خداىتعالى
مغالطه مشركين در خلط بين و اراده تشريعى خدا
تقليد كوركورانه همواره مستند امم مشرك بوده است
آيات 45 - 26 سوره زخرف
معناى سخن ابراهيم (ع ) به پدر و قومش : (انى براء مما تعبدون الا الذى فطرنىفانه سيهدين )
وجوهى كه درباره معناى آيه : (و جعلها كلمة باقية فى عقبه لعلهم يرجعون ) گفته شده
سخن مشركين كه در ردّ قرآن گفتند چرا بر يكى از بزرگان و توانگران نازل نشده و جواب به آنها با بيان اينكه ...
پاسخ به گفتار مشركين مكه
رزق دنيا به مشيت خداوند است و اختيار آن بدست انسان
تقسيم معشيت و بيان علل انقسام آن در مجمع انسانى
مقصود از اينكه فرمود: اگر مردم امت واحده نمى شدند، سقف خانه كافران را از نقره مىكرديم و...
وصف حال كور دلان روى گردان از ذكر خدا، كه قرين شيطانى دارند و در عين ضلالتخود را راه يافته مى پندارند
بيزارى جستن كافر كور دل از قرين شيطانى خود در قيامت
وجوه مختلف در معناى جمله (و لن ينفعكم اليوم اذ ظلتم انكم فى العذاب مشتركون )...
اقوال مفسرين درباره مقصود از اينكه خطاب به پيامبر اكرم (ص ) فرمود: (واسئل من ارسلنا من قبلك ...
بحث روايتى
توضيحى درباره روايتى كه جمله (و جعلها كلمة باقية فى عقبه ) را به امامت ذريهابراهيم (ع ) تفسير كرده اند
روايتى در ذيل آيه : (و قالوا لا نزل هنا القرآن علىرجل من القريتين عظيم )
رواياتى ديگر در ذيل برخى آيات گذشته
آيات 56 - 46- سوره زخرف
بيان آيات مربوط به ارسال موسى (ع ) به سوى فرعون و فرعونيان
بحث روايتى
روايتى در بيان مراد از خشم و رضاى خداى تعالى
سوره زخرف ، آيات 57 - 65
تفسير و شاءن نزول آيه : (و لما ضرب ابن مريم مثلا اذا قومك منه يصدون ) ووجوه مختلفى كه در اين باره گفته اند
سخن ديگر مفسرين در تفسير آيه شريفه
نقد و بررسى روايت مذكور
توجيهات ديگرى براى آيه و اشكالات آنها
گفتار طبرسى در مجمع البيان بعد از نقل وحده تغيير آيه
ردّ استبعاد كمالات عيسى (ع ) توسط مشركين ، و بيان امكان تزكيه انسان تا سر حدّملك گونه شدن
مقصود از اينكه (عيسى علم به قيامت است )
آيات 78 - 66 سوره زخرف
بيان اينكه همه دوستان جز متقين در قيامت دشمنان يكديگرند
معناى جمله : (فيها ما تشتهيه الانفس و تلذّ الاعين ) در وصف بهشت
مراد از اينكه در جواب در خواست مرگ ، به دوزخيان گفته مى شود: (اكثر شما از حقكراهت داشتيد)
آيات 89 - 79 سوره زخرف
وجوه مختلف در معناى آيه : (قل ان كان للرحمن و لد فانااول العابدين )
احتجاج بر وحدانيت خداى تعالى در ربوبيت
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل آيات گذشته مربوط به توحيد)
سوره دخان آيات 8 - 1
غرض و محتواى كلى سوره مباركه دخان
مقصود از نزول كتاب در (شبى مبارك )
بيان عدم منافات بين انزال (نزول دفعى ) قرآن وتنزيل (نزول تدريجى ) آن
لازمه دوبار نازل شدن قرآن و گفتار بعضى مفسرين در اين خصوص
مراد از جدا شدن هر امر حكيم در شب قدر (فيها يفرقكل امر حكيم )
گفتار بعضى از مفسرين درباره (فيها يفرقكل امرحكم )
بحث روايتى
(رواياتى درباره شب قدر و تقدير امور در آن )
آيات 33 -9 سوره دخان
اقوال مختلف مفسرين درباره عذاب دخان (فارتقب يوم تاءتى السماء بدخان مبين ...)
بيان آيات مربوط به امتحان و ابتلاى قوم فرعون و بعث موسى (ع ) به سوى آنان
مقصود از اختيار بنى اسرائيل بر عالمين
بحث روايتى
(رواياتى درباره عذاب دخان ، و گرييدن زمين و آسمان )
آيات 59 - 34 سوره دخان
توضيح اين جمله منكران معاد كه گفتند: (ان هى الا موتتنا الاولى ) و چند وجه درمعناى آن
خلاصه اشكال و پاسخ آن
اثبات معاد با بيان اينكه خلقت آسمان ها و زمين به حق بوده
معنا و وجه اينكه در قيامت اغناء و نصرت نخواهد بود و مقصود از استثناء (الا من رحمالله ...)
توضيح مراد از اينكه فرمود اهلبهشت جز مرگ نخستين مرگى نمى چشند و جواب از اشكالى درباره استثناء (الا الموتهالاولى )
پاسخ از اشكال دوم
بحث روايتى
(رواياتى درباره (تبع )، شفاعت و...)
سوره جاثيه آيات 13 - 1
غرض و مفاد كلى سوره مباركه جاثيه
وجه اينكه فرمود: (ان فى السموات والارض لايات ...) و آنچه حرف (فى )افاده مى كند
وجه اينكه آسمانها و زمين با اينكه خود آيت هستند در آيه شريفه طرف آيت دانسته شدهاند
آيت بودن خلقت انسان و جنبندگان
باران رزقى است كه خداوند متعال از آسماننازل مى كند
وجه اينكه هر دسته از آيات را به ترتيب براى مؤ منين )، (لقوم يوقنون ) و(لقوم يعقلون ) ذكر فرمود
توجيه صاحب تفسير كشف در ترتيب مذكور در آيه و نقد آن
كلام فخر رازى در توجيه ترتيب مذكور درآيد
مقصود از ايمان به آيات خدا و معناى جمله (قباءىّ حديث بعد الله و اياته يؤ منون)
سخن بعضى از مفسرين در خصوص آيه (فباى حديث بعد الله و آياته ياءمنون )
وصف حال هر (افاك اثيم ) كه به آيات خدا استكبار ورزيده استهزاء مى كنند و...
مفاد كلمه (منه ) در جمله (و سخر لكم ما فى السموات و ما فى الارض جمعيا منه)
آيات 19 - 14 سوره جاثيه
بيان آيه : (نقلللذين آمنوا يغفروا للذين لا يرجون ايام الله ) كه اغماض از رفتار مشركين را توصيهمى كند
بيان علت امر به مغفرت در (ليجزى قوما بما كانوا يكسبون )
مقصود از (كتاب )، (حكم ) و (بينات من الامر) كه خداوند به بنىاسرائيل داد
آيات 37 - 20 سوره جاثيه
مراد از رحمت خداوند و اختصاص آن به گروه خاصى در اين آيه
توضيح اينكه بد كاران نه در حيات و نه در ممات با مؤ منان صالحالعمل برابر نيستند
احتجاج براى اثبات معاد با استناد به حق و عدالت
ابطال پندار كفار در يكسان دانستن مرگ نيكوكار و بدكار
حقيقت عبادت اطاعت كردن است
معناى (اله ) گرفتن (هوى )
مفاد جمله : (و اضله الله على علم ) و بيان عدم منافات بين ضلالت و علم
معناى سخن منكران معاد: (ما هى الا حياتنا الدنيا نموت و نحيا و ما يهلكنا الا الدهر) واشاره به چند قول در معناى اين آيه
گفتار برخى مفسرين كه مراد آيه را نتاسخ و ثنى ها دانسته اند و نقد گفتار آنان
معنا و تفسير آيه : (هذا كتابنا ينطق عليكم بالحق انا كنا نستنسخ ما كنتم تعملون ) وتوضيحى درباره كتابت اعمال
اقوال ديگر مفسرين در تفسير اين آيه
بحث روايتى
چند روايت در ذيل آيه : (افراءيت من اتخذ الهه هويه ) و (و ما يهلكنا الا الدهر)
روايات و توضيحاتى درباره كتابت و استنساخاعمال در ذيل آيه : (هذا كتابنا ينطق عليكم بالحق ...)
سوره احقاف آيات 14 - 1
غرض و مفاد كلى سوره مباركه احقاف
احتجاج عليه پرستش بت ها و معبودهاى زمينى
معناى واژه (اثاره ) و مفاد آيه با توجه به معناى آن
احتجاج عليه مشركين كه قرآن را افتراء به خدا دانسته رسالت پيامبر (ص ) را منكرشدند
معنا و مفاد آيه : (قل ما كنت بدعا من الرسل و ما ادرى مايفعل بى و لا بكم )
نفى علم غيب از پيامبر (ص ) در جمله (و ما ادرى ...) از جهت بشر بودن او است و بااثبات ...
عدم منافات نفى علم غيب از پيامبر در اين آيه با عالم بر غيب بودن ايشان به وسيلهوحى الهى
بحثى فلسفى و دفع يك شبهه
(درباره عالم بودن پيامبر (ص ) و ائمه (ع ) به غيب ، و اثر و رابطه آن با زندگىو رفتار ايشان )
بيان اينكه علم غيب اثرى در جريان حوادث خارجى ندارد
على ملازم با اراده موافق است كه تواءم با التزام قلب نسبت به آن باشد
مقصود از (شاهد من بنى اسرائيل ) در آيه :(قل اراءيتم ان كان من عند الله و كفرتم ...)
وجوه مختلف در معناى آيه : (و قال الذين كفروا للذين امنوا لو كان خيرا ما سبقونااليه ...)
بحث روايتى
رواياتى درباره مراد از (اثارة من علم ) و راجع بهنزول آيه : (ام يقولون افتريه ...)
روايتى در ذيل جمله : (و ما ادرى ما يفعل بى ولابكم ) و اشكالات آن
روايتى درباره نزول آيه : (و شهد شاهد من بنىاسرائيل ...)
آيات 20 - 15 سوره احقاف
معناى آيه : (و وصينا الانسان بوالديه احسانا...)
دعا و در خواست توفيق شكر نعمت و انجام اعمال صالح و مرضى خدا
توضيحى درباره قبول بهترين عمل ، در مقابل در گذشتن از سيئات
اشاره به اختلاف درجات مؤ منين نيكوكار و كافران بدكار متناسب با اختلاف نفوس واعمال هر يك
وجوهى كه در معناى جمله : (و يوم يعرض الذين كفروا على النار) گفته شده است
حق مطلب در اينكه چرا در آيه شريفه كفار بر آتش عرضه شده اند نه آتش بر كفار!
آنچه پس از عرضه كفار بر آتش به آنان گفته مى شود
بحث روايتى
رواياتى درباره حداقل مدت حمل ، و مراد از (بلوغ اشد) درذيل آيه : (حملته امه كرها و وضعته كرها...)
دو روايت درباره (بلوغ اشد) و مراتب آن
روايتى راجع به شاءن نزول آيه : (والذىقال لوالديه افّ لكما...)
نقد كلام صاحب روح المعانى در تاءييد عبد الرحمان بن ابى بكر
دو روايت درباره كيفيت زندگى پيامبر (ص ) درذيل آيه : (اذهبتم طيباتكم فى حياتكم الدنيا)
آيات 28 - 21 سوره احقاف
اقوال مختلف درباره اينكه (احقاف ) در كجا واقع است ؟، و توضيح گفتگوى هود (ع) با قوم عاد
عذاب قوم عاد و انقراض آنان
معناى اينكه فرمود قوم عاد متمكن بودند و سمع و ابصار و افئده آنان و نيز ...
آيات 35 - 29 سوره احقاف
بيان آياتى كه استماع قرآن به وسيله عده اى از جن و باز گشتشان بسوى جنيان ودعوت...
معناى (اولواالعزم ) و اقوال مختلف درباره تعداد انبياى اولواالعزم (عليهم السلام )و اينكه چه كسانى هستند
بحث روايتى
(رواياتى درباره استماع قرآن بوسيله جن و ايمان آوردنشان و...، و درباره انبياىاولواالعزم )
تعداد انبياء اولوالعزم از زبان ائمه اطهار عليه السلام
سوره محمد آيات 6 - 1
اضلال و ابطالاعمال كافران ، و در مقابل ، پرده كشيدن بر سيئات مؤ منان صالحالعمل و اصلاح قلب ايشان
امر به كشتن بسيار كفار در رويارويى و جنگ با آنها، و سپس اسير گرفتن آنان
اشكالاتى كه متوجه گفتار بعضى از مفسرين است
معناى اينكه خداوند كسانى را كه در راه او كشته شدند هدايت و اصلاحبال مى نمايد
بحث روايتى
(رواياتى درباره اسير گرفتن كفار، و شاءننزول آيه : (و الذين قتلوا فى سبيل الله ...))
آيات 15 - 7 سوره محمد
معناى اينكه فرمود: اگر خدا را يارى كنيد خدا ياريتان مى كند
توضيح اينكه در تعليل نصرت مؤ منين و هلاكت كفار فرمود: خدا مولاى مؤ منان است وكافران مولايى ندارند
وصف بهشتى كه متقين بدان وعده داده شده اند 351
بحث روايتى
(چند روايت در ذيل آيه : (ذلك بانهم كرهوا ماانزل الله ) و بعضى آيات گذشته ديگر)
آيات 23 - 16 سوره محمد
اثر متفاوت استماع قرآن در كفار مهر بر دل خورده و در مؤ منان هدايت يافته
مقصود از اشراط (علامات ) قيامت و اينكه فرمود: علامتهاى قيامت آمده است
معناى اينكه خدا متقلب و مثواى شما را مى داند
معناى جمله (المغشى عليه من الموت ) و تطبيق آن بر گروهى از افراد ضعيف الايمان
معناى آيه : (طاعة و قول معروف ...) كه درباره مؤ منان مريض القلبى است كه ازعمل به وظيفه قتال و جهاد سرباز مى زند
احتمالات ديگرى كه در كلمه (طاعة ....) وجود دارد
مقصود از كسانى كه مرتدين به آنها وعده اطاعت مى دادند
معناى اينكه منافقان بيمار دل به سيمايشان و در لحن قولشان شناخته مى شوند
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل آيه : (و منهم من يسمع اليك ...) و درباره علائم قيامت ، استغفاروصله رحم )
رواياتى راجع به اينكه در زمان پيامبر (ص ) دشمنى با على (ع ) علامت نفاق بودهاست
آيات 38 - 33 سوره محمد
مقصود از اطاعت خدا و اطاعت رسول (ص ) و مفاد جمله : (لا تبطلوا اعمالكم ) در آيه :(يا ايها الذين امنوا اطيعوا اللّه ...)
گقتار بعضى از مفسرين در خصوص مراد از(ابطال اعمال )
نهى از سازش و متاركه جنگ ، معناى جمله (و لن يتركم اعمالكم )
نكوهش بخل ورزندگان از انفاق مال در راه خدا
بحث روايتى
(رواياتى درباره : ابطالاعمال ، صلح نكردن با كفار، و استبدال قومى ديگر - و ان تتولوايستبدل قوما غيركم ...)
سوره فتح آيات 7 - 1
اشاره به مضامين سوره مباركه فتح و انطباق آن با ماجراى صلح حديبيه
توضيح و توجيه اينكه مقصود از فتح مبين در آيه : (انا فتحنا لك فتحا مبينا) صلححديبيه است
صلح حديبيه مؤ ثرترين عاملبراى فتح مكه در قرن هشتم هجرى بود
توجيه بعضى از مفسرين براى فرار از عدم ارتباط فتح مذكور با آمرزش گناهان
شرح مقصود از غفران ذنب متقدم و متاءخر پيامبر (ص ) در آيه : (يغفر لك اللّه تقدم منذنبك و ما تاءخر...) و ارتباط آن با فتح مبين
وجود متعددى كه در بيان معنى و مفاد آيه فوق گفته شده است
اشكال سوم : آمرزش گناهان بطور مطلق لازمه اش جايز بودن ارتكاب گناهان غيرقابل آمرزش همچون شرك به خدا است
نظريه سيد مرتضى در توجيه غفران نبوت پيامبران
مراد و مقصود از (نصر عزيز) در آيه (ينصرك الله نصرا عزيزا)
مراد از (سيكينت ) و انزال آن بر قلوب مؤ منين
سخن بعضى كه گفته اند مراد از (انزل ) اسكان و قرار دادن است و رد سخن آنان
گفتارى درباره ايمان و زياد شدن آن
(بيان اينكه ايمان علم و عمل - با هم - است و شدت و ضعف ايمان ناشى از شدت وضعف علم و عمل است )
سخن كسانى كه گفته اند: ايمان شدت و ضعف نمى پذيرد وعمل ربطى به ايمان ندارد و بيان ضعف و بى پايگى اين سخن
بيان ضعف و بى پايگى اين سخن
سخن بعضى از مفسرين درباره زيادت ايمان در آيه (ليزدادوا ايمانا مع ايمانهم )
معناى اينكه فرمود: جنود آسمانها و زمين از آن خدا است
بحث روايتى
روايتى پيرامون ماجراى صلح حديبيه و نزول آيات : (انا فتحنا لك فتحامبينا...)
روايتى از ابن عباس در شر واقعه صلح حديبيه
روايتى ديگر درباره جريان صلح حديبيه
مضمون عهدنامه صلح حديبيه
كاتب رسول خدا در معاهده صلح حديبيه على بن ابى طالب عليه السلام بود
روايتى به نقل از تفسير (الدرا المنثور) در بيان شاءننزول سوره فتح
دو روايت در بيان معناى آيه : (ليغفر لك اللّه ما تقدم من ذنبك و ما تاءخر...)
روايتى در باره مراد از (سيكينت ) و روايتى درباره اينكه ايمانعمل است و شدت و ضعف و زيادت و نقصان دارد
آيات 10 - 8 سوره فتح
معناى (بيعت ) و اينكه بيعت با پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم بيعت با خدا است
اقوال مفسرين در معناى جمله : (يد اللّه فوق ايديهم ) كه در آيه مربوط به بيعتاست
بحث روايتى
(روايتى در ذيل جمله : (يد اللّه فوق ايديهم ) و روايتى درباره كيفيت بيعت )
آيات 17 - 11 سوره فتح
عذرى كه تخلف كنندگان از همراهى با پيامبر (ص ) آوردند و گفتند:اشتغال به سرپرستى اموال و ...
مقصود از اينكه درباره متخلفانى كه در خواستشان در مورد پيوستن به مجاهدان براىغنيمت گرفتن ردّ ...
آيات 28 - 18 سوره فتح
اشاره به اينكه مقصود از رضا و سخط خدا ثواب و عقاب او است و آيه : (لقد رضىالله عن المؤ منين اذ ...
توضيحى راجع به تفريع جمله : (فعلم ما فى قلوبهم ) بر قلبش : (لقدرضى الله ...)
مقصود از ناس در جمله (فكف ايدى الناس عنكم )
اخبارات غيبى و پيشگويى هايى كه در سوره فتح آمده است
بيان آياتى كه راجع به جنگ نكردن با مشركين مكه و صلح با آنان است
مقصود از (كلمة التقوى ) و اينكه مؤ منين احق به آن واهل آن هستند
فتح قريب فتح حديبيه است ، نه فتح خيبر و يا فتح مكه چنانچه بعضى پنداشته اند
بحث روايتى
رواياتى درباره روز شجره و تجديد بيعت مسلمانان بارسول الله (ص )
همه شركت كنندگان در بيعت روز شجره به پيمان خود وفا نكردند
چند روايت درباره مراد از (كلمه التقوى ) در جمله (و الزمهم كلمه التقوى )
رواياتى راجع به ماجراى جنگ و فتح خيبر
فردا پرچم را به دست كسى خواهم داد كه ...
فتح قلعه خيبر بدست مبارك اميرالمؤ منين عليه السلام
آنچه بعد از جريان فتح قلعه خيبر اتفاق افتاد
تسليم شدن مردم فدك و تقسيم اموال خيبر بين مسلمانان
آوردن گوسفند مسموم يك يهوديه براى رسول الله (ص )
آيه 29 سوره فتح
اوصاف كسانى كه با پيامبر (ص ) بودند
سيماى ياران پيامبر كه حاكى از خشوع آنها براى خدا است
وعده خدا به مغفرت و اجر عظيم شامل همه كسانى كه با پيامبر (ص ) بودند (صحابه) نمى شود
وفاى به عهد نيز همچون ايمان و عملصالح شرط مغفرت و اجر عظيم الهى است
نقل و ردّ اين سخن كه وعده مغفرت و اجر عظيم در آيه : (وعد الله الذين امنوا و عملواالصالحات منهم ...) شامل همه صحابه است
سياق آيه دلالت بر عدم انفكاك عمل صالح از اصحابرسول خدا نمى كنند
سوره حجرات آيات 10 - 1
مسائل و مطالبى كه سوره مباركه حجراتمشتمل بر آنست
توضيح معناى جمله : (لا تقدموا بين يدى الله و رسوله ) و بيان اينكه مفاد آن ايناست كه هيچ حكمى ...
وجوه مختلف ديگرى كه مفسرين در معناى جمله فوق گفته اند
مراد از اينكه فرمود: صداى خود را از صداى پيامبر بلندتر نكنيد
توضيح راجع به جمله : (ان تحبط اعمالكم و انتم لا تشعرون ) و وجوهى كهدرباره ظهور آن در اينكه بدون ...
رد توجيه كسانى كه مراد از حبط را ثواب نداشتن خودعمل دانسته اند
توجيه بعضى مفسرين كه نهى در آيه را به ملاك پرهيز از عملى كه باعث آزار پيامبرمى شود دانسته اند
اشكال به توجيه اخير: تكليف مذكور يك تكليف نفسى است نه غيرى
وعده جميل به مؤ منانى كه ادب را در محضر پيامبر صلى الله عليه و آله و سلم رعايتكنند
توضيحى راجع به نقش (خبر) در زندگى اجتماعى انسان و اقسام خبر و لزوم تبينو تفحص درباره اخبار فاسق
لزوم پيروى از رسول الله (ص ) و وجه و سبب اينكه آن جناب نبايد از ديگران اطاعتكند
خداوند دلهاى مؤ منين را به زيورى آراسته كه مجذوب ايمان مى شوند و از كفر وعصيان تنفر پيدا مى كنند
وجه تغيير سياق آيه كه در آن خطاب را متوجه شخص پيامبر نموده است
امر به اصلاح بين دو طايفه از مؤ منين كه به جنگ با هم پرداخته اند وتعليل آن به اينكه مؤ منان برادر يكديگرند
گفتارى در معناى اخوت
بحث روايتى
رواياتى در ذيل آيه : (لا تقدموا بين يدى الله و رسوله ) و (لا ترفعوااصواتكم فوق صوت النبى )
روايتى درباره شاءن نزول آيه : (ان جائكم فاسق بنباء فتبينوا)
حبّ همان دين است و دين همان حبّ است
چند روايت درباره اخوت ايمانى و شاءن نزول آيه : (و ان طائفتان من المؤ منيناقتتلوا...)
آيات 18 - 11 سوره حجرات
نهى از مسخره كردن يكديگر و عيبجويى و بد زبانى كردن
معناى جمله : (بئس الاسم الفسوق )
مقصود از (اجتناب از ظن ) و مفاد قيد (كثيرا) در آيه : (يا ايها الذين امنوا اجتنبواكثيرا من الظن ...)
نهى از تجسس عيوب ديگران و از غيبت كردن و بيان مفسده غيبت و تجسس (و لا تجسسوا ولا يغتب بعضكم بعضا...)
غيبت عامل مؤ ثر در سقوط منزلت و هويت اجتماعى انسان
مثالى گويا براى روشن شدن زشتى حقيقت چيست
توبه عامل آمرزش گناهان ياد شده و بلكه مطلق گناهان است
معانى مختلفى كه براى (شعوب ) و (قبائل ) گفته شده است
توضيح اينكه تقوا تنها كرامت و امتياز حقيقى است (ان اكرمكم عند الله اتقيكم )
تقوى يك مزيت واقعى و حقيقت است نه آن مزايائى كه انسانها براى خود مايه كرامت وشرف قرار داده اند
معناى اينكه فرمود: به اعراب بگو ايمان نياورده ايد بلكه بگوييد اسلام آورده ايم
مؤ منان واقعى اين چنين هستند
ايمان ثابت و مستقر و جهاد با مال و جان از صفات مؤ منان واقعى است
بحث روايتى
رواياتى در مورد نهى از مسخره كردن يكديگر، بد زبانى و تنابز به القاب ، غيبتو سوء ظن ، در ذيل آيات مربوطه گذشته
دو روايت در شاءن نزول آيه (اءيحب اءحدكم اءنياءكل ...)
كلام معصومين عليه السلام در حسن ظن به برادر مسلمان وحمل كار او بر صحت
چند روايت دال بر اينكه غيبت از زنا شديدتر است
رواياتى درباره اينكه تنها ملاك فضيلت تقوا است
رواياتى در خصوص فرق بين اسلام و ايمان
سوره ق آيات 14 - 1
محتواى سوره مباركه ق
اقوال مختلف درباره جواب قسم (و القرآن المجيد)
مفاد آيه : (قد علمنا ما تنقص الارض منهم ...) كه در مقام ردّ سخن مشركين مبنى براستبعاد معاد است
مراد از كتاب در (عندنا كتاب حفيظ) لوح محفوظ است
مقصود از اينكه فرمود تكذيب كنندگان قيامت حق را تكذيب كرده در (امر مريج ) هستند
اشاره به برهانى كه جمله : (و احيينا به بلدة ميتا كذلك لك الخروج ) در ردّاستبعاد معاد توسط مشركين متضمن است
بحث روايتى
(رواياتى درباره كوه قاف و بيان اينكه اين روايات غيرقابل اعتماد و مردودند)
آيات 38 - 15 سوره ق
رد استبعاد اعاده خلقت ، و بيان امكان آن با استناد به وقوع خلقت نخستين
قدرت و علم خداوند در خلق و تدبير موجودات بهحال خود باقى است
بيان مقصود (نزديگى خداوند بر انسان ) با عبارتى ساده و همه كس فهم
علم خدا به انسان از طريق فرشتگان كاتباعمال
گفتار بعضى از مفسرين پيرامون ظرف (اذا) در آيه شريفه
فرشتگان موكل بطور كامل مراقب انسان هستند و چيزى را از قلم نمى اندازند
معناى اينكه فرمود: سكره موت (به حق ) آمد
مقصود از سائق و شهيدى كه در قيامت همراه هر كسى مى آيند و بيان اينكه مخاطب آيه :(لقد كنت فى ...
دو نكته اى كه از اين آيه شريفه استفاده مى شود
معناى آيه : (و قال قرينه هذا ما لدىّ عتيد)
پاسخ خداى تعالى به عذرى كه به قرين شيطانى مشرك دوزخى مى آورد
تفسير و توضيع (و ما اءنا بظلام للعبيد)
وجوهى كه درباره سئوال و جواب در آيه : (يومنقول لجهنم هل امتلات و تقول هل من مزيد) و مفاد آن گفته شده است
وصف متقين و ورودشان به بهشت
معناى اينكه درباره بهشت متقين فرمود: (لهم ما يشاؤ ن فيها و لدنيا مزيد)
بحث روايتى
روايتى در ذيل آيه : (افعيينا بالخلق الاول ...) و درباره دو فرشته نويسندهحسنات و سيئات
روايتى دال بر اينكه خطاب (القيا فى جهنمكل كفار عنيد) به پيامبر و على (عليهما الصلوة و السلام ) مى شود
چند روايت در ذيل آيه : (يوم نقول لجهنمهل امتلاءت ...) و راجع به اينكه درباره متقين در بهشت فرموده : ...
روايتى در شاءن نزول (و لقد خلقنا السموات و الاءرض ...) و سخنى پيرامون آن
آيات 45 - 39 سوره ق
بيان آيات آخر سوره كه پيامبر (ص ) را امر به صبر و تسبيح خدا مى كند و روز قيامترا به ياد مى آورد
بحث روايتى
(چند روايت در ذيل آيه : (و سبح بحمد ربكقبل طلوع الشمس و قبل الغروب ) و مراد از (ادبار السجود)
سوره ذاريات آيات 19 - 1
بيان غرض و مفاد اين آيات شريفه
اشاره به اينكه سوگندهاى چهارگانه در آيات : (والذاريات ذروا...)سوگند بههمه اسباب مؤ ثر در تدبير سراسر جهان است
تاءكيد بر صدق و وقوع معاد و جزا
معناى آيه : (والسماء ذات الحبك ) و مقصود از اينكه كفار در(قول مختلف ) هستند
وجوه مختلف در معناى جمله : (يؤ فك عنه من افك )
توضيحى در مورد جمله : (ايّان يوم الدين ) كه سؤال (خراصون ) از زمان روز قيامت است
معناى اينكه در وصف متقين فرمود: (كانوا قليلا منالليل ما يهجعون )
بحث روايتى
چند روايت درباره مراد از ذاريات ، حاملات ، جاريات ، مقسمات ، و در معناى (و السماءذات الحبك )
روايتى در معناى (قليلا من الليل ما يهجعون ) و (بالاسحارهم يستغفرون ) و مراداز (سائل ) و (محروم )
آيات 51 - 21 سوره ذاريات
اقسام آياتى كه در انفس انسان ها هست و بر يكتايى خداوند در ربوبيت دلالت مىكند
وجوه مختلف در اينكه فرمود: (و فى السماء رزقكم و ما تدعون )
احتمال اينكه مقصود از آسمان در آيه شريفه غيب باشد نيز ممكن است
گفتارى درباره كافى بودن رزق براى روزى خواران
داستان وارد شدن ملائكه ماءمور به هلاك ساختن قوم لوط ابراهيم (ع ) و آنچه بينميزبان و ميهمانان گذشت
آيتى كه خداوند با عذاب قوم لوط و هلاكتشان بر جاى گذاشت
اشاره به هلاكت فرعون و لشكريانش و هلاكت عاد، ثمود و قوم نوح (ع )
معناى آيه : (و السماء بنيناها بايد و انا لموسعون )
بحث روايتى
(روايتى درباره آيات انفسى ، رزق ، يد داشتن خدا، و خلق زوجين از هر چيز و...)
رواياتى از معصومين عليهم السلام در بيان ويژگيهاى خلقت خداوند
آيات 60 - 52 سوره ذاريات
طغيان و استكبار، علت مشترك تكذيب اقوام مكذب بوده است
برسى مفاد آيه (و ما خلقت الجن و الاءنس الا ليعبدون ) و توضيحاتى درباره اينكهغرض از خلقت انس و جن عبادت خداست
بيان اينكه الف و لام در (الجن و الانس ) الف و لام جنس ، و لام در (ليعبدون ) لامغرض است
احتمال اينكه مراد از عبارت عبادت تكوينى باشد نه دينى ، و يا اينكه مراد صلاحيت واستعداد عبادت باشد احتمالاتى ضعيف است
حق در مطلب در مراد از عبادت
معناى اينكه فرمود: (ما اريد منهم من رزق و ما اريد ان يطمعون )
بحث روايتى
(روايتى در ذيل آيه : (فذكر فان الذكرى تنفع المؤ منين ) و آيه : (و ما خلقت الجنو الانس الا ليعبدون ) و درباره طلب روزى )

+ نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم مرداد 1389ساعت 2:32  توسط حسین  | 

معرفی 2 کتاب دیگر


نام كتاب : تفسير الميزان جلد 15


نام نويسنده : علامه طباطبايي رحمه الله عليه

    
border="0"

سوره مؤ منون آيات 1-11
معناى (فلاح ) و (ايمان واقعى )
معناى (خشوع )
بيانى درباره اين وصف مؤ منين كه فرمود: (الذين هم فى صلاتهم خاشعون )
گفتارى در معناى تاءثير ايمان (و بيان اينكه ايمان عبارت است از (علم عملى ) )
مراد از لغو و اعراض از لغو در آيه شريفه
اشاره به اينكه وصف مؤ منين به اعراض از لغو كنايه از علّو همت و كرامت نفس ايشاناست .
معنا و وجه (والذين هم للزكوة فاعلون )
زكوة ، يكى از بزرگترين عوامل تقارب طبقات جامعه
معناى (امانت ) و داخل (عهد) و مراد از رعايت آن دو (والذين هم لا ماناتهم و عهدهمراعون )
چند روايت درباره خشوع در نماز
رواياتى در معناى اعراض از لغو و حفظ فرج
بيانى در اين باره كه ازدواج موقت در عرف قرآن و صدر اسلام مشروعيت داشته و نكاحمحسوب مى شود
قرائن و شواهد ديگرى بر مشروعيت متّعه
بيان فساد گفتار كسانى كه زوجيت متعه را انكار كرده اند
روايات ديگرى در ذيل آيات 1 الى 11 سوره مؤ منون
(در باره فلسفه و حكمت تشريع ازدواج موقت در اسلام )
سوره مؤ منون ، آيات 12 تا 22
مراد از (انسان ) در آيه : (و لقد خلقنا الانسان من سلاسة من طين )
مقصود از اينكه فرمود: (ثم انشاءناه خلقا آخر) و معنايى كه تعبير به انشاء افادهمى كند.
معناى (بركت ) و اينكه فرمود: (فتبارك الله احسن الخالقين ).
اشاره به اينكه خلقت اختصاص به خداى تعالى ندارد
مقصود از (طرائق ) در آيه : (و لقد خلقنا فوقكم سبع طرائق ).
يادآورى نعمت باران ، رويانيدن اشجار، فوائد چهارپايان و...
رواياتى درباره مراحل مختلف خلقت انسان
دو روايت درباره آيه : (و شجرة تخرج من طور سيناء...) ).
سوره مؤ منون آيات 23 تا 54
اشاره به عقيده بت پرستان درباره عبادت آلهه و معناى خطاب نوح عليه السلام بهقوم خود: (اعبدوا الله ...)
افترائات و احتجاجات قوم نوح عليه السّلام در مقام انكار رسالت آنحضرت .
و دورى گزيدن از قوم خود كه بعد از انكار و تكذيبشان محكوم به عذاب شده بودند
اشراف و بزرگان قوم نوح عامه مردم را عليه پيامبراشان مى شورانند.
نزول عذاب الهى و آغاز آن با صيحه اى آسمانى
يادآورى سنت الهى : هدايت امم با ارسال رسل ، تكذيب امتها آنان را و عذاب الهى و...
اشاره اى به رسالت موسى و هارون
خطابى از خداوند به عموم پيامبران
بحث روايتى (روايتى در ذيل برخى آيات گذشته )
سوره مؤ منون ، آيات 55 تا 77
تاءخير در عذاب كافران و بهره مند ساختن آنان بهمال و فرزندان براى املاء و استدراج آنان است نه براى خيرخواهى .
شرح صفات مؤ منين
(خيرات ) در جمله : (اولئك يسارعون فى الخيرات ...)اعمال صالحه ناشى از اعتقاد حق است .
بيان اينكه در دين خدا تكليف حرجى نه در اعتقاد و نه درعمل وجود ندارد (لا يكلف الله نفسا الا وسعها)
فايده وجود نامه اعمال و جواب به شبهه اى كه فخر رازى در اين باره ذكر كرده است.
اعمال بد مانع از انجام اعمال صالحه است .
رد عذرهايى كه مشركين براى قبول رسالت پيامبر صلى اللّه عليه و آله آوردند.
معنائى كه آيه (ولو اتبع الحق اهدائهم لفسدت السموات و الارض ) بيانگر آن است .
وجه اينكه از قرآن كريم به (ذكر) تعبير شده است .
اشاره به اينكه حق صراط مستقيم است و كافران گريزان از حق ، منحرف از صراطمستقيم هستند.
بحث روايتى (رواياتى درباره مراد از (قلوبهم وجلة ) و معناى استكانت و تضرعو...)
سوره مؤ منون ، آيات 78 - 98
يادآورى نعمت شنوايى و بينايى (مشترك بين انسان و حيوان ) و خردمندى (متخصص بهانسان )
استبعاد و سپس انكار بعث و معاد از جانب كافران
ردّ سخنان كافران با اثبات امكان بعث و قيامت با بيان مالكيت حقيقه خداوند.
بيان اينكه مالكيت اعم از ربوبيت است .
اشاره به اختلاف عقائد بت پرستان درباره الله ، ارباب و آلهه .
معناى آيه (قل من رب السموات السبع ...)
معناى (ملكوت ) و اين كه ملكوت هر چيزى به دست خدا است و اثبات امكان بعث و معاداز اين طريق .
منضور از اينكه فرمود: (و هو يخبر و لا يجار عليه ).
مراد از (اتخاذ ولد) كه به خداوند نسبت داده مى شد و در نفى آن فرموده است : (مااتّخذ اللّه من ولد).
تقرير يك حجت بر نفى تعدد آلهه ، در جمله : (اذا لذهب كلّ اله بما خلق )
بيان حجت ديگرى بر نفى تعدد آلهه كه جمله (ولعلا بعضهم على بعض ) متضمن آناست .
اشاره به تفاسير ديگر در معناى آيه شريفه
معناى (همزات الشياطين )
سوره مومنون ، آيات 99 - 118
وصف حال مشركين در حال رويارو شدن با مرگ و تمناى بازگشت نمودن و عدم اجابت آن(قال ربّ ارجعون ...)
معناى (برزخ ) و مراد از: (و من ورائهم برزخ الى يوم يبعثون )
مقصود از اينكه در قيامت حسب و نسبى در بين نيست و كسى ازحال ديگرى نمى پرسد
توضيح اينكه اهل عذاب در مقام اعتراف و تقاضاى برگشت مى گويند: (ربّنا غلبتعلينا شقوتنا...)
جواب رد خداوند به توبه و تقاضاى دوزخيان
اشاره به برهانى براى مساءله بعث با بيان منزه بودن خداى ملك حق از انجام كاربيهوده و عبث .
بحث روايتى
پاره اى از روايات مربوط به برزخ و احوال آن
در قيامت هر حسب و نسبى منقطع است جز حسب و نسبرسول اللّه (ص )
روايتى ديگرى درباره بهشت و دوزخ و ساكنان آنها
سوره نور، آيات 1 تا 10
معنا و مورد استعمال كلمه (سورة ) و مقصود از اينكه فرمود: (سورة انزلناها وفرضناها)
بيان حد زناى زانى و زانيه
معناى اينكه فرمود: (زانى جز با زانيه يا مشركه نكاح نمى كند، و با زانيه جززانى يا مشرك ازدواج نمى كند...)
وجوهى كه درباره اين آيه گفته شده است
تشريع حد قذف
بيان حكم (لعان )
چند روايت در باره آيه حد زنا و آيه : (الزانى لا ينكح الا زانية او مشركة ...) وشاءن نزول آن .
رواياتى درباره آيات راجع به قذف و لعان و شاءننزول آنها
روايتى در شاءن نزول آيه لعان
سوره نور، آيات 11
بيان آيات مربوط به داستان افك
شناخته و رسوا شدن عناصر فاسد، براى مجتمع صالح و اسلامى خير است (لاتحسبوه شرّا لكم ...)
توبيخ كسانى كه وقتى اتهام دروغ (افك ) را شنيدند آن را رد و تكذيب نكردند وبدون تحقيق و علم آن را شايع ساختند.
اگر فضل و رحمت خدا بر شما نبود هيچ يك از شما هرگز پاك و تزكيه نمى شد
كسانى كه زنان مؤ منه محصنه را متهم به زنا مى كنند در دنيا و آخرت لعنت شده وعذابى عظيم دارند.
معناى اينكه در آخرت مى دانند كه خدا حق مبين است
روايتى مفصل از (الدر المنثور) دربارهنزول آيات مربوط افك درباره عائشه
موارد اشكال در اين روايت و روايات ديگرى كه از طرق عامه در اين بارهنازل شده است .
رواياتى از طرق شيعه كه بنابر آنها داستان افك درباه ماريه قبطيه ، و تهمت زنندهعائشه بوده .
اشكالاتى كه بر اين روايت نيز وارد است
روايات ديگرى در ذيل آيات مربوط به افك ، قذف و آيه : (الزانى لا يتكح ...)
سوره نور، آيات 27 تا 34
بيان آيات مربوط به دخولبه خانه ديگران .
اذن عام براى دخول به اماكن عمومى .
دستور غضّ بصر و حفظ عورات
امر به حجاب دارى و آشكار نساختن مواضع زينت و...
امر و تشويق به ازدواج و به عقد قرارداد جهت آزادى بردگان (مكاتبه )
بحث روايتى
رواياتى در ذيل آيات مربوط به استيناس و استيذان در هنگام ورود به خانه ديگران .
رواياتى درباره چشم فرو بستن از نگاه به نامحرم و حفظ فروج و...
رواياتى در ذيل آبات مربوط به امر تشويق به نكاح ، مكاتبه با بندگان و نهىاكراه كنيزان به زناكارى
سوره نور، آيات 35
معنا و مفادى كه آيات : (الله نور السموات و الارض ...) متضمن آن است .
معناى (نور) و توضيح مراد از اينكه فرمود: (خدا نور آسمانها و زمين است ).
خداوند براى همه موجودات (معلوم ) است و همه او را مى شناسند.
مقصود از نور خدا همان نور ايمان و معرفت است كه به مؤ منين اختصاص دارد.
تمثيل نور خدا به نور چراغ (مثل نوره كمشكوة ...). براى بيان تابش نور ايمان ومعرفت در قلوب مؤ منين .
مراد از جمله (نور على نور) در آيه شريفه
مؤ منينى كه داراى ايمان كامل هستند از نور خدا بهره مى گيرند.
وصف حال كسانى كه هيچ گاه از ياد خداوند باز نمى مانند(ع )"
اشاره به اينكه تسبيح خدا مقدمه حصول معرفت ، و حمد خدا بعد ازحصول معرفت اوست جلّ و علا.
وجه اين كه در (رجال لا تلهيهم تجارة و لا بيع ) الهاء تجارت و بيع هر دو نفى شدهاست .
وجه مقابله بين ذكر خدا و اقامه نماز در آيه شريفه
مقصود از اينكه درباره قيامت فرمود: (تتقلب فيه القلوب و الابصار)
توضيح فراز اولآيه پاداش مؤ منان (ليجزيهم الله احسن ما عملوا).
توضيح فراز دوم آن (و يزيدهم من فضله ).
توضيح فراز سوم آيه پاداش مؤ منان (و الله يرزق ...).
تشبيه اعمال غير مؤ منين به سرابى كه تشنه آن را آب مى پندارد و نكاتى كه اينتشبيه افاده مى كند.
تشبيهى ديگر: اعمال كفار چون ظلمات متراكم و مضاعفى است كه دست خود را در آننتوانند ديد.
استدلال بر اينكه خدا نور آسمانها و زمين است در آيه : (الم تر ان الله يسبح له منفى السموات و الارض ...).
نكات و لطائفى در استدلال اين آيه وجود دارد 1 اختصاص تسبيح خدا به عقلا و مرغانهوا.
از علم قطعى به رؤ يت (الم تر) تعبير شده است .
وجه تعليم به حيوانات در آيه شريفه .
وجه اختصاص تسبيح از ميان همه صفات كماليه خدا
نور عمومى خدا و نور خصوصى او همچون رحمت او دو گونه است .
ذكر مواردى از خلقت و تدبير خداوند براى بيان اينكه مبداء و مرجع امور مشيت خداىسبحان است
بيان ديگرى بر انحصار بازگشت امور به مشيت خداوند
بحث فلسفى
(در بيان اينكه خداوند علت اينكه تامه همه موجودات است ق ما يشاء...)
رواياتى در ذيل آيه نور (الله نور السموات و الارض ...) و مفردات و جملات آن
روايتى كه مى گويد آيه نور مثلاهل بيت عليهم السلام است و بيانى در ذيل آن
بيت اميرالمؤ منين عليه السّلام مصداق اكمل (فى بيوت اذن الله ) است
چند روايت درباره : (رجال لا تلهيهم تجارة و لا بيع ...)
سوره نور، آيات 47 ات 57
ايمان به خدا و پيامبر (صلى اللّه عليه و آله ) و اطاعت خدا ورسول (صلى اللّه عليه و آله ) واجب و ملازم يكديگرند
بيان اينكه نفاق انگيزه اعراض پاره اى از مؤ منان ظاهرى از حكم و حكميترسول اللّه (صلى اللّه عليه و آله ) بوده است
بر خلاف منافقان ، مؤ منان در برابر حكميت و حكم خدا ورسول (صلى اللّه عليه و آله ) تسليم بوده مى گويند: (سمعنا و اطعنا...)
منافقان سوگندهاى شديد ياد مى كنند كه از تو اطاعت مى كنند، بگو قسم مخوريد...
رسول را وظيفه اى و شما را وظيفه اى است ، نافرمانى شما به او زيانى نمى رساندو پيروى از او مايه هدايت خود شما است
وعده جميل الهى به مؤ منينى كه عمل صالح انجام مى دهند
مراد از استخلاف مؤ منين صالح العمل در زمين و مقصود از مستخلفينقبل از ايشان در آيه : (وعد اللّه الذين آمنوا منكم و عملوا الصالحات ...)
مراد از تمكين دين در (وليمكنن لهم دينهم الذى ارتضى لهم ) و بيان مفردات ديگرآيه
اختلاف شديد مفسرين پيرامون مورد نزول اين آيه و مفاد آن
بيان حق مطلب در معنا و مفاد آيه و مورد نزول آن
توضيح اينكه وعده استخلاف در آيه ، جز با اجتماعى كه با ظهور مهدى (ع ) بر پامى شود با هيچ مجتمعى قابل انطباق نيست
رواياتى در شاءن نزول آيات مربوط به منافقين
رواياتى درباره شاءن نزول و مفاد آيه : (وعد اللّه الذين آمنوا منكم و عملواالصالحات ليستخلقنكم فى الارض ...)
حديثى از اميرالمؤ منين عليه السّلام در نهج البلاغه كه در آن به آيه (وعد اللّه الذينآمنوا...) در عزت و نصرت مؤ منين استدلال كرده اند
وقت استدلال صاحب روح المعانى به حديث فوق در تطبيق آيه با زمان خلفاء
سوره نور، آيات 58 - 64
بيان آياتى كه متضمن پاره اى از احكام و آداب معاشرت است
بيان يك استثنا از عموم حكم حجاب
معناى اينكه فرمود: (فاذا دخلتم بيوتن فسلموا على انفسكم ) **فاذا دخلتم بيوتافسلموا على انفسكم تحية من عند الله مباركه طيبة ...***
نهى از بى اعتنايى كردن به دعوت و فراخوانىرسول اللّه (صلى اللّه عليه و آله ) و شانه خالى كردن از احضار و تكليف او (لا تجعلوادعاء الرسول ...)
(رواياتى در باره مفاد و شاءن نزول پاره از از آيات گذشته )
سوره فرقان ، آيات 1 - 3
توضيح آيه : (تبارك الذى نزل الفرقان على عبده ليكون للعالمين نذيرا)
اثبات ملك مطلق براى خداوند (له ملك السموات و الارض )
استنتاج فرزند و شريك نداشتن و انحصار خلقت ، تقدير و تدبير در اوعزوجل
توضيح اينكه خلقت ، تقدير و تدبير منحصرا از آن خداوند است
نكوهش مشركين كه آلهه اى گرفتند كه خالق چيزى نبوده و خود مخلوقند و مالك نفع وضرر، و موت و حيات و نشورى نيستند
بحث روايتى (دو روايت درباره مقصود از تسميه قرآن به (فرقان ) )
سوره فرقان ، آيات 4 - 20
حكايت طعنه ها و افترائاتى كه كفار عرب در باره قرآن كريم بهرسول الله (صلى اللّه عليه و آله ) زدند
تقرير و تبيين جوابى كه خداى تعالى به كفار داده(قل انزله الذى يعلم السرّ...)
طعنه كفار به پيامبر (صلى اللّه عليه و آله ) به اينكه او همچون سايرين غذا مىخورد و...
جواب خداى تعالى به اين احتجاج و انكار كفار
مراد از جنات و قصور در آيه شريفه
مبداء و منشاء تكذيب رسول الله (صلى اللّه عليه و آله و سلم ) انكار قيامت است
مقايسه بين احوال دوزخيان و بهشتيان
طرح يك اشكال و پاسخ به آن در ارتباط با مشيت مطلقاهل بهشت
پاسخ معبودهاى كفار به سؤ ال خداى سبحان در قيامت از آنها..آيا شما اين بندگان مراگمراه كرديد؟
معناى جمله (كانوا قوما بورا) كه در جواب آلهه به خداى سبحان آمده
رد استناد بعضى از مفسرين به اين جمله (كانوا قوما بورا) براى اثبات جبر، وشقاوت ذاتى كفار
پاسخ دوم به اشكال مشركين
دو نكته
روايتى درباره شاءن نزول آيه : (و قالوا ما لهذاالرسول ياكل الطعام ...) و دو روايت درباره جهنم و ورود در آن
سوره فرقان ، آيات 21 - 31
احتجاج ديگر كفار در رد رسالت رسول الله (صلى اللّه عليه و آله وسلم ): چراملائكه بر او نازل نشده ، پروردگارمان را نمى بينيم
معناى جمله (حجرات محجورا) و مراد مشركين از بكار بردن آن در قيامت
كفار ملائكه را مى بينند ولى به هنگام مرگ و در روزى كه بشارتى برايشان نيست ومى گويند (حجرا محجورا)
در آن روز به اعمال كافران مى پردازيم ... فجعلناه هباء منثورا
معناى (خير) در آيه : (اصحاب الجنة يومئذ خير مستقرا واحسن مقيلا)
توضيح اين تعبير از وقوع قيامت كه فرمود: (يوم تشقق السماء بالغمام ...)
بيان جمله : (الملك يومئذ الحق للرحمن ) و وجه اينكه فرمود: (قيامت بر كفار روزىبس دشوار است )
آه و حسرت ظالم (منحرف از هدايت ) در روز قيامت : (يا ليتنى اتخذت معالرسول سبيلا، يا ويلتى يا ليتنى لم اتخذ فلانا خليلا)
گلايه پيامبر (صلى اللّه عليه و آله ) در روز قيامت از عاصيان امت خود به خداوند
رواياتى در باره حبط اعمال و در ذيل آيات گذشته مربوط بهاهل جنت و نار)
سوره فرقان ، آيات 32 - 40
توضيح و تقرير طعنه و اعتراض به ديگر كفار به قرآن از جهت تدريجى بودننزول آن
توضيح اينكه در بيان علت و حكمت تدريجى قرآن فرمود: كذلك لنثبت به فؤ ادك...)
بيان اينكه نزول تدريجى آيات به هنگام حاجت به آنها كاملترين راه تعليم معارفالهى است
پاسخ به اشكالى در ارتباط با نزول تدريجى آيات
وجوهى كه مفسرين در توجيه نزول تدريجى قرآن گفته اند و بيان ضعف آن وجوه
مفاد آيه : (الذين يحشرون على وجوههم الى جهنم ...)
و وجوهى كه در معناى حشر بر وجوه گفته شده است
ياداورى هلاك ساختن اقوام كافر پيشين : قوم موسى عليه السّلام ، قوم نوح عليهالسّلام ، قوم عاد و ثمود و اصحاب الرّسّ و اقوام بسيار ديگر
(رواياتى درباره اصحاب رس و عذاب آنان و...)
بيان حد مسلحقه (جماع زنان با يكديگر)
سوره فرقان ، آيات 41- 62
بيان استهزاء كفار و پاسخ خداوند به اينعمل آنها
مراد از معبود گرفتن هواى نفس و توضيحى درباره جمله : (اتخذ الهه هويه )
نفى سمع و عقل از كفار و تشبيه آنان به چهار پايانبل هم اضل سبيلا
تشبيه و تنظير جهل و ضلالت مردم و هدايت آنان به وسيله انبياء، به كشيدن سايهو...
معناى (مد الظل ) از نظر ديگر مفسرين
اشاره به نعمت باد و آب باران
مقصود از اينكه فرمود با قرآن با دشمنان جهاد كن (جاهدهم به جهادا كبيرا)
تشبيه انقسام مردم به مؤ من و كافر، به آب دو دريا (يكى گوارا و ديگرى ناگوار) وبه خلقت زن و مرد از نطفه
مقصود از استثنا (الا من شاء ان يتخذ الى زبه سبيلا) در آيه :(قل ما اسئلكم عليه من اجر الا من شاء...)
نظر مفسرين درباره استثناء مذكور
تنها وكيل و متصرف در امور بندگان خدا است كه داراى حيات و ملك و علم مطلق است
معناى جمله (الرحمن فسئل به خبيرا) و اقوال مختلف مفسرين در اين باره
حكايت استكبار مشركين از سجده براى خداوند و فزونى نفرتشان از آن
بيان استغنا و تعزز خداوند در مقابل استكبار مشركين
تنظير روشنگرى عالم روحانى و معنوى انسانها باارسال رسل ، به روشنگرى عالم طبيعت با شمس و قمر
بحث روايتى (رواياتى در ذيل برخى آيات گذشته )
سوره فرقان ، آيات 63 - 77
صفات مؤ منين : تواضع و فروتنى ، و برخورد سالم درمقابل برخورد زشت و لغو جاهلان با ايشان
رعايت اعتدال در انفاق : يكى از صفات مؤ منين
معناى اينكه در وصف مؤ منان فرمود: (لا يدعون مع الله الها آخر) با توجه به عقيدهمشركان درباره عبادت خدا
توجيه مخلد مرتكبين قتل ، زنا و ربا در عذاب
وجوهى كه در معناى تبديل سيئات به حسنات (فاولئكيبدل الله سيئاتهم حسنات ) گفته شد.
حسنه يا سيئه بودن عمل منوط به آثار عمل است وتبديل سيئات به حسنات نيز به معناى تبديل آثار است
مراد از اينكه درباره مؤ منين فرمود: (لا يشهدون الزورو اذا مروا باللغو مرواكراما)
وصف ديگر عباد الرحمن : آيات خدا را كوركورانه و بدون معرفت و بصيرت نمىپذيرند
معناى اينكه ايشان از خداوند مى خواهند: (ما را براى متقين امام قرار بده )
معناى آيه شريفه : (قل ما يعبوا بكم ربى لولا دعاوكم ...)
بحث روايتى (رواياتى در ذيل آيات گذشته مربوط به اوصاف مؤ منين ، اسراف واقتار، تبديل سيئات به حسنات و...)
سوره شعراء، آيات 1-)
بيان غرض سوره مباركه شعراء و مكى بودن آن
تسلى دادن به پيامبر اكرم صلى اللّه عليه و آله : از اينكه ايمان نمى آورند غصهنخور
معناى اينكه مشركين از (ذكر محدث ) اعراض مى كنند
معناى جمله : (و ما كان اكثرهم مؤ منين ) و مفاد تعبير به (ما كان )
بحثى عقلى پيرامون علم خدا (نقد و رد سخن جبريون كه براى اثبات جبر، به تعلقعلم خدا به افعال بندگان استناد كرده اند)
(روايتى در ذيل آيه : (ان نشاء ننزل عليهم ..)
سوره شعراء، آيات 10 - 68
غرض اين آيات : مقايسه قوم خاتم الانبياء (صلى اللّه عليه و آله وسلم ) با قومموسى و هارون ، ابراهيم و نوح و...
اشاره به معناى (خوف ) و فرق آن با (خشيت )
بيان اينكه جمله : (فارسل الى هارون اخى ) حاكى ازتعلل و شانه خالى كردن از مسئوليت نيست
معناى (ذنب ) و مراد از اينكه موسى عليه السّلام فرمود: (و لهم على ذنب )
دلگرمى مى دادند خداوند به موسى و هارون : ما با شمائيم !
گفتگوى موسى عليه السّلام با فرعون
مفاد جمله : (و انت من الكافرين ) كه در خطاب فرعون به موسى عليه السّلام آمدهاست
پاسخ موسى عليه السّلام به سه اشكال و اعتراض فرعون بر آن حضرت
مقصود از ضلالت در سخن موسى عليه السّلام :(قال فعلتها اذا و اءنا من الضالين ...)
رد گفتار مفسرين در معناى ضلالت در آيه شريفه
مراد از حكمى كه بعد از گريختن موسى عليه السّلام از مصر به او داده شده (فوهبلى ربى حكما)
توضيح مفاد (وجعلنى من المرسلين ) كه جواب اعتراضاول فرعون در استبعاد رسالت موسى عليه السّلام است
توضيح مفاد (و تلك نعمة تمنها على ...) كه پاسخ اعتراض ديگر فرعون است
بيان گفتار مفسرين درباره جمله (الم نربك ) و اشكالات و توجهات مترتب برگفتارشان
اشاره به معتقدات بت پرستان درباره خداى سبحان و ارباب و آلهه
بيان علت اينكه فرعون گفت : (رب العالمين چيست ؟)
تقرير و توضيح جواب موسى عليه السّلام بهسوال فرعون (قال رب السموات و الارض و ما بينهما...)
دو نكته در ارتباط با پاسخ موس عليه السّلام به فرعون و بيان فساد گفتاربعضى مفسرين در اين زمينه
جواب دوم موسى عليه السّلام به فرعون به سؤال فرعون از حقيقت رب العالمين : (قال ربكم و رب آبائكم الاولين )
فرعون به موسى عليه السّلام بر چسپ ديوانگى مى زند
فرعون موسى عليه السّلام را به زندان تهديد مى كند
موسى عليه السّلام با پيشنهاد اظهار معجزه مى كند
معجزه عصى و يد بيضاء را نشان مى دهد و فرعون او را متهم به توطئه مى كند
پيشنهاد بزرگان قوم به فرعون در برابر ارائه معجزات موسى عليه السّلام
واكنش فرعون در مقابل ايمان آوردن ساحران
قسمت ديگر داستان موسى عليه السّلام : كوچ شبانه بنىاسرائيل از مصر و غرق و هلاك فرعون و فرعونيان
نتيجه گيرى از حكايت موسى عليه السّلام و فرعون
سوره شعرا، آيات 69 - 104
سؤ ال و جواب و مهاجه ابراهيم عليه السّلام با پدر و قوم خود درباره پرستش بتها
توضيحى در باره حقيقت بت پرستى و اينكه بت بصورت قبله اى براى عبادت خداىسبحان نبوده است
اعتراض ابراهيم عليه السّلام بر بت پرستى قوم خود
ابراهيم عليه السّلام رب العالمين را با وصف خلق و هدايت (تدبير) معرفى و توصيفمى كند (الذى خلقنى فهو يهدين ...)
اشاره ابراهيم عليه السّلام به نعمتهاى مادى خداوند
وجه اينكه ابراهيم عليه السّلام فرمود به مغفرت خدا طمع دارم ، و مراد از خطيئه اىكه به خود نسبت دارد
مقصود از (حكم ) و الحاق به صالحين كه ابراهيم عليه السّلام (از پروردگار خودتقاضا كرد (رب هب لى حكما والحقتى بالصالحين )
مراد از (لسان صدق در آخرين ) در دعاى ابراهيم عليه السّلام : (واجعل لى لسان صدق فى الاخرين )
بيان اينكه سود نداشتن مال و فرزندان در قيامت نتيجهانحلال اجتماع مدنى و بطلان اسباب اعتبارى در آن روز است
وجوه مختلف در باره مفاد و نوع استثناء (الا من اتى اللّه بقلب سليم ) در آيه : يوملا ينفع ...)
فرجام بد مشركان و جنود ابليس در قيامت
بحث روايتى (رواياتى درباره (لسان صدوق فى الاخرين )، استغفار ابراهيم عليهالسّلام براى پدر، قلب سليم ، شفاعت و...)
دو روايت در ذيل (و اغفر لابى ) و تصويرحال فرزند مؤ من و پدر مشرك در قيامت
بيزارى مجرمين در روز قيامت از يكديگر
دو روايت در ذيل (فما لنا من شافئين ...) و نااميدى كافران از شفاعت روز جزا
سوره شعرا، آيات 105 - 122
وجه اينكه قوم نوح را مكذب همه مرسيلن خوانده و فرموده است : (كذبت قوم نوحالمرسلين )
در گفتگوى نوح عليه السّلام با قوم خود، آنان ايمان آوردن افراد بىمال و مكنت به او را بر او خرده مى گيرند
نوح عليه السّلام از خداوند مى خواهد بين او و قومش قضاى خود را براند
بحث روايتى (چند روايت درباره نوح عليه السّلام و قوم او)
سوره شعرا، آيات 123 - 140
توبيخ قوم هود عليه السّلام بخاطر اسراف در شهوت (ساختن بناهاى كاخ مانند براىتفاخر و تفريح ) و افراد در غضب
انكار و تكذيب قوم هود عليه السّلام و هلاك گرديدنشان
روايتى درباره دعوت هود عليه السّلام و روايتى درذيل جمله : (اتبنون بكل ريع آية تعبثون )
سوره شعراء، آيات 141 - 159
نهى نمودن صالح عليه السّلام قوم ثمود را از اطاعت امر مسرفان كه فساد مى كنند واصلاح نمى كنند
توضيح اينكه نتيجه انحراف انسان از فطرت ، فساد و افساد در زمينبالمآل عذاب و هلاك است
تكذيب و نافرمانى قوم ثمود و گرفتار شدن به عذاب الهى
سوره شعراء، آيات 160 - 175
توضيح (ما خلق لكم ) كه در سخن لوط عليه السّلام با قوم خود آمده ، با بياناينكه آميزش با همجنس برخلاف نظام خلقت و فطرت انسان است .
سوره شعراء، آيات 176 - 191
اشاره به اينكه اصحاب ايكه چه كسانى بوده اند
دو روايت درباره رسالت شعيب عليه السّلام
سوره شعراء، آيات 192 - 227
معناى (انزال ) و (تنزيل ) و موارد استعمال آن دو در آيات قرآن كريم
توضيح و تفصيل معناى جمله : (نزل به الروح الامين على قلبك )
بيان مراد از قلب ، و چگونگى دريافت وحى بوسيله قلب
وجوه متعدد و بى پايه اى كه راجع به انزال وحى بر قلب پيامبر(صلى اللّه عليه وآله وسلم ) گفته شده است
اشاره به سخيف ترين قول در كيفيت نزول وحى توسط فرشته بر پيامبر صلى اللّهعليه و آله
معناى اينكه فرمود قرآن در كتب انبياى گذشته آمده بود (انه لفى ذبر الاولين )
تفسير (ولو نزلناه على بعض الاءعجمين فقراه عليهم ما كانوا به مؤ منين ) و معناى(اعجمين )
معناى آيه شريفه : (كذلك سلكناه فى قلوب المجرمين اينچنين قرآن را در دلهاىمجرمان عبور مى دهيم ).
هلاكت هر قومى بعد از اتمام حجت با آنان بوده است
ظالم نبودن خدا به چه معنا است ؟
پاسخ خداى تعالى به اين افتراى مشركين كه مى گفتند محمد (صلى اللّه عليه و آلهوسلم ) جنى دارد كه قرآن را برايش ‍ مى آورد
زندگى خاكى ملازم با تكليف است و عصمت انبياء عليهم السلام با مكلف بودن ايشانمنافات ندارد
اشاره به اينكه در دعوت دينى استثنا و تبعيض راه ندارد (و انذر عشيرتك الاقربين )
توضيح اينكه شياطين بر هر افاك اثيم نازل مى شوند
جواب به تهمت ديگرى كه مشركان بر پيامبر صلى اللّه عليه و آله وسلم مى زدند واو را شاعر و كلام وحى را شعر مى خواندند
روايات متعدد درباره آنچه كه پيامبر اكرم صلى اللّه عليه و آله بعد ازنزول آيه : (و انذر عشيرتك الاقربين ) انجام داد
نگرانى پيامبر صلى اللّه عليه و آله از سرنوشت امت پس از خود
روايات متعدد درباره آنچه كه پيامبر گرامى صلى اللّه عليه و آله بعد ازنزول آيه : (و انذر عشيرتك الاقربين ) انجام داد
پيمان برادرى و يارى بستن على عليه السّلام بارسول الله صلى اللّه عليه و آله وسلم بعد از انذار عشيرة اقربين
دو روايت در ذيل (و تقلبك فى الساجدين ) در خطاب بر پيامبر اكرم صلى اللّهعليه و آله است
روايتى درباره شعر و شعرا و نزول آيه : (و الشعراء يتبعهم الغاوون ...)
سوره نمل آيات 1 - 6
با تكذيب معاد، انسان متحير، و اعمالش حبط و بلااثر است
سوره ، نمل ، آيات 7 - 14
معناى (شهاب ) و (قبس ) در (آتيكم بشهاب قبس لعلكم تصطلون
وجوه مختلف درباره مراد از (من فى النار) در آيه شريفه
بيان عدم منافات بين تشبيه عصاى موسى عليه السّلام بعد از القاء، به (ثعبانمبين مار بزرگ ) و به (جانّ مار كوچك )
توضيحى درباره جمله (انى لا يخاف لدى المرسلون ) و بيان اينكه ترس موسىعليه السّلام مذموم نبوده است
توضيح درباره (الا من ظلم ثم بدل حسنا...)
سوره نمل ، آيات 15 - 44
نبوت و علم انبياء عليه السّلام اكتسابى نيست و از ديگران به ارث نمى برند
مقصود از (منطق الطير) در سخن سليمان عليه السّلام (علمنا منطق الطير...)
بيان اينكه مراد از منطق طير در قرآن معناى ظاهرى آن نيست
طوايف مخصوص از جن و انس و طير لشكريان سليمان عليه السّلام بوده اند
عبور سليمان و لشكر او بر فراز وادى مورچه گان
عدم منافات علم سليمان عليه السّلام به منطق الطير با فهميدن كلام مورچه
سليمان عليه السّلام در دعاى خود، الهام شكر نعمت ، انجامعمل صالح و نيز صلاح ذاتى و نفسانى را مى طلبد
ذكاتى كه در دعاى سليمان عليه السّلام مورد توجه است
بيان آيات مربوط به داستان سليمان عليه السّلام و هدهد و ملكه سباء و...
حكايت ملكه سبا و قوم او از زبان هدهد
معناى (خب ء) و مفاد آيه : (الا يسجدوا لله الذى يخرج الخب ء فى السموات والارض ...)
و حجتى كه عليه پرستش آفتاب متضمن است
واكنش سليمان عليه السّلام درباره اخبار هدهد
توضيح سخن ملكه بعد از ديدن نامه سليمان عليه السّلام : (قالت يا ايها الملواانى القى الى كتاب ...)
اشكالات توجيه مفسرين كريم بودن نامه سليمان را
تفسير مضمون نامه سليمان عليه السّلام به ملكه سبا
مشاوره ملكه با قوم خود درباره جنگ يا تسليم
راءى ملكه سبا پس از مشورت با قوم خود
سبائيان براى سليمان هديه مى فرستند و او هديه آنان را رد مى كند
تهديد سليمان عليه السّلام خطاب به رئيس هيت اعزامى سبا
درخواست احضار تخت ملكه توسط سليمان عليه السّلام
آورده شدن تخت بلقيس به وسيله كسى كه (عنده علم من الكتاب )
اختلاف مفسرين در علم الكتاب و اسم اعظم احضار كننده عرش
معناى (ارتداد طرف ) و نقل سخن ديگران درباره آن و مخاطب به آن
احضار تخت بلقيس اظهار معجزه اى با هر از آيات نبوت سليمان عليه السّلام است
ورود ملكه به دربار سليمان عليه السّلام و ايمان آوردنش به رب العالمين
گفتارى پيرامون داستان سليمان (عليه السّلام ) آنچه در قرآن آمده
2 - آياتى كه آن جناب را مى ستايد
3 - سليمان (عليه السّلام ) در عهد عتيق
4 - رواياتى كه در اين داستان وارد شده
احتجاج حضرت زهرا سلام الله عليها به آيه (وورث سليمان داود) عليه ابوبكردر مسئله غصب فدك
اشاره به وجوهى درباره آوردن تخت بلقيس(قبل ان يرتد اليك طرفك )
آصف بن برخيا وصى سليمان و حجت پس از او بوده است
سوره نمل ، آيات 45-53
مقصود از (تطيّر) و (طائر) در گفتگوى صالح عليه السّلام و قوم ثمود:(قالوا اطيرنابك و بمن معك ...)
هم قسم شدن مفسدان براى قتل صالح عليه السّلام واهل او، و مكر خدا و هلاك ساختن آنان
سوره نمل ، آيات 54 - 58
حكايت اجمالى داستان دعوت لوط عليه السّلام و تكذيب قوم او و هلاكتشان
سوره نمل ، آيات 59 - 81
انتقال از داستانهاى انبياء و اقوامشان به زمان خاتم الانبياء و احتجاج با كفار زمان اوصلى اللّه عليه و آله وسلم
توضيح اينكه دعاى مضطر چون صادقانه است قطعا اجابت مى شود (امن يجيب المضطراذا دعاه و يكشف السوء)
بيان فساد گفتار برخى مفسرين در ارتباط با آيه شريفه
مقيد بودن اجابت به مشيت خدا منافاتى با استغراق ندارد
خليفه بودن انسان در زمين مستلزم كشف سوء او و رفع موانع از پيش پاى اوست
مقصود از اينكه فرمود: (يبدء الخلق ثم يعيده )
بطور كلى در عالم وجود بطلان و نيستى راه ندارد
نفى الوهيت آلهه مشركين از طريق نفى ربوبيت آنها و انحصار ربوبيت در خداى سبحان
برهانى ديگر بر ابطال الوهيت آلهه مشركين با بيان اينكه آنان علمى به غيب و قيامتندارند
توصيف بى خبرى و استعباد و انكار مشركين نسبت به قيامت
معناى آيه : (قل عسى ان يكون ردف لكم بعض الذى تستعجلون ) و مفاد كلمه (عسى) و امثال آن در كلام خداى تعالى
بحث روايتى
رواياتى در مراد از بندگان در (وسلام على عباد الذين اصطفى )
روايتى كه در آن از جمله : (و يجعلكم خلفاء الارض ) وجوب مطلق فرمانبرى ازخليفه (حاكم ) استفاده شده و بيان مجعول بودن آن
نقل و رد روايتى راجع به اينكه پيامبر (صلى اللّه عليه و آله وسلم ) علم غيب نداشتهو...
سوره نمل ، آيات 82 - 93
مقصود از (قول ) و اخراج جنبنده اى از زمين كه با مردم سخن مى گويد
مراد از (آيات ) و خشر فوجى از هر امت در آيه : (و يوم نحشر منكل امة فوجا ممن كذب بآياتنا...)
مقصود از نفخ در صور در آيه : (و يوم ينفح فى الصور ففزع من فى السموات و منفى الارض ...) كدام نفخه است ؟
وجه اينكه تخريب و ويرانى عالم - با پيدايش قيامت - را صنع متقن خود خواند(صنع الله الذى اتقن كل شى ء)
حمل آيه : (و ترى الجبال تحسبها جامدة و هى تمرّمرّ السحاب ) بر حركت جوهرى وبر حركت انتقالى زمين
من ماءمور به عبادت خدا و تلاوت قرآن هستم و بس ، هر كه ايمان آورد براى خود و هركه گمراه گشت عليه خود
رواياتى درباره مراد از (دابة من الاءرض ) در آيه : (و اذا وقعالقول عليهم اخرجنا لهم دابة من الاءرض )
چند روايت راجع به مراد از (حسنه ) در آيه : (من جاء بالحسنة فله خير منها)

 


نام كتاب : تفسير الميزان جلد 16


نام نويسنده : علامه طباطبايي رحمه الله عليه

    
border="0"

سوره قصص آيات 14-1
بيان آيات
غرض و مفاد سوره قصص : وعده جميل به مؤ منين با ذكر داستان موسى (عليه السلام )و فرعون
از داستان موسى (ع ) و فرعون مؤ منين بايد درس بگيرند
وصف كارهاى فرعون و محيطى كه موسى (عليه السلام ) در آن زاده شد
معناى آيه : (و نريد ان نمن على الذين استضعفوا فى الارض ...)
الهام به مادر موسى (عليه السلام ): موسى را شير بده و چون بر او ترسيدى ودريايش بيانداز
معناى (خاطى ء) و (مخطى ) و مقصود از اينكه فرعون و فرعونيان را در گرفتناز نيل (خاطئين ) لقب داد
معناى اينكه فرمود: (واصبح فؤ اد موسى فادغا...)
تعقيب و مراقبت خواهر موسى (ع ) او را بدرخواست مادرش
بازگردانيده شدن موسى (ع ) به دامان مادر به لطف الهى
بحث روايتى
چند روايت در ذيل آيه : (و نريد ان نمن على الذين الستضعفوا...) و جرى تطبيق آنبر ائمه اهل بيت (عليهم السلام )
روايتى متضمن داستان توليد موسى (عليه السلام ) و به رود انداخته شدن او و...
سوره قصص ، آيات 15 - 21
بيان آيات
فصل دوم از داستان موسى (عليه السلام ): حوادث بعد از بلوغ و بيرون رفتن از مصربه سوى مدين و...
مراد از اينكه موسى (عليه السلام ) بعد ازقتل (خطاءى ) مرد قبطى گفت : (هذا من ...
مفاد آيه : (قال رب بما انعمت على فلن اكون ظهيرا للمجرمين ) و وجوهى كه در معناىآن گفته شده است
مراد از (مجرمين ) در قول موسى (ع ) (فلن اكون ظهيرا للمجرمين )
بحث روايتى (چند روايت درباره آمدن موسى (عليه السلام ) به مصر و كشتن مرد قطبىبه خطا و اينكه گفت : ...
آيات 28-22 سوره قصص
بيان آيات مربوط به فصل سوم داستان موسى : بيرون شدن از مصر به سوى مدينو ملاقات با شعيب (عليه السلام ) و ...
(مدين ) كدام شهر بوده است ؟
موسى (عليه السلام ) در اعمال خود مراقبت شديد داشته و فقط رضاى خدا را در نظرداشته است
بحث روايتى
رواياتى در ذيل جمله (رب انى لما انزلت الى من خير فقير)
سوره قصص ، آيات 29 - 42
رواياتى در ذيل آيات راجع به داستان ورود موسى (عليه السلام ) به مدين و ملاقاتبا شعيب (عليه السلام گشتن و...
توضيحى در مورد تكلم خداى تعالى با موسى (عليه السلام ) در طور سينا از وراىحجاب (شجرة )
وجوه مختلف در معناى جمله : (واضمم اليك جناحك من الرهب ...) در خطاب خداوند بهموسى (عليه السلام )
سبب درخواست موسى (ع ) از خداوند كه هارون را به يارى اش بفرستد
سخن فرعونيان در تكذيب موسى (عليه السلام ) و جواب آن حضرت بدانان
مقصود فرعون از اينكه به (هامان ) گفت : برايم برجى بساز (لعلى اطلع الىاله موسى )
مراد از اينكه فرمود: فرعونيان را پيشوايانى كه به سوى آتش مى خوانند قرارداديم ...
بحث روايتى (رواياتى در ذيل برخى آيات گذشته مربوط به موسى (عليه السلام )و دعوت او)
گفتارى پيرامون داستانهاى موسى (عليه السلام )و هارون - در چندفصل
1- مقام موسى نزد خدا و پايه عبوديت او.
2- آنچه از سرگذشت موسى كه در قرآن آمده است
3 - مقام هارون نزد خدا و پايه عبوديت او
4 - داستان موسى (عليه السلام ) در تورات عصر حاضر
آيات 56-43 سوره قصص
بيان آيات
اشاره به سياق نزول اين آيه شريفه
جواب به مشركين كه هم قرآن و هم تورات را رد و انكار مى كنند و گفتند: (سحرانتظاهرا) و (انا بكل كافرون )
مدح و ستايش طايفهى اى از اهل كتاب كه به قرآن ايمان آوردند و... و مژده به ايشانكه دوبار پاداش داده مى شوند.
بحث روايتى (رواياتى در ذيل آيات گذشته )
بيان گرامى تر بودن حضرت محمد(ص ) و امت او نزد خدا از موسى (ع ) و امت او
شاءن نزول (لذين آتيناهم لكتاب ...) و ميان معناى (و يدرون بالحسنة السية )
روايت جعلى اهل سنت درباره كفر ابوطالب و بيان اينكه ائمه اطهار (ع )قائل به ايمان او هستند
سوره قصص ، آيات 57 - 75
بيان آيات
غرض كلى آيات : بيان بهانه ديگرى از مشركين بر عدم ايمانشان به قرآن
پاسخ به اين عذر و بهانه مشركين كه اگر ايمان بياوريم از سرزمينمان رانده مىشويم
جواب ديگرى به آن بهانه : تنعم و بهره مندى مادى درحال كفر و بى ايمانى ، در معرض هلاكت و فنا است
ترجيح پيروى هدى بر ترك آن با مقايسهحال پيروان هدايت با حال پيروان هوى
سخن پيشوايان شرك در روز قيامت كه در مقام بيزارى جستن از پيروان خود (مشركين )
معناى و مراد از جمله (اءغوينا هم كما غوينا)
معناى اينكه كورى به اخبار نسبت داده شده (فعميت عليهم الانباء) نه به خود مشركين
پاسخ ديگر به عذر و بهانه مشركين
بيان اينكه خداوند داراى اختيار تكوينى (يخلق ما يشاء) و تشريعى (ويختار) است
معناى مختار بودن انسان و بيان اينكه او در برابر اراده تكوينى و تشريعى خدااختيارى ندارد
مقصود از اينكه فرمود: (ما كان لهم الخيرة )
سه وجه براى اينكه فقط خدا مستحق پرستش است : (له الحمد فى الاولى و الاخرة وله الحكم و اليه ترجعون )
اثبات توحيد ربوبى خداى تعالى با بيان عجز آلهه مشركين از آوردن نور يا ياآوردن شب
در قيامت كه روز كشف حقائق است بطلان پندار مشركان آشكار مى گردد (فعلمواان الحقلله ...)
بحث روايتى (چند روايت در ذيل برخى آيات گذشته )
سوره قصص ، آيات 76 - 84
بيان آيات مربوط به قارون كه بهره مندى ازمال و ثروت او را از خدا غافل ساخته به هلاكتش انجاميد
اشاره اى لطيف به كثرت فراوان ثروت قارون (ان مفاتحة لتنوء بالصبة اولىالقوة )
گفتگوى مؤ منين با قارون و اندرزدادن به او به اينكه سرمستى نكند و با انفاقاموال براى آخرت توشه بياندوزد
پاسخ مستكبرانه قارون : اموال من حاصل كاردانى و مهارت خودم مى باشد و كسى در آنسهيم نبوده حق مداخله ندارد
جواب به قارون با يادآورى اينكه خداوند پيش از او كسانى توانگرتر از او را هلاكساخته است بدون اينكه علم و ...
وجوهى كه در معنااى جواب قارون (انما اوتيته على علم عندى ) گفته شده است
ديدگاه يكدسته (دنياپرستان ): تمناى داشتن ثروتى چون ثروت قارون
دسته اى ديگر (مؤ منان ): (ثوب اللدخير...)
بعد از هلاكت قارون ، برآرزومندان ثروت او معلوم گشت كه وسعت و تنگى رزق تابعمشيت خدا است .
بهشت مختص كسانى است كه در اين دنيا خواهان برترى جوئى و فساد نباشند
اشاره به اينكه ملاك در ثواب و عقاب ، آثارحاصل از اعمال است
بحث روايتى (رواياتى درباره داستان قارون و آيات مربوط به آن )
داستان قارون در تورات حاضر
چند روايت درباره تواضع و بيان اينكه بسا مى شود كه بند كفش كسى موجب عجب واستعلاى او مى شود
سوره قصص ، آيات 85 - 88
معناى آيه و وجوه مختلفى كه درباره مراد از (معاد) در آن گفته شده است
معناى جلمه (قل ربى احملم من جاء بالهدى ...) و سخن بعضى مفسران درباره آن
شرح و توضيح اينكه توحيد خداوند را به(كل شى ء هالك الا وجهه ) تعليل فرمود
بيان وجه ديگرى در تغيير (كل شى ء هالك الا وجهه )
جواب به يك شبه و اشاره به اينكه مقصود از هلاكت نابودى نيست
وجوه مختلف و متعددى كه درباره مراد از هلاكتكل شى ء و استثناى وجه خدا گفته شده است .
بحث روايتى
(رواياتى درباره معنى و مفاد جمله : (كل شى ء هالك الا وجهه )
سوره عنكبوت آيات 1 - 13
حاصل و خلاصه اى از غرض و مفاد سوره عنكبوت و اشاره به مكى بودن آن
بيان سنت الهى مبنى بر امتحان و آزمايش امت ها
علت فتنه و امتحان الهى : تمايز راستگويان از دروغ گويان در ادعاى ايمان
معناى آيه : (ام حسب الذين يعملون السيئات ان يسبقونا...)
مفاد آيه : (من كان يرجو القاء الله ...) و مردا از (لقاء الله )
امر به نيكى به والدين و نهى از پيروى ايشان در شرك ورزيدن به خدا
وصف مؤ منين زبانى كه ايمان عاريتى دارند
طائفه مورد بحث در آيات سابق همان منافقين اند
مشركين نه تنها عذاب ديگران را بدوش نمى كشند بلكه عذابشان مضاعف خواهد بود
رواياتى در معنى و شاءن نزول آيه : (احسب الناس ان يتركوا...) و آيه : (و منالناس من يقول آمنا...)
داستان عياش بن ابى ربيعه و نزول آيه (و ما كان لمؤ من انيقتل مؤ منا الاخطاء) درباره او
رواياتى كه مى گويد امت اسلام پس از پيامبر(ص ) در بوته فتنه و آزمايش قرار مىگيرند
دو روايت در ذيل : (ليحملن اثقالهم و اثقالا مع اثقالهم )
سوره عنكبوت ، آيات 14 - 40
بيان اين آيات شريفه كه به هفت داستان از انبياء و آزمايش شده امم ايشان اشاره دارد
توضيح سخن ابراهيم (عليه السلام ) به قوم خود در مقام دعوت به توحيد و عبادتخدا و ابطال بت پرستى
احتجاج بر مساءله معاد با اشاره به آغاز خلقت خلق
احتجاج بر مساءله معاد با اشاره به آغاز خلقت خلق
بت پرستى دليل و مستندى نداشته ، منشاء آن تقليد و علاقه هاى قومى است
بيان عاقبت بت پرستى : عابد و معبود يكديگر را تكفير مى كنند
تنها لوط(ع ) است كه به حضرت ابراهيم (ع ) ايمان آورد
معنى و مورد استعمال كلمه (اجر) و مقصود از اينكه درباره ابراهيم (عليه السلام )فرمود: (وآتينا اجره فى الدنيا)
مراد از اتيان رجال ، قطع سبيل و اتيان منكر در نادى كه قوم لوط مرتكب مى شده اند
نفرين لوط قومش را و به استجابت رسيدن آن
مقصود ابراهيم (ع ) از (ان فيها لوطا...) خطاب به ملائكه عذاب
اشاره به امتحان و ابتلاء قوم مدين ، عاد و ثمود و... و گرفتار شدنشان به عذابالهى
بحث روايتى (رواياتى در ذيل بعضى آيات گذشته )
رواياتى درباره عمل قوم لوط و عذاب الهى آنان
سوره عنكبوت ، آيات 41 - 55
تمثيل اتخاذ ارباب و آلهه و روى آوردن به غير خدا به اتخاذ سست ترين خانه ها،خانه عنكبوت
معنى و مفااد آيه شريفه : (ان الله يعلم ما يدعون من دونه من شى ء...)
خلقت ، تدبير و ولايت ملازم يكديگرند و هر سه مختص به خداى تعالى است
چگونه نماز ايستادن را از فحشا و منكر باز مى دارد
جواب به اين اشكال كه چرا بسيارى از نمازگزاران مرتكب كبائر و منكرات مى شوند؟
حق مطلب در پاسخ اشكال فوق
معناى (ذكر) و مقصود از اينكه درباره نماز فرمود: (و لذكر الله اكبر)
وجوه مختلفى كه مفسرين در معناى (ولذكر الله اكبر) گفته اند
مقصود از مجادله نيكو با اهل كتاب كه بدان امر فرموده است
احتجاج بر اثبات اينكه قرآن نازل از ناحيه خداى سبحان است
بحث روايتى
رواياتى در ذيل آيه : (ان الصلوة تنهى عن الفحشاء و المنكر و لذكر اللهاكبر)
رواياتى درباره ياد خدا و در ذيل (ولذكر الله اكبر)
چند روايت حاكى از اينكه مراد از (الذين اوتوا العلم ) ائمه (عليهم السلام ) هستند ودرباره شاءن نزول آيه : ...
سوره عنكبوت ، آيات 56 - 60
امر و تحرص به مهاجرت و صبر كردن بر مشكلات هجرت
مرگ براى شما قطعى است پس خد را براى آخرت مهيا سازيد
بحث روايتى (رواياتى در ذيل آيات : (الم تكن ارض الله واسعة ...) و(كل نفس ذائقة الموت ) و (كاءين من دابه لا تحمل رزقها...)
همه انسانها مى ميرند حتى پيامبران (انك ميت و انهم ميتون )
آيات 69-61 سوره عنكبوت
ضد و نقيض ها در اعتقادات مشركين درباره خالق و مدبر عالم
ضيق و وسعت روزى و معيشت بدست خداوند است و بس
توضيح اينكه زندگى دنيا لهو و لعب و زندگى آخرت حيات واقعى است
حكايت تناقض ديگر از تناقضهاى مشركين
مكه مكرمه حرم امن الهى است
معناى آيه : (والذين جاهدوا فينا لنهدينهم سبلنا و ان الله لمع المحسنين )
بحث روايتى (چند روايت در ذيل برخى آيات گذشته )
سوره روم ، آيات 1 - 19
اشاره به مضامين و غرض سوره مباركه روم
وجوهى كه در معناى آيه : (يومئذ يفرح المؤ منون بنصر الله ...) و ارتباط آن باقبل (غلبت الروم ...) گفته شده است
اشاره اى در مورد وجه اينكه خداوند خلف وعده نمى كند (لا يخلف الله وعده )
چند وجه در بيان مفاد آيه : (يعلمون ظاهرا من الحيوة الدنيا...)
توضيح مراد از اينكه فرمود: خداوند جهان را جز به (حق ) و(اجل مسمى ) نيافريد
دو وجه در معناى آيه : (ثم كان عاقبة الذين اساؤ ا السوآى ان كذبوا بآيات الله...)
نكاتى كه از آيه : (فسبحان حين تمسون و حين تصبحون وله الحمد...) استفاده مىشود
بحث روايتى (نقد رواياتى كه در ذيل آيه : (غلبت الروم ...) و شرطبندى با مشركينبر سر غلبه روم نقل شده )
شرطبندى ابوبكر با مشركين بعد از نزول آيه تحريم قمار بوده است .
سوره روم آيات 20 - 26
اشاره به مراد از اينكه در مقام بر شمردن آيات خود فرموده است خدا شما را از خاكآفريد
بيان اينكه خلقت ازواج و جعل مودت و مهربانى بين زن و مرد از آيات خدا است
اختلاف انسانها از نظر زبان ، نژاد و... از آيات الهى است
يادآورى آيات الهى ديگر: خوابيدن در شب ، تلاش در روز، رعد و برق ،فروفرستادن باران و...
مراد از، قيام آسمان و زمين در (و من آياته ان تقوم السماء و الاءرض باءمره )
يادآورى آيات الهى ديگر: خوابيدن در شب ، تلاش در روز، رعد و برق ،فروفرستادن باران و... نكاتى كه در ترتيب بيان آيات وجود دارد
همه موجودات تحت از اطاعت تكوينى خداوند هستند
سوره روم ، آيات 27 - 39
طرح يك اشكال و بيان وجوه مختلفى در پاسخ به آن
پاسخ ديگرى از صاحب كشاف و بيان چهاراشكال به آن
جواب به اشكال فوق با بيان مفاد جمله : (وللهالمثل الاءعلى )
تمثيلى متضمن رد و ابطال پندار مشركين درباره اينكه خدا از مخلوقات خود شركايىدارد
شرح مفاد آيه : (فاقم وجهك للدين حنيفا فطرة الله التى فطر الناسعليها...)
بيان اينكه فطرت انسان هادى همه افراد در هر عصر و مصر به سوى سعادت است
اقوال مختلف مفسرين درباره مفردات و مفاد آيه (فاقم وجهك للذين حنيفا...)
كلام فخر رازى در مراد از (لاتبديل لخلق الله ) و بياناشكال آن
نهى از تخرب و تفرق در دين كه از صفات مشركين و ناشى از پيروى آنان از اهواءخود است
مراد آيه شريفه و بيان عدم منافات آن با آيه (و اذا مس الانسان ضردعوا...)
وسعت و تنگى معيشت تابع مشيت خدا است (يبسط الرزق لمن يشاء و يقدر)
مراد از (ربا) و (زكات ) در آيه : (و ما آتيتم من ربا ليربوا...)
بحث روايتى
روايتى درباره شاءن نزول آيه : (ضرب لكم مثلا من انفسكم ...) كه در مقام نفىاعتماد به شريك داشتن خدا است
رواياتى در ذيل آيه : (فطرة الله التى فطر الناس عليها...) و بيان مراد از(فطرت )
چند روايت حاكى از اينكه كل مولود يولد على الفطرة ...
فدك حق مسلم حضرت زهرا(س ) بوده است
گفتارى در معناى فطرى بودن دين در چندفصل
1 - هدايت عامه موجودات بسوى غايت تكوينى خود
2 - زندگى اجتماعى و نياز به قانون ويژگى انسان است
3- دين (مجموعه سنن قوانين ) بايد در جهت برآوردن حوائج حقيقى انسان و مطابق بافطرت و تكوين تشريع شده باشد.
4 - اسلام (دين فطرت )، (دين خدا) و(سبيل الله ) است
سوره روم ، آيات 40 - 47
هيچ شاءنى از شؤ ون عالم از (خلقت ) جدا نيست و لذا خالق عالم را شريكى نيست
اشاره به وجود رابطه مستقيم بين اعمال مردم و حوادث عالم
سخن عجيب مفسرين در ذيل آيه (ظهر الفساد فى البر و البحر...)
دو دسته شدن مردم در روز قيامت ، كافران به سوى جهنم و نكو كرداران به سوىبهشت
پاداشى كه خدا به مؤ منان صالح العمل مى دهدفضل او است كه ناشى از محبت خدا به بندگان خود مى باشد
يادآورى آيت (باد) و آثار آن
بحث روايتى (رواياتى در ذيلآيه : (ظهر الفساد...) و برخى ديگر از آيات گذشته )
سوره روم ، آيات 48 - 53
استدلال بر توحيد و معاد با يادآورى انزال باران و ديگرافعال خداى تعالى
خدايى كه زمين موات را (با فرستادن باران ) زنده مى كند مردگان را نيز زنده خواهدكرد
سوره روم ، آيات 54 - 60
يادآورى مراحل خلقت و حيات انسان
وصف حال مجرمين در قيامت كه فاصله بين مرگ و بعث خود را ساعتى بيش نمىپندارند
سوره لقمان ، آيات 1 - 11
مضامين سوره مباركه لقمان و غرض از نزول آن
نكوهش كسى كه براى منصرف ساختن مردم از حقائق و معارف قرآن ، به ترويج (لهوالحديث ) مى پرداخته است
توصيف خريدار لهو الحديث : گويا گوشش در برابر تلاوت قرآن كر است
بحث روايتى (رواياتى درباره شاءن نزول آيه : (و من الناس من يشترى لهو الحديث...) و اينكه غنا لهو الحديث است )
رواياتى دال بر حرمت غنا و موسيقى
حديثى از امام سجاد(ع ) در بيان شدت حرمت موسيقى
سوره لقمان ، آيات 12 - 19
(شكرگزارى خداوند) حكمتى است كه خدا به لقمان عطا فرمود.
اشاره به علت اينكه شرك به خدا ظلم عظيم است
تشكر از پدر و مادر شكر خدا است
بيان موردى كه نبايد در آن از والدين اطاعت كرد
بخاطر والدين نبايد از دين - كه رهنماى سعادت ابدى است - چشم پوشى كرد
علم خداوند به تمامى پنهان ها احاطه دارد
معناى اينكه لقمان بعد از امر فرزند به صبر بر مصائب ، صبر را از (عزمالامور) خواند
توضيح سفارشات ديگر لقمان به فرزند: (و لا تصعر خدك للناس ...)
بحث روايتى
رواياتى درباره حقوق والدين و حد اطاعت از ايشان
رواياتى درباره نماز، صبر و پرهيز از گناهان كوچك و راجع به معناى جمله : (ولاتصعر خدك للناس )
گفتارى پيرامون داستانلقمان و پاره اى از كلمات حكمت آميز او - در دوفصل
1 - شخصيت و داستان لقمان و حكمت داده شدنش ، در روايات
پاره اى از مواعظ و حكم آن جناب
سوره لقمان ، آيات 20 - 34
معناى اينكه فرمود: (سخر لكم ما فى السموات و ما فى الارض )
نكوهش از مجادله بدون علم و از روى تقليد درباره خدا
احتجاج بر وحدانيت خداى تعالى در الوهيت و ربوبيت ، از طريق انحصار ملك حقيقى دراو، و غنى و ...
افاده كثرت و وستعت خلق و تدبير خداى تعالى
بيان امكان معاد در برابر استبعاد مشركين
اعتراض به آينه شريفه و پاسخ به آن
استشهاد براى علم خدا به اعمال بندگان به تدبير جارى در نظام شب و روز
معناى (حق ) بودن خداى تعالى و (على ) و (كبير) بودن او عزاسمه
معناى جمله : (و لا يغرنكم بالله الغرور)
بيان اينكه خداوند عالم به هر كوچك و بزرگ است
بحث روايتى
چند روايت در بيان مراد از نعمت هاى ظاهر و باطن درذيل آيه (واسبغ عليكم نعمه ظاهرة و باطنة )
وصف دنيا از زبان اميرالمؤ منين (عليه السلام ) در جواب مردى كه از دنيا بدگويى مىكرد
چند روايت در مورد انحصار علم به چند چيز در خداى تعالى درذيل آيه : (ان الله عنده علم الساعة و...)
سوره سجده ، آيات 1 - 14
بيان آيات
اجمال مطالبى كه سوره مباركه سجده متضمن است
مقصود از قومى كه پيش ز پيامبر اسلام (صلى الله عليه و اله و سلم )، پيامبر بهسويشان فرستاده نشده بود (ما اتيهم ن نذير من قبلك )
استواء خداوند بر عرش كنيه از مقام تدبير موجودات بعد از خلقت آنها است
تحليل معناى شعاعت و اينكه جز خداوند ولى و شفيعى نيست
معناى ديگرى كه مفسرين براى جمله : (ما لكم من دونه من ولى و لا شفيع )قائل شده ند و براى آن توجيهاتى كرده اند
توضيح مفاد آيه : (يدبر الامر من السماء الى االارض ثم يعرج اليه فى يوم كانمقداره الف سنة مما تعدون )
اشاره به حقيقت حسن و بيان اينكه خلقت و حسن متلازمند (احسنكل شى ء خلقه ) و زشتى و بدى ذاتى مخلوقات نيست
مراد از انسان در جمله : (و بدء خلق الانسان من طين )
سخن كفار در مقام استعباد معاد، و جواب به آن
بيان اينكه مرگ انسان نابودى انسان نابودى او نيست با توضيحى راجه به تجردنفس
جلوه اى از حال مشركين در روز قيامت
اشاره به قضاى الهى در امر هدايت و ضلالت انسانها
بحث روايتى (رواياتى درباره توفى ملك السموات و...)
گفتارى پيرامون پيدايش انسان نخستين
بررسى آنچه در قرآن در اين باره آمده است
نظريان و فرضيات مختلف در اين باره ، از آن جمله فرضيه تطور انواع
بيان عدم دلالت آياتى كه احيانا براى تاءييد فرضيه تطور بدانها استشهاد شدهاست بر صحت اين فرضيه
سوره سجده ، آيات 15 - 30
از نظر اوصافشان
معرفى مؤ منين از نظر اعمالشان
بشارت به مؤ منين به پاداشى مافوق علم و تصور همگان (فلا تعلم نفس ما اخفى لهممن قرة اعين )
مقايسه مومن و كافر از نظر عاقبت آنها، پاداش و جزاى الهى
وجوه مختلف درباره مراد از (بلقائه ) در آيه (و لقد آتينا موسى الكتاب فلا تمنفى مربة من لقائه ...)
مقصود از (فتح ) در آيه : (و يقولون متى هذا الفتح ...)
بحث روايتى
رواياتى دز ذيل آيه (تتجافى جنوبهم عن المضاجع ) و (فلا تعلم نفس ما اخفىلهم من قرة اعين ...)
رواياتى در عظمت نماز شب و فضيلت شب و روز جمعه
چند روايت در ذيل آيه (افمن كان مؤ منا كمن فاسقا...) و (لنذيقنهم من العذاب الادنى...)
سوره احزاب ، آيات 1 - 8
اشاره به زمينه نزول آيه : (يا ايهاا النبى اتق الله و لا تطع الكافرين و المنافقين...)
معناى جمله : (ما جعل الله من قلبين فى جوفه ) و ارتباط آن را باقبل و بعد
الغاء رسم و سنت (ظهار) و (دعاء و تبنى - فرزند خواندگى
توضيح مفاد و مراد از اينكه فرمود: (النبى اولى بالمؤ منين من انفسهم و ازواجهامهاتهم )
بيان الويت در توراث صاحبان رحم از مؤ منين
الغاء سنت توراث غير ارحام از يكديگر - مراد از ميثاقى كه خداوند از پيامبرانگرفت
وجوهى كه درباره مراد از اينكه فرمود: (تا از راستى راستگويان بپرسد) گفتهاند
بيان اينكه مراد از راستى در جمله : (ليسئل الصادقين عن صدقهم ) انطباق پيمانالهى در عالم ذربا كردار و عمل در اين عالم است
بحث روايتى
روايتى درباره شاءن نزول آيه : (يا ايها النبى اتق الله ...)
چند روايت حاكى از اينكه پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) فرمود هر كه را منمولايم على (عليه السلام ) مولا است در ...
سوره احزاب ، آيات 9 - 27
بيان آيات مربوط به داستان جن احزاب (خندق )
حكايت ترس و بهانه تراشى منافقان و بيماردلان بعد از مشاهده لشكر انبوه دشمن وسخن پراكنى هايشان در ...
مقصود از اينكه فرمود: (لقد كان لكم فىرسول الله اسوة حسنة ...)
وصف حال مؤ منين بعد از ديدن لشكريان احزاب : افزون گشتن ايمان ، وفا و استوارىبر عهده و...
بيان وصف مؤ منينى كه به عهد خود وفا كردند
اشاره به اينكه بسا مى شود گناه مقدمه سعادت و آمرزش مى شود
بحث روايتى
داستان اجتماع قبائل مختلف عرب براى جنگ با پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) ووقايع جنگ احزاب : حفر خندق و...
يكى از معجزات پيامبر اكرم (ص ) در واقعه حفر خندق
يكى ديگر از دلائل نبوت حضرت خاتم (ص ) در واقعه خندق
روياروئى لشكر اسلام و كفر در جنگ خندق
آغاز درگيرى و به ميدان آمدن عمرو بن عبدود و مقابله اميرالمؤ منين (عليه السلام ) بااو
پيروزى اميرالمؤ منين بر عمرو بن عبدود و بيان ارزش آن از زبان مبارك پيامبر(ص)
نيرنگى كه يكى از مؤ منان بعد از اجازه گرفتن از پيامبر (صلى الله عليه و آله وسلم ) براى ايجاد تفرقه بين دشمنان به كار برد
خذيفه بن اليمان از جنگ خندق سخن مى گويد
خاتمه جنگ احزاب و روانه شدن سپاه اسلام به سوى بنى قريظه و محاصره آنانو...
سرانجام يهوديان بنى قريظه و حكميت سعد بن معاذ درباره آنها
سرانجام حق ستيزى كعب بن اسيد يهودى و شاءننزول (و انزل الذين ظاهروهم ...)
سوره احزاب ، آيات 28 - 35
بيان آيات
بيان آيات مربوط به همسران رسول الله (صلى الله عليه و آله و سلم )
مخير كرد پيامبر اكرم (ص ) همسران خود را بين دو امر
تنها ملاك سعادت و كرامت (تقوى ) است و هيچ حسب و نسب از آن جمله همسرى پيامبر(صلى الله عليه و آله و سلم )...
اشاره بر مضاعف بودن پاداش و كيفر، زنان پيامبر(ص ) در برابرعمل خوب و بد خود
دستوراتى چند به همسران پيامبر اكرم (ص )
(اهل البيت ) و مخاطب آيه (يريد الله ليذهب عنكم الرجساهل البيت و يطهركم تطهيرا) چه كسانى هستند؟
اثبات اينكه مراد از (اهل البيت ) و مخاطب آيه تطهير، خمسه طيبه (پيغمبر، على ،فاطمه ، حسن و حسين عليهم ...
آيه تطهير بدنبال آيات مربوط به زنان پيامبرنازل شده است
مفاد آيه تطهير عصمت اهل بيت (ع ) به اراده تكوينى خداوند است
اشاره به فرق بين اسلام و ايمان و اشاره به اينكه در شريعت اسلام از نظر حرمت وكرامت بين زن و مرد فرق نيست
بحث روايتى
شاءن نزول آيه (يا ايها النبى قل لازواجك ...)
رواياتى در ذيل آيات مربوط به همسران پيامبر(صلى الله عليه و آله و سلم )
نام و مشخصات همسران و كنيزان رسول الله (ص )
اغصار اهل بيت (ع ) در پنج تن بنقل از ام سلمه
روايات متعدد درباره نزول آيه تطهير درباره پنج تن (عليهم السلام ) كه در زيركساى پيامبر(صلى الله عليه و آله و سلم ) ...
رواياتى درباره اينكه رسول الله (صلى الله عليه و آله و سلم ) مدتى را هر صبحبه در خانه على (عليه السلام ) ...
چند روايت متضمن اينكه مقصود از اهل بيت رسول الله (صلى الله و آله و سلم ) همسران آنحضرت نيستند
سوره احزاب ، آيات 36 - 40
بيان مراد از قضاى خدا و رسول (صلى الله عليه و آله و سلم ) در اين آيه
معناى آيه (و ما كان لمؤ من و لا مؤ منة اذا قضى الله و رسوله امرا...)
توضيح آيه : (و اذ تقول للذى انعم الله عليه و انعمت عليه ...) كه راجعه بهازدواج پيامبر(صلى الله عليه و آله و سلم )...
بيان اينكه جمله (و تخشى الناس والله احق ان تخشيه ) متضمن تاءييد و انتصار آنجناب است
اشاره به اشتباه مفسرين در ارتباط با آيه فوق
اشاره به فرق بين (خوف ) و (خشيت ) و اينكه خوف به انبياء (عليهم السلام )نسبت داده مى شود ولى خشيت از ...
پاسخ به اعتراض مردم درباره ازدواج پيامبر با همسر پسرخوانده اش
بحث روايتى (رواياتى پيرامون آيات مربوط به ازدواج پيامبر (صلى الله عليه وآله و سلم ) با همسر مطلقه زيد بن حارثه )
سوره احزاب ، آيات 41- 48
معنى و مراد از ذكر و تسبيحى كه مؤ منان بدان امر شده اند و وجه اينكه فرمود:(سبحوه بكرة و اصيلا)
مقصود از درود فرستادن خدا بربندگان كه بسيار ياد خدا مى كنند
اشاره به معناى (شاهد) و (سراج منير) بودن پيامبر گرامى (صلى الله عليه وآله و سلم )
بحث روايتى رواياتى درباره فضيليت ذكر خدا درذيل آيه : (يا ايها الذين آمنوا ذكروا الله ذكرا كثيرا)
سوره احزاب ، آيات 49 - 62
بيان آيات مربوط به نكاح و طلاق كه بعضى مخصوص پيامبر (صلى الله عليه وآله و سلم ) و برخى راجع به همه مسلمانان است
بيان هفت طائفه از زنان كه خدا در پيامبر(ص )حلال كرده است
دستور به مسلمانان كه از وراى حجاب با همسران پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم) ملاقات كنند
معناى صلات خدا و ملائكه و مؤ منين بر پيامبر اكرم (ص )
معناى اينكه خدا آزاردهندگان پيامبر(صلى الله عليه و آله و سلم ) را در دنيا و آخرتلعنت كرده است
وجه اينكه آزار مؤ منين را (بهتان ) و (اثم مبين ) خواند
تهديد منافقين و بيماردلان و شايعه پرااكنان به اخراج از شهر و مدور ساختن خونشان، اگر از فساد دست نكشند
بحث روايتى
چند روايت درباره احكام و آداب طلاق
رواياتى در ذيل آيات مربوط به ازدواج پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) و احكاممربوط به ...
شاءن نزول آيه (و امراء مؤ منة ان وهبت نفسها للنبى ...)بنقل از كتاب شريف كافى
شاءن نزول آيه (يا ايها الذين آمنوا لا تدخلوا بيوت النبى ...)
چند روايت درباره معناى صلوات خدا و ملائكه و مؤ منين بر پيامبر (صلى الله عليه وآله و سلم ) و كيفيت ...
دو روايت در ذيل آيه مربوط به حجاب زنان و درذيل آيه متضمن تهديد منافقان و بيمار دلان و شايعه پراكنان
سوره احزاب ، آيات 63 - 73
وصف حال كافران در عذاب قيامت و عذر آوردنشان به اينكه ما بزرگان خود را پيروىكرديم و گمراه شديم
توضيحى درباره اينكه صلاح اعمال و غفران ذنوب را نتيجه و فرع بر(قول سديد) آورد
بررسى احتمالات مختلف در مراد از امانتى كه به انسان به وديعه سپرده شده است
بيان اينكه مراد از اين امانت ولايت الهى و كمال در اعتقاد وعمل حق است و مقصود از حمل انسان دارا ...
پاسخ به ين پرسش كه چراى خداى حكيم و عليم چنين بار سنگينى را بر انسان ظلومو جهول بار كرد
معناى عرضه امانت به آسمانها و زمين و وصف انسانحامل آن به ظلوم و جهول
اقوال مختلف مفسرين در تفسير آيه : (انا عرضناالاءمانة ...) و مراد از امانت و عرضآن
بحث روايتى
روايات و اقوالى درباره مقصود از اذيت بنىاسرائيل به موسى (عليه السلام ) در ذيل آيه : (لا تكونوا ...
دو روايت درباره امانتى كه خدا عرضه كرد
توضيحى درباره اينكه مقصود از آن امانت ، ولايت اميرالمؤ منين (عليه السلام ) است
سوره سبا، آيات 1 - 9
موضوعاتى كه در سوره مباركه سباء از آن بحث شده
استدلال بر بعث و جزا با استناد به عموميت ملك ، وكمال علم خداى تعالى
پاسخ به منكرين معاد با بيان عموميت علم خدا و وسعت آن
استهزاى كفار پيامبر اكرم (صلى الله عليه و آله و سلم ) را در اختيارش از معاد، وجواب به آنان و تهديدشان به عذاب و هلاكت
اندرز كفار و تهديد آنان بجهت تكذيب پيامبر و استهزاء آنحضرت
بيان آيات مربوط به نعمت هايى كه خداوند به داوود و سليمان (عليه السلام ) دادهموهبت فرموده بود
كوهها و مرغان به امر خدا مسخر داود(ع ) بودند
بيان موهبت هاى الهى به حضرت سليمان (ع )
اشاره به مرگ سليمان (ع ) در حالى كه به عصاى خود تكيه داده بود
داستان قوم (سباء) كه متنعم بودند و كفران نمودند و هلاك و نابود گشتند
قوم سبا خود پيشنهاد عذاب مى دهند
پيروى از شيطان اختيارى بوده و معيارى براى تميز مؤ من به آخرت از شاك در آن است
بحث روايتى (روايتى در باره مواهب خداوند به داوود و سليمان (عليه السلام ) وداستان قوم سباء)
آيات 30-22 سوره سباء
ابطال الوهيت آلهه مشركين با استدلال به اينكه آنها دعاى كسى را اجابت نمى كنند
توضيح معناى اينكه فرمود: (و لا تنفع الشفاعة عنده الا لمن اذن له )
حكايت تذلل و خشيت ملائكه در مقابل خداوند
بيان اختلاف مراتب ملائكه و مقامات متفاوت آنها
اقوال ديگر در تفسير و بيان مراد اين آيه شريفه
احتجاج ديگرى عليه مشركين با پرسش از خود مشركين درباره روزى دهنده آنان
روز قيامت روز جمع و فتح است
احتجاح ديگر: خدايان خود را به من نشان بدهيد...
معناى آيه : (و ما ارسلنا الا كافة للناس ...)
تقرير برهانى كه با بيان عموميت رسالت پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم )بر توحيد و نفى الهه و شركاء متضممن است
بحث روايتى (چند روايت در ذيل آيه : (حتى اذا فزع عن قلوبهم ...) و آيه : (و ماارسلناك الا كافة للناس )
سوره سباء، آيات 31 - 54
گفتگو و مخاصمه ضعفاى با بزرگانشان ، در قيامت ، كه گمراهى خود را متوجهبزرگان خود كرده ...
دروغگويى و پنهانكارى كفار در قيامت كه روز كشف اسرار است ، از باب ظهور ملكاترذيله و عادات بد نفسانى است
وجه اينكه مترقين گفتند ما عذاب نمى شويم
جواب به آنان با بيان اينكه كثرت مال و اولاد بدون ايمان وعمل صالح مانع از عذاب نيست
سؤ ال خداوند از ملائكه (آهولاء اياكم كانوايعبدون ) و بيزارى جستن ملائكه از عبادتمشركين
مقصود از اينكه مشركين به جن ايمان داشته آنها را عبادت مى كرده اند
اصرار و پافشارى مشركين در پيروى هوى و مقاومت بدوندليل در برابر حق و موعظه پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم )...
وصف حال مشركين در ساعت مرگ كه از سلطه خدا مفرى نداشته ، ايمان دير هنگامشانسودى به حالشان نمى رساند
بحث روايتى
رواياتى درباره انفاق و صدقه دادن
رواياتى در باره اينكه آيات (و لوترى اذ فزعوا) ناظر بر فرو رفتن لشكرسفيانى در زمين (در زمان ظهور حضرت مهدى

+ نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم مرداد 1389ساعت 2:30  توسط حسین  | 

معرفی 2 کتاب دیگر


نام كتاب : تفسير الميزان جلد 13


نام نويسنده : علامه طباطبايي رحمه الله عليه

   
border="0"

سوره اسراء آيه 1
سوره اسراء مكى است و 111 آيه دارد
ترجمه آيه
بيان آيه
نقل برخى اقوال مدنى بودن بعضى از آيات سوره اسراء و اشاره به مفاد كلى اينسوره مباركه
معناى آيه شريفه : (سبحان الذى اسرى بعبده ...)
بحث روايتى
روايتى مفصل در شرح واقعه (اسراء) و (معراج ) و آنچه پيامبر (ص ) در شبمعراج ديد و شنيد
صعود پيامبر اكرم (ص ) با جبرئيل به آسمان دنيا
ديدار پيامبر (ص ) با حضرت آدم و ملك الموت و گفتگو با آندو
برخورد با فرشته اى عجيب الخلقه و جلوه هايى از تجسماعمال در شب معراج
عرج به آسمانهاى دوم و سوم
عروج به آسمانهاى چهارم و ششم
عروج به آسمان هفتم و ديدن عجائب ديگرى از مخلوقات خدا
دو نهر (كوثر) و (رحمت ) و دو درخت (طوبى ) و (سدرة المنتهى )
عطيه خداوند به پيامبر (ص ) در شب معراج
حكايت تخفيف نمازهاى واجب يوميه از پنجاه نماز به پنج نماز
طاغيان قريش و رد آيات روشن صدق دعوى پيامبر در شب معراج ارائه آيات بر صدقدعوى خود توسط پيامبر اكرم (ص ) درباره شب معراج در برابر طاغيان قريش
حكاياتى از شب معراج بروايت ابن عباس
امام باقر و امام سجاد (ع ) به سئوالاتى پيرامون معراج پيامبر (ص ) پاسخ مىگويند
حديثى از امام باقر (ع ) درباره معراج پيامبر (ص ) و شرح كلماتى از آن
روايتى درباره معراج پيامبر (ص ) از طريقاهل سنت و نقد و بررسى مضامين آن
رد رواياتى كه بنابر آنها معراج جسمانى نبوده و در عالم رؤ يا صورت گرفته است
پيامبر (ص ) از حضرت فاطمه (س ) بوى بهشت استشمام مى كند
شرح و تفضيل اولين نماز پيامبر در شب معراج از زبان مبارك امام كاظم (ع )
روايتى كه مى گويد معراج دو مرتبه صورت گرفته است
خلاصه آنچه از روايات اسراء و معراج استفاده مى شود در مجمع البيان طبرسى
دو روايت درباره نحوه تعيين ركعات نماز
درجه رفيع آرايشگر خانواده فرعون نزد خدا
اقوال مختلف درباره زمان و مكان معراج و اينكه جسمانى بوده يا روحانى
نظر مؤ لف درباره معراج پيامبر اكرم (ص )
بحثى ديگر
(تقسيم جزئيات مربوط به معراج به چهار قسم ، از نظر معنى و سند)
سوره اسرى ، آيات 2 - 8
ترجمه آيات
بيان آيات
اشاره به مورد استعمال كلمه (كتاب ) مجيد
وجه اينكه وكيل گرفتن خدا شرك است
معناى (ذريه ) و وجه منصوب بودن آن در آيه
خلاصه معناى آيه و اشاره به اختلاف مفسرين در اعراب آن
معناى مختلف واژه (قضاء) و معناى آيه : (و قضينا الى بنىاسرائيل لتفسدن فى الارض ...)
توضيح معناى آيه شريفه : (فاذا جاء وعد اوليهما...) و اشاره به ضعف وجوهديگرى كه در اين باره گفته شده است
آثار نيك و بد اعمال به عامل برمى گردد (ان احسنتم احسنتم لانفسكم و ان اساءتمفلها)
بحث روايتى
چرا نوح (ع ) عبد شكور خوانده شده است
روايتى در ذيل آيه (لتفسلان فى الارض مرتين ...)
مقصود از دو بار سركوب شدن و هلاكت بنىاسرائيل بر اثر دو با فسادانگيزى آنان بر روى زمين
سوره اسرى ، آيات 9 - 22
ترجمه آيات
بيان آيات
توضيح در مورد اينكه قرآن بدانچه (اقوم ) است هدايت مى كند و اينكه اسلام دين(قيم ) است
خداوند براى مؤ منان صالح العمل بر خود حق قرار داده است (ان لهم اجرا كبيرا)
بيان اينكه انسان عجول بوده و آنسان كهدر طلب خيرات است در پى شر نيز مى باشد(و يدع الانسان بالشر دعائه بالخير)
دو نكته كه آيه شريفه روشن مى شود
مراد از آيت بودن شب و روز و محو آيت ليل و مبصره بودن آيات نهار
وجود قدرت و آزادى ، دليل و مجوز ارتكاب هر عملى نيست
معناى (طائر) و مراد از جمله : (و كل انسان الزمناه طائره فى عنقه )
عاقبت و سرنوشت انسان با اعمال ارادى و اختيارى او لزوم و حتميت پيدا مى كند
مقصود از كتابى كه در قيامت براى افراد انسان بيرون آورده مى شود (و نخرج له يومالقيمة كتابا يلقيه منشورا)
هدايت هر كس به سود خود و ضلالتش عليه خود است (و لا تزر وازرة وزر اخرى )
توضيح اينكه فرمود: (و ما كنا معذبين حتى نبعث رسولا)
مقصود از اراده هلاك قريه در جمله : (و اذا اردنا ان نهلك قرية )
توجيه امر خدا در (امرنا مترفيها ففسقوا فيها) با اينكه خدا امر به فحشاء نمى كند
وجوهى كه مفسرين در توجيه اين امر گفته اند.
مراد از (اراده عاجله ) در آيه : (من كان يريد العاجلة عجلنا له فيها...)
اعمال آدمى اسباب اخروى هستند و بر خلاف اسباب دنيوى تخلف ناپذيرند
بيان اينكه دنيا طلبان در اعمال دنيوى ، و عقبى طلبان دراعمال اخروى مستمدّ از عطاى خداوندند
اشاره به تفاسير ديگرى كه براى اين آيه بيان شده است
توضيح اينكه درجات اخروى بزرگتر از درجات دنيوى است
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل برخى آيات گذشته )
گفتارى در چند فصل پيرامون قضاء
فصل 1 - در معنا و حدود آن :
فصل 2 - نظرى فلسفى در معناى قضاء:
فصل 3 - روايات هم اين نظريه را تاءييد مى كنند:
بحث فلسفى
(در بيان اينكه فيض خداوند مطلق و نامحدود است و منشاء اختلاف انواع و افراد اختلافقابليت ها است )
سوره اسرى آيات 23 - 39
ترجمه آيات
بيان آيات
قضاء تشريعى خداوند به نپرستيدن جز او
نيكى كردن به والدين ، از مهمترين واجبات بعد از توحيد
آيه در مقام انحصار حكم به دوران پيرى پدر و مادر نيست
امر به تواضع و خضوع در برابر والدين و دعا براى آنها
اشاره به وجه اينكه فرمود: اسرافكاران برادران شياطين هستند
نهى از افراط و تفريط در انفاق
نهى از فرزند كشى (چه دختر و چه پسر) از بيم فقر و گرسنگى كه در عرب رسمبوده
نهى شديد از زناكارى
بحثى قرآنى و اجتماعى پيرامون حرمت زنا
معناى جمله : (فلا يسرف فى القتل انه كان منصورا)
نهى از تصرف در مال يتيم و امر به وفاء به عهد
امر به مراعات عدالت و وفا در كيل و وزن و بيان (خير) و (احسن تاءويلا) بودنآن
نهى از متابعت از غير علم (لا تقف ما ليس لك به علم )
اشاره به حكم فطرت به لزوم پيروى از علم يا پيروى از ظنّ به استناد حجت علمى وعقلى
رد اشكالاتى به آيه كه مى گويد عمل به اين آيه خود متابعت از ظن است
تعليل نهى از پيروى از غير علم به : (ان السمع و البصر و الفوادكل اولئك كان عنه مسؤ ولا)
كلام مجمع البيان در معناى آيه (و لا تقف ما ليس لك به علم ) و نقد آن
نهى از تكبر و گردن فرازى كردن
بحث روايتى
رواياتى در ذيل جمله : (و بالوالدين احسانا) درباره نيكى كردن به پدر و مادر
چند روايت در معناى (اوابين )
رواياتى درباره اجتناب از افراط و تفريط در انفاق درذيل آيه : (و لا تجعل يدك مغلولة الى عنقك ...)
اعمالى كه با ايمان به خدا سازگارى ندارد
چند روايت در ذيل آيه : (و من قتل مظلوما فقد جعلنا لوليه سلطانا...)
رواياتى درباره پيروى نكردن از غير علم و تقسيم شدن ايمان ، بر اعضاء و جوارح(ان السمع و البصر...)
سوره اسرى آيات 40 - 55
ترجمه آيات
بيان آيات
تصريف آيات (تنوع بيان و احتجاج ) به منظور متذكر شدن شنوندگان
با اينكه ثمره تصريف آيات ازدياد نفرت كفار بوده ، حكمتنزول آيات چه بوده است ؟
احتجاجى با مشركين در نفى شريك براى خداوندمتعال
تقرير استدلال بر نفى شرك براى خدا به صورت يك قياس استثنائى
تسبيح سنگ و چوب به چه معنااست ؟
وجود سراپا فقر و نياز موجودات ، وجود رب واحد را اعلام مى كند
هر موجودى از موجودات داراى مرتبه اى از علم است و تسبيح موجودات تسبيح حقيقى است
تسبيح همه موجودات تسبيح حقيقى و قالى است
وجود موجودات هم حمد خدا و هم تسبيح او است
مقصود از (حجاب مستور) كه خداوند آنرا بين قارى قرآن و مشركينحائل قرار مى دهد
وجوه مختلفى كه در معناى (حجابا مستورا) گفته شده است
استبعاد مشركين مسئله معاد را
پاسخ خداوند با قدرت مطلقه خود به استبعاد مشركين
امر به خوش زبانى و اجتناب از درشتگويى
سعادت و شقاوت هر كس بسته به مشيت الهى است كه بر اساسعمل تعيين مى شود
بحث روايتى
رواياتى درباره تسبيح موجودات و سفارش مدارا با حيوانات
توضيحى در مورد تسبيح محسوس برخى موجودات كه در پاره اى رواياتنقل شده است
چند روايت درباره (بسم اللّه الرحمن الرحيم ) درذيل آيه : (و اذا ذكرت ربك ...)
سوره اسرى آيات 56 - 65
ترجمه آيات
بيان آيات
استدلال ديگرى بر نفى الوهيت خدايان مشركين
چند وجه ديگر در بيان مراد از مالك نفع و ضرر نبودن بتها
فقط دعا و درخواست حقيقى از خداى سبحان مستجاب است
توضيح اينكه آلهه دروغين ، خود در جستجوى وسيله به سوى پروردگارشان هستند
وجوه ديگرى كه در معناى جمله : (يبتغون الى ربهم الوسيلة ايهم اقرب ) گفتهاند
سنت الهى در اقوام گذشته : دعوت به حق ، به سعادت رساندن مؤ منان و هلاكت ياعذاب شديد منكران و طاغيان
كتاب (لوح محفوظ) و بحث مفسرين پيرامون آن
وجه اينكه خداوند پيشنهاد كفار راجع به آوردن آيات را اجابت نكرد
دو وجه ديگر در معناى آيه : (و ما منعنا اننرسل بالايات الا ان كذب بها الاولون )
مراد از (رؤ يا) و (شجره ملعونه ) در آيه : (و ما جعلنا الرؤ يا التى اريناك...)
معناى اصطلاحى (شجره ) و تطبيق آن با فرقه خاصى در صدر اسلام
شجره ملعونه اى كه در رؤ يا بر پيامبر (ص ) نشان داده شده است فتنه اسلام است
بيان اينكه آيه شريفه ناظر به (بنى اميه ) است
پاسخ به مفسرينى كه رؤ يا را معراج و شجره معلونه را (شجره زقوم ) دانسته اند
وجه ديگرى كه (رؤ يا) را به جنگ بدر مربوط دانسته است و رد آن
يادآورى داستان سجده نكردن ابليس بر آدم (ع ) و آغاز عصيان و اغواى او
معناى قول شيطان : (لاحتنكن ذريته الا قليلا)
لشكر سواره نظام و پياده نظام شيطان ياور او در گمراهى انسان
يادآورى داستان سجده نكردن ابليس بر آدم (عليه السلام ) و آغاز عصيان و اغواى اومراد از مشاركت شيطان در اموال و اولاد مردم در خطاب : (و شاركهم فىالاموال و الاولاد)
بحث روايتى
رواياتى در ذيل آيه : (و ما منعنا نرسل بالايات ...)
رواياتى در ذيل (ما جعلنا الرّويا الّتى اريناك الا فتنة للنّاس ) و انطباق آن با بنىاميه
چند روايت درباره شركت شيطان در اموال و اولاد مردم
سوره اسرى آيات 66 - 72
ترجمه آيات
بيان آيات
انسان بالفطره متوجه خدا است
آيا در خشكى تضمينى و تاءمينى از گرفتارى ها داريد كه از خدا اعراض مى كنيد؟
معناى آيه : (و لقد كرمنا بنى آدم ...)
امتياز و خصيصه انسان بين همه موجودات و نظر مفسرين در اين باره
معناى جمله : (و فضلنا هم على كثير ممن خلقنا تفضيلا)
فرق بين (تكريم ) و (تفضيل ) انسان و نظر بعضى مفسرين در اين خصوص
آيه شريفه ناظر به تفضيل انسان از حيث وجود مادى است و ملائكه ازمفضل عليه (كثير ممن خلقنا) خارج است
گفتار در برترى انسان از ملائكه
نقد كلام زمخشرى كه قول بر تفضيل انسان بر ملك را مردود دانسته است
افضل بودن اطاعت انسان از جهت كشف صفاى باطن و حسن سريره او است
موارد استعمال كلمه (امام ) در قرآن
مراد از (امامهم ) در جمله : (يوم ندعواكل اناس بامامهم )
اقوال و وجوه مختلف درباره مراد از (امام ) در جمله فوق
معناى (من كان فى هذه اعمى فهو فى الاخرة اعمى ) و وجوهى كه در اين باره گفتهشده است
بحث روايتى
(رواياتى درباه برترى انسان ، احضار هر گروه با امام خود در قيامت و ...)
سوره اسرى آيات 73 - 81
ترجمه آيات
بيان آيات
نيرنگ مشركين براى حفظ حرمت خود و خدايان شان
جلوه اى ديگر از آثار عصمت و حفظ الهى
معناى (دلوك شمس ) و (غسق الليل ) در آيه : (اقم الصلوة لدلوك الشمس...)
امر به رسول (ص ) به تهجد نيمه شب و دعا و استمداد از خداوند
مقصود از (دخول و خروج به صدق ) در (رب ادخلنىمدخل صدق ...)
بحث روايتى
رواياتى در ذيل آيه : (و ان كادوا ليفتنونك ...) كه خدعه مشركين بارسول اللّه (ص ) را حكايت مى كند
رواياتى درباره واجب شدن نمازهاى پنجگانه و مراد از مشهود بودن قرآن فجر (نمازصبح ) در ذيل آيه : (اقم الصلوة ...)
رواياتى درباره شفاعت نمودن پيغمبر اسلام (ص ) در قيامت ، درذيل جمله : (عسى ان يبعثك ربك مقاما محمودا)
سوره اسراى آيات 82 - 100
ترجمه آيات
بيان آيات
وجه اينكه قرآن براى مؤ منين (شفاء) و (رحمت ) ناميده شده است .
توضيح اينكه قرآن ظالمين را جز زيان نمى افزايد
حاصل معناى آيه و اشاره به وجوهى كه مفسرين درباره آن گفته اند.
بيان حال انسان عادى دلبسته به اسباب ظاهرى
بحثى فلسفى
(در بيان اينكه شرور بالعرض داخل در قضاى الهى هستند)
تقسيمات (عدم ) و بيان اينكه كدام قسم آن شر است .
تقسيم كلى امور به پنج قسم
سخن صاحب روح المعانى درباره شرور و كلام فخر رازى
معناى (كليعمل على شاكلته )
صفات درونى انسان علت تامه اعمال بدنى او نيست بلكه مقتضى آنست
بيان اينكه سعادت و شقاوت ضرورى و تغييرناپذير نيست و اكتسابى و از آثاراعتقادات و اعمال انسان مى باشد
انسان داراى (شاكله )هايى است مختلف داراى آثا مختلف
بيان وجه ارتباط و اتصال اين آيه با (وننزل من القرآن ...)
سخن فخر رازى پيرامون آيه (قل كل يعمل على شاكلته ) و نقد آن
بحث فلسفى
(درباره سنخيت وجودى و رابطه ذاتى بينفعل و علت فاعلى )
وجود رابطه و سنخيت بين فعل و فاعل از نظر قرآن
معناى (روح ) و مراد از (امر خدا) و توضيح اينكه روح از امر خدا است
موارد اطلاق و استعمال كلمه (روح ) در آيات قرآن مجيد
اقوال مختلف و متعدد مفسرين درباره مراد از روح در آيه : (يسئلونك عن الروح ...)
تحدّى عمومى (همه انس و جن ) و به تمامى خصوصيات قرآن (نه فقط بلاغت و فصاحت)
مشروط كردن مشركين ايمان خود را به معجزاتى غريب و ناممكن
تحقق بخشيدن به پيشنهاد مشركين ، در شاءن پيامبر (ص ) نيست
گفتار بعضى مفسرين در ارتباط به دو كلمه بشرا و رسولا در آيه و اشكالات آن
تقرير و توضيح برهان بر نبوت عامه و اثبات آن
توضيح برهانى عقلى بر اينكه تحمل وحى خاص انبياء الهى است
توجهى به سياق آيه و دلات آن
چون دليل و برهان نتيجه نبخشيد، گواهى را به خدا واگذار
معناى جمله : (قادر على ان يخلق مثلهم )
بيان اينكه انسان مبعوث در قيامت عين انسان دنيايى است نه مانند او
بحث روايتى
رواياتى درباره نيت و عمل در ذيل جمله : (كليعمل على شاكلته )
چند روايت درباره شاءن نزول آيه : (يسئلونك عن الروح ...) و بيان مراد از روح
سوره اسرى ، آيات 101 - 111
ترجمه آيات
بيان آيات
مقصود از معجزات نه گانه موسى (ع ) در آيه : (و لقد آتينا موسى تسع اياتبينات ...)
معناى اينكه خطاب به بنى اسرائيل فرمود: (اسكنوا الارض فاذا جاء وعدالاخرة...)
حكمت نزول تدريجى و تفريق قرآن
بى نياز بودن قرآن از ايمان مشركين به آن ، براى ثبوت حقانيت و كمالش
اشاره به اقسام نام ها و بيان مراد از جمله : (فله الاسماء الحسنى )
اين آيه عقيده وثنيت را درباره اسماء و صفات الهى رد مى كند
بيان اينكه اسماء خداوند متعال مرآت و معرف يك مسمى هستند
معناى (جهر) و (اخفات ) و امر به اعتدال در قرائت نماز
نفى فرزند، ولى و شريك داشتن خداى تعالى
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل برخى آيات گذشته )
رواياتى درباره اسماء حسنى ، اسماء حقيقى و اسماء اسماء خدا
مطالب اتفاقى و اختلافى درباره اسماء خدا و اشاره به عقيده بت پرستان درباره آن
چند روايت درباره جهر و اخفات در نماز
بحثى روايتى و قرآنى
(درباره تفريق آيات قرآن و قرانا فرقناه ...)
تقسيم قرآن به آيات و سور
عدد سوره ها و آيات قرآن كريم
ترتيب سوره هاى قرآن كريم
سوره كهف مكى است و 110 آيه دارد
سوره كهف ، آيات 1 - 8
ترجمه آيات
بيان آيات
آهنگ و مفاد كلى اين سوره مباركه
توضيح مقصود از اينكه قرآن عوج (كجى ) نداشته ، قيّم است
اشاره به اقوال مختلف مفسرين در ذيل جمله : (لميجعل له عوجا...)
قول و اعتقاد به فرزند داشتن خدا چه به نحو حقيقى و چه به نحو مجازباطل و ممنوع است
هدف از خلق زينت بر روى زمين آزمايش انسان ها و تميز نيك و بد بر اساس اعتقاد وعمل است
بحث روايتى
(رواياتى در تفسير جملات : (لينذر باءسا شديدا)، (فلعلك باخع نفسك ...) و(لنبوهم ايهم احسن عملا)
سوره كهف آيات 9 - 26
ترجمه آيات
بيان آيات
وجه اتصال و رابطه آياتى كه داستان اصحاب كهف را حكايت مى كنند با آياتقبل
بيان اينكه اصحاب رقيم نام ديگر اصحاب كهف است
مقصود از (رحمت ) و (رشد) در دعاى اصحاب كهف : (ربنا اتنا من لدنك رحمة وهيى لنا من امرنا رشدا)
معناى جمله : (فضربنا على اذا نهم فى الكهف سنين عددا)
معناى اينكه فرمود: سپس اصحاب كهف را بيدار كرديم (لنعلم اى الحزبين احصى)
اقرار به توحيد پروردگار و نفى ربوبيت ارباب و آلهه در گفتگوى اصحاب كهفبا خود
جزئياتى از داستان اصحاب كهف كه از آيات استفاده مى شود
وضعيت جغرافيايى غار اصحاب كهف و كيفيت قرار گرفتن اصحاب كهف در آن
نظر مفسرين درباره موقعيت جغرافيائى غار و نقد و بررسى آن
وجه اينكه با ديدن وضع اصحاب كهف قلب انسان مملو از رعب و ترس مى شود
بيان غايت و هدف از بعث (بيدار كردن ) اصحاب كهف
چند وجه ديگر درباره غايت بعث اصحاب كهف (ليتسائلوا بينهم ...)
معناى جمله : (لبثنا يوما او بعض يوم )
جمله : (ربكم اعلم بما لبثتم ) انحصار علم حقيقى به معناى احاطه بر عين موجودات وحوادث ، به خداى تعالى را افاده مى كند
گفتگوى اصحاب كهف بعد از بيدار شدن درباره رفتن به شهر
نگرانى اصحاب كهف از فاش شدن رازشان و دست يافتن كفار به آنان
با اينكه تقيه و تظاهر به كفر از روى اضطرار جايز است سبب نگرانى و بيماصحاب كهف چه بوده است ؟
جوابهاى ديگرى كه به اشكال فوق داده شده است
توضيح آيه : (فقالوا ابنوا عليهم بنيانا...) كه گفتگو و مجادله مردم را دربارهاصحاب كهف حكايت مى كند
بيان دو گروه متنازع و مسئله مورد تنازع در (اذ يتنازعون بينهم امرهم )
وجه دلالت بيدار شدن اصحاب كهف بعد از خواب چند صد ساله ، بر حق بودن معاد وقيامت
وجه ديگرى براى جمله (اذ يتنازعون بينهم امرهم )
مقصود از: (الذين غلبوا على امرهم ) در آيه :(قال الذين غلبوا على امرهم ...)
حكايت اختلاف مردم در عدد اصحاب كهف و بيان اينكه ايشان هفت نفر بوده اند
عملى از هر عاملى موقوف به اذن و مشيت خداى تعالى است
انسان بايد كار فردا را به مشيت خدا (ان شاء اللّه ) مشروط كند
وجوه ديگرى كه درباره استثناء در آيه : (و لا تقولنّ لشى ء انىفاعل ذلك غدا الا ان يشاء الله ) گفته شده است
معناى آيه : (واذكر ربك اذا نسيت ...) و وجوهى كه در معناى آن گفته شده است
مشار اليه به هذا در (لا قرب من هذا رشدا) و سخن مفسرين درباره آن
بيان عدد سالهاى اقامت اصحاب كهف در غار
مدت اقامت اصحاب كهف در غار هم مورد اختلاف مردم بوده است
ولايت مستقل منحصرا از آن خداست
بحث روايتى
روايتى كه مى گويد (رقيم ) نام دو لوح مسى بوده است
روايتى در شرح داستان اصحاب كهف
موارد و جهات اختلاف در روايات راجع به داستان اصحاب كهف
روايات ديگرى پيرامون داستان اصحاب كهف
چند روايت حاكى از اينكه اصحاب كهف مدتى تقيه مى كرده اند
روايت مشهورى از ابن عباس در نقل داستان
اشكالاتى كه به روايت ابن عباس (فوق الذكر) وارد است
معناى (رقيم ) در روايت ابن عباس و تطبيق آن با روايات ديگر
رواياتى متضمن ذكر اسماء اصحاب كهف
اصحاب كهف ياران حضرت مهدى (عج )اند
گفتارى در چند فصل پيرامون اصحاب كهف و سر گذشت ايشان
1 - داستان اصحاب كهف در تعدادى از روايات :
1 - دو سبب عمده وجود اختلاف شديد در مضامين روايات راجع به اصحاب كهف
2 - داستان اصحاب كهف از نظر قرآن :
3 - داستان از نظر غير مسلمانان
4 - غار اصحاب كهف كجا است ؟
1 - غار (افسوس ) در تركيه
2 - غار (رجيب ) در اردن
غارهاى ديگر كه اصحاب كهف را به آنها نسبت مى دهند
سوره كهف آيات 27 - 31
ترجمه آيات
بيان آيات
مفاد كلى اين آيات و ربط آنها با آيات قبل
وظيفه پيامبر (ص ) تلاوت آيات و تبليغ وحى است و جز خدا مرجعى ندارد
معناى (صبر) و (وجه ) و مراد از (اراده و طلب وجه خدا)
گفتار ديگران در معناى (وجه ) و (دعاى صبح و شام ) در آيه شريف
بيان عدم دلالت جمله : (لا تطع من اغفلنا قلبه ) بر جبر و عدم منافات جبر مجازاتىناشى از اختيار، با اختيار
اى پيامبر! حق را بگو و از ايمان نياوردن مردم تاءسف مخور كه ظالمان را آتش و مؤ منانصالح العمل را پاداش است
بحث روايتى
رواياتى درباره تقاضاى مشركين از پيامبر مبنى بر دور ساختن افراد فقير از خود، ورواياتى ديگر در ذيل آيات گذشته
سوره كهف ، آيات 32 - 46
ترجمه آيات
بيان آيات
مثلى بيانگر حال دنيا طلبان كه به مالكيت كاذب خوددل بسته اند
فخر فروشى و تكبر ثروتمند غافلدر برابر رفيق مؤ من خود
آدمى بالفطرة به چيزى كه آن را باقى و ماندگار بدانددل مى بندد
توانگر غافل از خدا، را محق و شايسته برخوردارى و تنعم مى داند حتى در قيامت
توضيح جواب رفيق مؤ من آن مرد توانگر مغرور، به او
وجه اينكه مرد فقير در جمله : (اكفرت بالذى خلقك ) رفيق توانگر خود را كافرخواند
زمام همه امور بدست خدا است
معناى اينكه خداوند (خير ثوابا و خير عقبا) است
مثلى ديگر براى بيان حقيقت زندگى دنيا و زينت هاى سريعالزوال
مراد از (باقيات صالحات ) در آيه شريفه
سوره كهف ، آيات 47 - 59
ترجمه آيات
بيان آيات
جابجائى كوهها در قيامت كه به تعبيرهاى مختلفى در قرآن آمده است
يادآورى قيام و عرضه گشتن مشركين و همه مردم بر پروردگار، همراه با اعمالشان وديگر هيچ
اشاره به چند نكته و خصوصيت درباره قيامت
از ياد بردن قيامت سبب اصلى اعراض از هدايت و فساداعمال است
(وضع كتاب ) در قيامت ، كتابى كه هيچ صغيره و كبيره اى را فروگذار نكرده ومجرمان (چه مشرك و چه غير مشرك ) از آن بيم ناكند
تجسم گناهان كوچك و بزرگ و وحشت گنهكاران در قيامت
مراد از ولايت شيطان در جمله : (افتخذونه و ذريته اولياء من دونى و هم لكم عدو)
دو برهان كه در آيه (ما اشهد تهم خلق السموات و الارض ...) براى نفى ولايتابليس و ذرية اش اقامه شده است
وجوه مختلف ديگرى كه مفسرين درباره معنى و مفاد آيه فوق گفته اند
معناى اينكه فرمود: (در قيامت ما بين مشركين و شركاءمحل هلاكت قرار داده ايم )
معناى جمله : (و ربك الغفور ذوالرحمة ) و معنايى كه در سياق آيات تهديد افاده مىكند
بحث روايتى
(چند روايت در ذيل آيات گذشته )
سوره كهف ، آيات 60 - 82
ترجمه آيات
بيان آيات
داستان موسى (ع ) و عالم و آنچه از آن استفاده مى شود
سخن مفسرين درباره داستان مذكور و شخصيتهاى آن
آغاز داستان موسى و همراه خود
حكايت ماهى بريان شده كه خود را به دريا انداخته است
اشاره به اينكه انبياء (عليهم السلام ) از مطلق آزار و ايذاء شيطان مصون نيستند
ملاقات موسى (عليه السلام ) با بنده اى از بندگان خدا خضر (ع ) كه به او رحمت وعلم داده شده
تقاضاى تعليم از طرف موسى (ع ) و پاسخ حضرت حضر (ع )
ادب و تواضع فراوان موسى (ع ) در برابر استاد (خضر عليه السلام )
صبر نياوردن موسى (ع ) به سكوت در برابراعمال خضر (ع )
غرض اصلى آيات بيان يك داستان و سه اعتراض است نه بيان سه داستان
بخش سوم داستان موسى و خصر (ع ): بناى ديوار مشرف به سقوط
جدا شدن موسى و خضر (ع ) موسى (ع ) را بهتاءويل اعمال خود (سوراخ كردن كشتى ، قتل نوجوان و بناى ديوار)
بحثى تاريخى در دو فصل
1 - داستان موسى و خضر در قرآن
2 - شخصيت خضر
بحث روايتى
اختلاف فراوان روايات در جهات و جزئيات اين داستان
روايات ديگرى درباره داستان موسى و خضر عليهماالسلام
رواياتى درباره اينكه خداوند به خاطر اصلاح مردى مؤ من امر فرزندان او را اصلاحمى كند
رواياتى درباره گنج مدفون در زير ديوار درذيل (و اما الجدار فكان لغلامين ...)
سوره كهف ، آيات 83 - 102
ترجمه آيات
بيان آيات
مربوط به شرح حال و بيان داستان ذوالقرنين
معناى (عين حمئة ) و بيان موقعيت جغرافيائى آن
ظالمان را عذاب مى كنيم و مؤ منان صالح العمل را جزاى حسنى است
ساختن سد به وسيله ذوالقرنين
بكار بردن قطعه هاى آهن در ساختن سدى محكم توسط ذوالقرنين
وجوهى كه در بيان مراد آيه شريفه : (افحسب الذين كفروا ان يتخذوا عبادى من دونىاولياء...) گفته شده است
بحث روايتى
اختلافاتى كه جهاد متعدد در روايات مربوط به ذوالقرنين وجود دارد
دو روايت اميرالمؤ منين على (ع ) درباره ذوالقرنين
حديثى از امام صادق (ع ) درباره آفتاب و طلوع و غروب آن
رواياتى در ذيل برخى جملات آيات راجع به ذوالقرنين
بحثى قرآنى و تاريخى پيرامون داستان ذوالقرنين در چندفصل
1 - داستان ذو القرنين در قرآن
2 - داستان ذو القرنين و سد و ياجوج و ماجوج از نظر تاريخ
3 - ذو القرنين كيست و سدش كجا است ؟ اقوال مختلف در اين باره
نظر بعضى كه ذوالقرنين را همان اسكندر مقدونى دانسته اند و ردّ آن
نظر جمعى از مورخين كه ذوالقرنين را مردى عرب از ملوك يمن دانسته اند
سخن بعضى در اثبات اينكه ذوالقرنين ، كورش ، پادشاه هخامنشى ايران ، و ياءجوج وماءجوج ، اقدام مغول بوده اند
بحث مفسرين و مورخين پيرامون قوم ياءجوج و ماءجوج و حوادث مربوط به آنها
سوره كهف ، آيات 103 - 108
ترجمه آيات
بيان آيات
معرفى زيانكارترين زيانكارن (اخسرين اعمالا) كه كارهاى بى نتيجه خود را نيكو مىپندارند و اعمالشان حبط شده
بحث روايتى
(رواياتى درباره (اخسرين اعمالا) و (جنّات الفردوس )
سوره كهف ، آيه 109
ترجمه آيه
بيان آيه
اشاره به معناى (كلمه خدا) و بيان مقصود از اينكه اگر درياها مركب باشد كلماتخدا را با آن نتوان نوشت
بحث روايتى
(روايتى در ذيل آيه گذشته )
آيه 110 سوره كهف
ترجمه آيه
بيان آيه
بيان آخرين آيه سوره ، كه به سه اصل : توحيد، نبوت و معاد اشاره دارد
بحث روايتى
(رواياتى درباره اخلاص در عمل و پرهيز از رياكارى )

 


نام كتاب : تفسير الميزان جلد 14


نام نويسنده : علامه طباطبايي رحمه الله عليه

   
border="0"

سوره مريم آيات 15-1
ترجمه آيات
بيان آيات
كهيعص
بحث روايتى
داستان زكريا (عليه السلام ) در قرآن
داستان يحيى (عليه السلام ) در قرآن
داستان زكريا و يحيى در انجيل
سوره مريم ، آيات 16- 40
ترجمه آيات
بيان آيات
گفتارى در معناى تمثل
بحث روايتى
سوره مريم ، آيات 41 -50
ترجمه آيات
بيان آيات
سوره مريم ، آيات 51 - 57
ترجمه آيات
بيان آيات
داستان اسماعيل صادق الوعد
داستان ادريس پيغمبر (عليه السلام )
سوره مريم آيات 58 - 63
ترجمه آيات
بيان آيات
بحث روايتى
سوره مريم ، آيات 64 و 65
ترجمه آيات
بيان آيات
سوره مريم ،آيات 66-72
ترجمه آيات
بيان آيات
بحث روايتى
گفتارى در معناى وجوب و جواز و عدم جواز فعلى بر خداى سبحان
سوره مريم آيات 73 - 80
ترجمه آيات
بيان آيات
سوره مريم ، آيات 81 - 96
ترجمه آيات
بيان آيات
بحث روايتى
سوره مريم ، 97 - 98
ترجمه آيات
بيان آيات
سوره طه آيات 1- 8
ترجمه آيات
بحث روايتى
سوره طه ، آيات 9- 48
ترجمه آيات
بيان آيات
بحث روايتى
سوره طه آيات 49- 79
ترجمه آيات
بيان آيات
بحث روايتى
سوره طه ، آيات 80 - 98
ترجمه آيات
بيان آيات
بحث روايتى
سوره طه ، آيات 99- 114
ترجمه آيات
بيان آيات
بحث روايتى
سوره طه ، آيات 115 - 126
ترجمه آيات
بيان آيات
بحث روايتى
سوره طه ، آيات 127- 135
ترجمه آيات
بيان آيات
بحث روايتى
سوره انبيا، آيات 1- 15
ترجمه آيات
بيان آيات
گفتارى در چند فصل پيرامون معناى حدوث و قدم كلام
بحث روايتى
سوره انبياء، آيات 16- 33
ترجمه آيات
بيان آيات
بحث روايتى
سوره انبياء آيات 34 - 47
ترجمه آيات
بيان آيات
بحث روايتى
سوره انبياء، آيات ، 48 - 77
ترجمه آيات
بيان آيات
بحث روايتى
سوره انبياء، آيات 78 - 91
ترجمه آيات
بيان آيات
بحث روايتى
سوره انبياء، آيات 92- 112
ترجمه آيات
بيان آيات
بحث روايتى
سوره حج ، آيات 1-2
ترجمه آيات
بيان آيات
بحث روايتى
سوره حج ، آيات ، 3- 16
ترجمه آيات
بيان آيات
سوره حج ، آيات 17- 24
ترجمه آيات
بيان آيات
بحث روايتى
سوره حج ، آيات 25 - 37
ترجمه آيات
بيان آيات
بحث روايتى
سوره حج ، آيه 38 - 57
ترجمه آيات
بيان آيات
بحث روايتى
سوره حج ، آيات ، 58 - 66
ترجمه آيات
بيان آيات
بحث روايتى
سوره حج ، آيات 67 - 78
ترجمه آيات
بيان آيات
بحث روايتى

+ نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم مرداد 1389ساعت 2:29  توسط حسین  | 

معرفی 2 کتاب دیگر


نام كتاب : تفسير الميزان جلد 11

نام نويسنده : علامه طباطبايي رحمه الله عليه

   
border="0"

آيات 108 - 100 سوره هود
ترجمه آيات
بيان آيات
دو احتمال در معناى : (ابناء القرى )
مراد از اينكه آلهه مشركين جز بر هلاكت و تباهى خوانندگان خويش نيفزودند
اشاره به وجود ارتباط بين اعمال سابق ولا حق انسان ، و نيز ارتباط آن بااعمال ديگران
عالم برزخ منزلگاه موقتى است و جنبه تمهيدى براى روز قيامت و بهشت و دوزخجاودانه دارد
چند وجه در معناى : (يوم ياءت ...) در آيه شريفه
در روز قيامت حقايق براى همگان واضح شده ، توهماستقلال اسباب و وسائط زائل مى گردد
معناى جمله : (يوم ياءت لاتكلم نفس الّا باذنه ) و معناى تكلم در قيامت
بيان اينكه دروغ گفتن مشركين در روز قيامت از باب ظهور ملكات است
وجه جمع بين آياتى كه تكلم در روز قيامت را اثبات مى كنند با آياتى كه آن را نفى وانكار مى كنند
گفتار ديگر مفسرين در معناى آيه (لاتكلم نفس الا باذنه )
علاوه بر اينكه خداى تعالى مى فرمايد: (هذا يوم لا ينطقون و لا يوذن لهم فيعتذرون) و معلوم است كه عذرخواهى ، عمل قبيحى نيست .
وجهى كه ديگران درباره جمع بين اين دو دسته از آيات
معناى جمله : (فمنهم شقىّ و سعيد) و اشاره به معناى تقسيم انسانها به سعادتمند وشقاوتمند
نقد و رد سخن فخررازى كه گفته است سعادت و شقاوت آدمى به حكم خدا و لازم لاينكفاوست
بيان اينكه قضاء و قدر الهى و علم او بهاعمال انسان منافاتى با اختيارى بودن اعمال انسان ندارد
معناى (زفيز) و (شهيق ) و بيان حالاهل جهنم
معناى (خلود) و مشتقات آن
دو اشكال در ارتباط با آيه : (خالدين فيها مادامت السموات و الارض ) و جوابآنها
سخن زمخشرى در تفسير كشاف در اشاره به اين وجه
دفع اشكالقاضى بيضاوى بر آيه شريفه
وجوه ديگرى كه درباره تحديد خلود در آيه شريفه ذكر شده است
معناى استثناء: (الّا ماشاء ربّك ) در دو آيه مربوط به بهشتيان و دوزخيان
وجوه مختلف ديگر درباره مراد از استثناء فوق الذكر
اشاره به نكته لطيفى كه از آيه : (و اما الذين سعدوا...) استفاده مى شود.
وجه جمع بين جمله : (الّا ماشاء ربّك ) و (عطاء غير مجذوذ) در آيه شريفه
بحث روايتى
بررسى نسبت سعادت و شقاوت انسان با قضا و قدر الهى با توجه به روايات وارده
عالم هستى داراى دو وجه است : وجه ضرورت و تقدير و وجه امكان و اختيار
معناى فرمايش پيامبر (ص ): (كل ميسر لما خلق له )
رواياتى در ذيل آيات شريفه مربوط به خلود در جنت و نار و استثناء: (الّا ماشاءربّك )
بهشت اولياء خدا با بهشت ديگران تفاوت دارد (و من دونهما جنّتان )
رد سخن سيوطى در مورد منسوخ شدن دو آيه : (فاما الّذين شقوا... )
آيات 119 - 109 سوره هود
ترجمه آيات
بيان آيات
بت پرستى پايه و مبنائى جز تقليد از نياكان ندارد
دلالت آيه بر تاءخير عذاب اختلاف كنندگان در دين تا روز قيامت
اشاره به اينكه شك و ترديد يهوديان در اصالت و صحت تورات موجه بوده است
معنا و موارد استعمال واژه هاى : (قيام )، (اقامه ) و (استقامت )
معناى جمله : (فاستقم كما امرت )
معناى (ركون ) كه در آيه : (و لاتركنوا الى الّذين ظلموا...) از آن نهى شده است
منظور از (الّذين ظلموا) كه از اعتماد و تمايل به آنان نهى گرديده است
سخن صاحب المنار درباره مراد از: (الّذين ظلموا) و نقاط ضعف آن سخن
آيه شريفه : (و لاتركنوا...) متضمن نهى ازتمايل به همه ستمكاران است
چه مواردى مشمول نهى آيه شريفه نمى باشد؟
ركون به اهل ظلم اخص از ولايت كفار است و مراد از آن اعتماد و مماشات در امر دين و حياتدينى است نه مطلق ركون و اعتماد
سخن ديگرى از صاحب المنار و اشكال وارد بر آن
اشاره به فرق بين ميل به ظالمين و مصاديق مباشرت در ظلم
امر به نماز و صبر كه مهمترين عبادات و اخلاقيات هستند
معناى (اختلاف ) و مشتقات ديگر ماده (خلف )
دو نوع اختلاف و مذمت يك نوع آن در قرآن كريم
جمله : (لايزالون مختلفين ) راجع به اختلاف در دين است
مذمت اختلاف ، از جهت لوازم آن يعنى تفرق و اعراض از حق است
رحمت الهى غايت خلقت انسان مى باشد (و لذلك خلقهم )
وجوهى كه در معناى دو آيه (و لو شاء ربك ...) و (الّا من رحم ربك ...) گفته شدهاست
بحث روايتى
چند روايت در ذيل جمله : (فاستقم كما امرت ...) و (لاتركنوا الى الذين ظلموا)
رواياتى در فضيلت نماز و اينكه نماز كفاره گناهان است (ان الحسنات يذهبنالسّيّئات ).
اميدوار كننده ترين آيات كتاب خدا
دو روايت از امام صادق (ع ) در ذيل (ان الحسنات يذهبن السيئات ...)
چند روايت در ذيل جمله : (لايزالوان مختلفين الّا من رحم ربك و لذلك خلقهم )
آيات 123 - 120 سوره هود
ترجمه آيات
بيان آيات
فايده نقل داستان انبياء گذشته براى رسول خدا (صلى اللّه عليه و آله ) و مؤ منين
آخرين حرف به ايمان نياورندگان : (اعملوا على مكانتكم ...)
سوره يوسف آيات 3 - 1
ترجمه آيات
بيان آيات
آهنگ مفاد و غرض كلى سوره يوسف
قالب الفاظ و زبان عربى و نقش مهم آن دو در حفظ ضبط آيات الهى
احسن القصص بودن داستان يوسف (عليه السلام )
آيات 6 - 4 سوره يوسف
ترجمه آيات
بيان آيات
رؤ ياى يوسف (عليه السلام ) و تعبير آن به وسيله پدرش يعقوب (عليه السلام )
نهى يعقوب (ع ) از اينكه يوسف (ع ) خواب خود را براى برادرانش بازگو كند.
وجه اينكه در جمله : (و يعلمك من تاءويل الاحاديث ) از رؤ يا به (حديث ) تعبيرشده است
مراد از علم يوسف (عليه السلام ) به تاءويل احاديث
معناى (نعمت )، ريشه ، مشتقات و مورد استعمال آن
مراد از اتمام نعمت
سه نكته درباره شخصيت يعقوب (عليه السلام )، سجده براى يوسف (عليه السلام)
يعقوب (ع ) و فرزندانش در حقيقت به خدا سجده كرده اند
مقصود از اتمام نعمت بر آل يعقوب عليه السلام
بحث روايتى (چند روايت درباره رؤ ياى يوسف (عليه السلام )
آيات 21 - 7 سوره يوسف
ترجمه آيات
بيان آيات
(براى سائلان ، در داستان يوسف و برادرانش نشانه هايى الهى هست )
مراد پسران يعقوب (عليه السلام ) در جمله : (انّ ابانا لفىضلال مبين ) ضلالت در امر زندگى است نه در دين
بيان يكى از مفسرين در توجيه كلام پسران يعقوب : (انّ ابانا لفىضلال مبين )
اشكالات كلام مفسر مزبور
وجوه بى اساس ديگرى كه در اين باره گفته شده است
گفتگو و مشاوره برادران يوسف (عليه السلام ) در مورد يوسف (عليه السلام ) و ازميان برداشتن او
توبه اى كه همزمان با عزم بر گناه قصد شود، توبه حقيقى نيست
پيشنهادى كه برادران تصويب كردند: (يوسف را مكشيد، او را در ته چاه بيفكنيد)
گفتگوى برادران يوسف (عليه السلام ) با پدر براى بردن او و اجراى قصد سوءخود
نكته اى كه در آيه : (فلمّا ذهبوا به ...) به كار رفته و بر عظمت حادثه دلالتدارد
توضيح معناى جمله : (و اوحينا اليه لتنبّئهم بامرهم هذا...)
اشاره به وجوه متعدد ديگرى كه در معناى آن گفته شده است
بيان معناى كلمه : (نستبق ) در آيه : (قالوا ابانا انّا ذهبنا نستبق ...)
سخنى درباره بى فرجام بودن دروغ و اينكه سرانجام ، حقيقت نمودار مى شود.
جواب يعقوب (عليه السلام ) به پسرانش كه گفتند يوسف را گرگ خورده
اشاره به معناى صبر و اينكه صابران چه كسانى هستند
صبر، تواءم با توكل كارساز است
سررسيدن كاروانيان و بيرون آوردن يوسف (عليه السلام ) از چاه
توضيح معناى آيه : (و شروه بثمن بخس دراهم معدودة ...)
وجوهى كه در اين باره گفته شده
خريدار يوسف (عليه السلام )، عزيز مصر ومنزل جديد او كاخ عزيز بوده است
معناى جمله : (و كذلك مكّنّا ليوسف فى الارض )
معناى : (والله غالب على امره )
بحث روايتى
علت ابتلاء يعقوب به فراق يوسف قصور در اطعام مسكينى بوده است
چند روايت ديگر در مورد يوسف (عليه السلام ) و آيات گذشته مربوط به داستان آنحضرت
آيات 34 - 22 سوره يوسف
ترجمه آيات
بيان آيات
بيان آيات مربوط به يوسف (عليه السلام ) در خانه عزيز مصر مراد از جمله : (لمّابلغ اشدّه )
توضيحى در مورد حكم و علمى كه خدا به يوسف (عليه السلام ) داده
چنين موهبتى (حكم و علم ) را خدا به همه نيكوكاران مى دهد
معناى مراوده در جمله : (و راودته الّتى هو فى بيتها)
احساسات يوسف (عليه السلام ) در كاخ عزيز مصر
يوسف و همسر عزيز
توحيد خالص يوسف (عليه السلام ) كه از پاسخ او درمقابل درخواست همسر عزيز (معاذالله ربى احسن مثواى ) نمايان است
نكاتى كه يوسف عليه السلام در جمله (انه ربى احسن مثواى ) افاده كرده است
نراع بين حب الهى و عشق حيوانى و چيره شدن حب الهى در يوسف (ع )
مراد يوسف از رب در جمله خداى (انه ربى احسن مثواى ) تعالى است
خويشتن دارى يوسف (عليه السلام ) در برابر همسر عزيز شگفت انگيز و خارق العادهبوده است
هيچ مانعى جز ايمان جلوگير نفس يوسف (ع ) نشده است
معناى اين كه يوسف (عليه السلام ) برهان پروردگارش را نديده بود قصد همسرعزيز را كرده بود (وهمّ بها لولا...)
اهم بامر الحزم لا استطيعه و قد حيل بين العير و النزوان .
برهانى كه ديدن آن ، يوسف را از لغزش بازداشت نوعى علم شهودى بوده است كه بهبندگان مخلص ارائه مى شود
اقوال پاره اى از مفسرين عامه و خاصه در تفسير آيه : (لقد همّت به و همّلولا...)
بررسى و نقد روايت مذكور (از تفسير سيوطى )
افترائات ناشايسته و اتّهامات قبيحى كه در تفاسير عامه به حضرت يوسف (عليهالسلام ) نسبت داده شده است
در مذمت صاحبان اين سخنان موهون
افراط در پذيرش و تسليم در برابر هر چه حديث نام دارد، يكى از دو علت وقوع دراين افترائات مى باشد
دومين علت نسبت دادن چنان مطالب باطل و بى اساس به يوسف (ع )
سخن زمخشرى در توضيح و توجيه جمله : (و همّ لولا...) واشكال آن
گفته صاحب مجمع البيان در اين زمينه و ايراد وارد بر آن
وجهى كه صاحب المنار در اين مورد بيان كرده و جواب آن
دو قول ديگر در اين باره
نكات قابل توجه در اين گفتگوها
شاهد چه كسى بوده و چرا از او به (شاهد) تعبير شده نه به(قائل )
معناى جمله : (يوسف اعرض عن هذا و استغفرى لذنبك ...) كه گفته عزيز مصر استبعد از روشن شدن تقصير همسرش
گفتگوى ملامت آميز زنان شهر درباره عشق زليخا به يوسف
تدبيرى كه زليخا براى رهايى از زخم زبان آنان انديشيد
ورود يوسف (ع ) به مجلس زنان اشرافى مصر و عكسالعمل آنها
مسائلى كه باعث شد زنان مصرى علنا درباره يوسف اظهار نظر كنند
اشاره به شدت و سختى وارد بر يوسف (عليه السلام ) در مجلس ميهمانى و پناهبردن آن حضرت به خداى تعالى
توضيح مفردات آيه شريفه
عكس العمل زنان مصر با ديدن يوسف (عليه السلام )
توضيح اينكه گفتند: (ما هذا بشرا ان هذا الّا ملك كريم )
اعتراف همسر عزيز در جمع زنان مصر و تهديد صريح يوسف (عليه السلام ) به حبسو خوارى
مناجات و استغاثه يوسف (عليه السلام ): (ربّ السّجن احبّ الىّ...)
نكاتى كه از آيه شريفه استفاده مى شود
ديگر زنان مصر همچون زليخا به يوسف اظهار علاقه كردند( ع )
بحثهايى پيرامون تقواى دينى و درجات آن در چندفصل
1- رابطه قانون ، اخلاق كريمه و توحيد. و بيان اينكه قانون بدون اخلاق و اخلاقبدون توحيد نمى توانند منشاء اثرى باشند.
فضائل اخلاقى ضامن سعادت اجتماع است اگر بر اساس توحيد باشد
انگيزه فداكارى جز توحيد و اعتقاد به آخرت نمى تواند باشد
2- مراتب و درجات حصول تقواى دينى و پرستش خدا بر اساس خوف ، رجاء و حبّ
عبادت دسته سوم - كه خدا را چون شايسته عبادت يافتند عبادت مى كنند
مخلصين ، عبادت از روى خوف و رجاء را نوعى شرك ميدانند
3- چگونه محبت خدا باعث اخلاص مى شود؟
4- معناى اخلاص ، وجه اسناد اخلاص عبد به خدا و اشاره به درجات عالى اخلاصمعصومين (عليهم السلام )
مبناى عصمت معصومين (انبياء و ائمه عليهم السلام ) علم است ، علمى مغاير با ساير علوم
ملكه عصمت با مختار منافات ندارد و انصراف معصوم از گناه به اختيار اوست
بحث روايتى
روايتى از امام سجاد (عليه السلام ) درباره داستان يوسف (عليه السلام ) و همسرعزيز مصر
چند روايت در توضيح جمله : (و لقد همّت به و همّ بها لولا...)
روايتى جعلى از اميرالمؤ منين (ع ) در اين باره (ع )"
رواياتى در ذيل آيات گذشته راجع به داستان يوسف (عليه السلام ) و زليخا
آيات 42 - 35 سوره يوسف
ترجمه آيات
بيان آيات
تصميم به زندانى كردن يوسف (عليه السلام )
رؤ ياى دو همزندانى يوسف (عليه السلام ) و تعبير خواب آن دو توسط يوسف (عليهالسلام )
فرصتى پيش آمده براى يوسف (ع ) براى دعوت به توحيد
طرح يك سؤ ال در مورد نعمت بودن نبوت و رسالت و پاسخ به آن
معناى (خير) و بيان حجت قاطعى كه در جمله : (ءارباب متفرّقون خيرام الله الواحدالقهّار) نهفته است
وجه توصيف خداوند به (واحد) و (قهار) در كلام يوسف (ع )
استدلال يوسف (عليه السلام ) و رد پرستش آلهه و اثبات توحيد عبادى
چرا دين توحيد دين (قيم ) است ؟ (ذلك الّذين القيّم ...)
اشاره به اينكه مفاد دو آيه : (يا صاحب السجن ...) و (ما تعبدون من دونه ...) يكبرهان بر توحيد دو عبادت است
تقرير ديگرى براى دو آيه از آن دو برهان استفاده مى شود
توسل به اسباب منافاتى با اخلاص ندارد، بلكه اعتماد بر اسباب با اخلاصمنافات دارد
بحث روايتى
رواياتى مربوط به احوال حضرت يوسف (ع ) در زندان
اشكال به چند روايت كه در آنها جمله : (اذكرنى عند ربك ) بر يوسف (عليه السلام) خرده گرفته شده
آيات 57 - 43 سوره يوسف
ترجمه آيات
بيان آيات
توضيح مفردات و جملات آيه كريمه : (وقال الملك ...) كه رؤ ياى پادشاه مصر را حكايت مى كند
معناى (اصغاث ) و (احكام )
مراد معبّرين كه به پادشاه مصر گفتند رؤ ياى تواضغاث احكام است و ما بهتاءويل احكام عالم نيستيم
دقائقى كه در آيه : (يوسف ايّها الصديق ...) وجود دارد
توضيح و الفاظ مفاهيم آيات شريفه تعبير رؤ ياى ملك توسط يوسف (عليه السلام)
گفتار بيضاوى و صاحب المنار درباره آيه تعبير خواب يوسف (ع )
رد گفتار دو مفسر مزبور
احضار و آزاد شدن يوسف (عليه السلام ) توسط ملك و پيغام يوسف (عليه السلام )براى او
لطائفى كه در تعبيرات يوسف (ع ) به چشم مى خورد
معلوم گرديدن بى گناهى يوسف (عليه السلام )
هيچ خائنى در خود به نتيجه نمى رسد
مفاد سخن يوسف (عليه السلام ) كه بعد از معلوم شدن بى گناهى اش گفت : (و ماابرى نفسى انّ النّفس لاءمّارة بالسّوء...)
سخن بعضى از مفسرين كه : (ذلك ليعلم ...) و (و ما ابرى نفسى ...)
عزت يافتن يوسف (عليه السلام ) به رحمت الهى ، بعد از آنكه براى ذلت او اسبابچينى كردند
بحث روايتى (رواياتى در ذيل آيات مربوط به رؤ ياى ملك مصر و تعبير آن به وسيلهيوسف و اثبات بى گناهى آن حضرت و عزت يافتن او)
دو روايت نبوى درباره يوسف (ع ) از طرقاهل سنت و اشكال آندو
رواياتى در ذيل (ذلك ليعلم انى لم اخنه بالغيب )
روايتى از امام رضا (ع ) درباره جمع آورى آذوقه در هفتسال و تدبير مملكت توسط يوسف (ع )
رواياتى در ذيل (اجعلنى على خزائن الارض ...)
آيات 62 - 58 سوره يوسف
ترجمه آيات
بيان آيات
ورود برادران يوسف (ع ) و گفتگويشان با او
درخواست آوردن برادر ابوينى خود از برادران پدرى با تشويق ، تهديد و تدبير
آيات 82 - 63 سوره يوسف
ترجمه آيات
بيان آيات
بازگشت برادران يوسف به سوى پدر و راضى كردن او به بردن بنيامين و...
مراد يعقوب (عليه السلام ) از جمله : (فالله خير حافظا و هو ارحم الراحمين )
معناى توسل به خدا، لغو و بى اثر دانستن اسباب و وسائط نيست
سبب اينكه يعقوب (عليه السلام ) به پسران خود سفارش كرد از يك دروازه واردنشوند
سه نكته درباره توكل از آيه شريفه : (وقال يا نبىّ...) استفاده مى شود
معناى جمله : (ما كان يغنى عنهم من الله من شى ء...)
علم موهبتى به يعقوب (عليه السلام ) اكتسابى نبوده و نتيجه اخلاص در توحيد است
توجيه ديگر مفسرين در معناى آيات مورد بحث
گفتار يوسف جز افتراهاى مذموم عقلى و حرام شرعى نيست (ع )
توجيه ديگر مفسرين در مراد از آيه شريفه
پيمانه ملك گم شده است (ع )
كيفر سارق معين مى شود
پيمانه از باروبنه بنيامين برادر ابوينى يوسف (عليه السلام يافته مى شود (ع
مراد از اينكه يوسف (عليه السلام ) نمى توانستند بر مبناى كيش مصريان برادر رانزد خود نگاه بدارد
معناى جمله (فوق كل ذى علم )
گفتگوى يوسف (عليه السلام ) با برادران پس از آنكه پيمانه گمشده از باروبنهبنيامين يافته شد
گفتگوى برادران : چگونه بدون بنيامين نزد پدر بازگرديم ؟
يكى از برادران : نزد پدر بازگشته بگوييد پسرت دزدى كرد و (ما شهدنا الّا بماعلمنا... و ما كنّا للغيب حافظين )
آيات 92 - 83 سوره يوسف
ترجمه آيات
بيان آيات
جواب يعقوب (عليه السلام ) به پسران بعد از شنيدن خبر بازداشت بنيامين
معناى (روح ) و بيان اينكه ياءس از روح و رحمت الهى گناه كبيره است
بازگشت پسران يعقوب (عليه السلام ) به مصر و اظهار عجز و خضوع در برابرعزيز مصر (يوسف عليه السلام )
اينك كه وعده الهى تحقق يافته ، يوسف (عليه السلام ) خود را معرفى مى نمايد
برادران به خطاى خود اعتراف مى كنند و يوسف برادران خود را بخشيده و برايشان دعامى كند
يوسف برادران خود را بخشيده برايشان دعا مى كند
بحث روايتى
روايتى در شرح داستان يوسف (عليه السلام ) و برادران در مصر
چند روايت در ذيل آيه (ايتها العيرانكم انكم لسارقون )
چند روايت در مورد انتساب سرقت به يوسف (عليه السلام ) در سخن برادران او: (فقدسرق اخ له من قبل )
دو روايت درباره شكايت نزد خدا بردن يعقوب (عليه السلام ) - انّما اءشكوا بثّى وحزنى الى الله
دو روايت در ارتباط با علم پيدا كردن يعقوب به زنده بودن يوسف و آيه (اذهبوافتحسسوا من يوسف و اخيه )
آيات 102 - 93 سوره يوسف
ترجمه آيات
بيان آيات
بيان آيات راجع به بازگشت برادران نزد پدر با پيراهن يوسف (عليه السلام ) وعزيمت آل يعقوب به مصر و...
پس از سالها جدايى يعقوب (ع ) بوى يوسف را مى شنود
مقصود از گمراهى نسبت داده شده به يعقوب در (انك لفى ضلالك القديم )
ديدار يوسف (ع ) با پدر و مادرش پس از فراق طولانى
به سجده افتادن در برابر يوسف ، براى پرستش او نبوده است
فتوت و جوانمردى يوسف (ع ) در حق برادرانش
يوسف (ع ) خداوند را به جهت الطافش حمد و ثنا مى گويد
حمد و ثنا و بر شمردن نعمتهاى خداوند در ادامه گفتار يوسف (ع )
معناى اينكه يوسف (عليه السلام ) از خدا مى خواهد: (مرا مسلم بميران و به صالحانملحق بساز)
بحث روايتى (رواياتى پيرامون ملاقات برادران با يوسف (عليه السلام ) در مصرو...
پيراهن يوسف از بهشت نازل شده بود
چند روايت در مورد علت تاءخير در تسويف يعقوب (عليه السلام ) در دعا براى آمرزشفرزندان (سوف استغفرلكم ربّى )
رواياتى درباره سجده يعقوب (عليه السلام ) و فرزندانش در برابر يوسف (عليهالسلام )
رواياتى در مورد حليت نعمتهاى دنيوى و جواز بهره بردارى از آنها
گفتارى در چند پيرامون داستان يوسف (عليه السلام )
1- داستان يوسف (عليه السلام ) در قرآن
2- ثناى خداوند بر يوسف (عليه السلام ) و مقام معنوى او
3- داستان يوسف (عليه السلام ) از نظر تورات
گفتارى در چند فصل پيرامون رويا
1- اعتناى مردم نسبت به رويا
2- رويا داراى حقيقت است
3- خواب هاى راست - عوالم سه گانه و سه گانه رؤ يا
4- مؤ يد آنچه درباره رؤ يا گفته شد، در قرآن
آيات 111 - 103 سوره يوسف
ترجمه آيات
بيان آيات
اشاره اى به دلالت جمله : (يمرّون عليها) بر حركت زمين
توضيحى در مورد نسبى و اضافى بودن ايمان و شرك و امكان اجتماع بعض مراتب آندو باهم
اعلام راه : (هذه سبيلى ) بيان راه : (ادعوا الى الله على بصيرة ) دعوت كنندگان: رسول الله (صلى الله عليه و آله ) و پيروان او
تطبيق دعوت پيامبر اسلام (صلى الله عليه و آله ) با دعوت پيامبران پيش از آنحضرت
معناى آيه : (حتى اذا استياءس الرّسل و ظنّوا انّهم قد كذبوا..)
بحث روايتى
رواياتى در معناى جمله ! (ما يؤ من اكثرهم بالله الّا و هم مشركون )
دو روايت در بيان اينكه مراد از: (من اتّبعنى ) در آيه :(قل هذه سبيلى ...) على (عليه السلام ) است
چند روايت در معناى آيه : (حتى اذا استياءسالرّسل ...)
سوره رعد آيات 4 - 1
ترجمه آيات
بيان آيات
آهنگ كلى سوره : اثبات آيت بودن و حقانيت قرآن كريم
مكى بودن سوره رعد و اشاره به اقوال ديگر در اين مورد
معناى جمله : (تلك آيات الكتاب ) و دلالت آن بر آيات كتاب طبيعت و كتاب وحى
وجه دلالت آيه : (الذى رفع السموات بغير عمد...) بر وحدانيت رب و مدبر عالم ووجه آوردن قيد: (ترونها)
آيه شريفه : (الذى رفع السموات ...) در مقام اثبات وحدت خداى تعالى درربوبيت است
معناى تدبير و مراد از تدبير امر عالم (يدبّر الامر)
معناى (تفصيل آيات ) و مراد از اينكه مراد از آيات آيات تكوينى است يا آيات كتابوحى
برخى از نشانه ها و آيات تكوينى : (هو الّذى مدّ الارض ...)
معناى اينكه خداوند ميوه ها را (زوجين اثنين ) قرار داد
بيان طنطاوى در تطبيق (زوجين اثنين ) با نر و ماده بودن گياهان
وجود اختلاف ، تنوع و تمايز در خلقت مستند به اختلاف اراده مسبب الاسبابعزوجل است
بحث روايتى
آيات 6 - 5 سوره رعد
ترجمه آيات
بيان آيات
شبهه معاد، سخنى شگفت آور و سزاوار تعجب است (ع )"
دلائل و جهات انكار و استبعاد زنده شدن بعد از مرگ و پوسيده شدن ، و رد جواب هر يك
بيان اينكه لازمه انكار معاد انكار عالم ربوبى و در حقيقت كفر به رب العالمين است
معناى (مثلات ) و بان امر تعجب انگيز ديگرى در ارتباط با كافران
معناى جمله : (ان ربك لذو مغفرة للناس على ظلمهم ...)
نكاتى درباره عفو و عقاب الهى كه از آيه استفاده مى شود
بحث روايتى (روايتى درباره وعده عفو و وعيد عقاب
آيات 16 - 7 سوره رعد
ترجمه آيات
بيان آيات
تعريض و توهين كفار به قرآن
خطاب (انما انت منذر) در پاسخ به كفار
اشاره به سه تا از كارهاى رحم در ايام حمل در آيه شريفه
وجوهى كه مفسرين در معناى (آنچه رحم ها كم و زياد مى كنند) گفته اند
هر موجودى به امر و حكم خدا محدود به حد و مقدارى است
معناى غيبت و شهادت و اينكه خداوند عالم الغيب و الشهادة است
معناى (كبير) و (متعال ) بودن خداى تعالى
مراد از اينكه انسان نگهبانانى دارد كه او را از امر خداوند حفظ مى كنند
(معقبات ) همانگونه كه به امر خدا حفظ مى كنند از امر خدا نيز حفظ مى كنند
مقصود از جمله : (ان الله لايغير ما بقوم حتى يغيروا ما بانفسهم )
فقط بين اعمال خير و آثار نيك خارجى ملازمه هست
پنج مساءله كه از توضيح آيه (له معقبات ...) روشن مى شود
جهت و حكمت وجود تلازم بين اعمال صالح و نعمت ها و بهره مندى ها
اختلاف شديد مفسرين در معناى آيه شريفه (له معقبات ...)
معناى دعا و بيان اينكه حق دعا (دعاى مستجاب ) براى خدا است و در برابر او نه غيراو
تمثيلى كه حال كسى را كه غير خدا را مى خواند بيان مى كند
سه مطلب از تفسير آيه روشن گرديد
ذلت حقيقى همه چيز در برابر خداى تعالى
تذلل و تواضع همه موجودات در برابر خدا ذاتى است
وجه فساد گفتار بعضى مفسرين در مراد از سجده
وجه اسناد سجود به سايه ها
وجه اختصاص سجود موجودات به صبح و شام
جهت اختصاص جمله : (و يسبح الرعد بحمده ) به بيان تسبيح رعد
توحيد خالق به معناى توحيد رب است
اعتقاد به وحدانيت خالق اعتقاد به ربوبيت ارباب و آله
بحث روايتى
رواياتى در ذيل جمله : (انما انت منذر و لكل قوم هاد) كه بر طبق آنها (هادى ) على(عليه السلام ) مى باشد
رواياتى در معناى : (الله يعلم ما تحملكل اثنى و ما تغيض الارحام و ما تزداد)
داستان عامر و اربد به نقل از ابن عباس
چند روايت در ذيل آيه شريفه : (له معقبات من بين يديه ...)
رواياتى در بيان مراد از: (ان الله لايغير ما بقوم حتى يغيروا ما بانفسهم ...)
روايتى در مورد سجود هر كه در آسمانها و زمين است براى خدا
آيات 26 - 17 سوره رعد
ترجمه آيات
بيان آيات
وصف طريق حق و باطل و بيان حال اهل حق وباطل با ذكر يك مثال
معناى (حق ) و (باطل ) بدن موجودات وافعال
طبيعت حق و باطل در ضمن بيان يك مثال
بيان معناى (كذلك يضرب الله الحق و الباطل )
مثل هايى كه ارباب بصيرت را به حقايق عالم غيب رهنمون مى سازند
چند مطلب راجع به كليات معارف الهى كه ازمثل كف ، در آيه شريفه ، استفاده مى شود
هيچ امر حقى معارض و مزاحم حق ديگر نيست
منظور از (حسنى ) كه اجابت كنندگان دعوت پرودرگارشان داراى آن هستند
وصف گروندگان به حق و (اولوالالباب ) و مقايسه آنان با جاهلان به حق
حجت الهى فقط از طريق فطرت تمام نمى شود
فرق ميان (خشيت ) و (خوف ) و موارداستعمال هر يك
معناى : (صبروا ابتغاء وجه ربهم )
اشاره به اينكه جهت عمل و الهى بودن آن مقصود حق گرايان مى باشد
وجوهى كه درباره جهت اختلاف در بيان وصف اولوالالباب گفته شده است
وجه اختلاف در بيان وصف اولواالالباب در آيه شريفه
معناى (عقبى الدار) و نقطه مقابل آن (سوءالدار)
مژده به صله رحم كنندگان كه با ارحام صالح خويش در بهشت عدن جمع خواهند شد
معناى جمله : (و ما الحيوة الدنيا فى الآخرة الامتاع )
بحث روايتى
رواياتى درباره صله رحم و پيوند ارتباط باآل محمد (عليه السلام ) در ذيل جمله : (و الذين يصلون ...)
چند روايت در ذيل جمله : (و يخافون سوء الحساب )
روايتى درباره صبر و اقسام آن
آيات 35 - 27 سوره رعد
ترجمه آيات
بيان آيات
هدايت به دست خدا است و صرف وجود آيت معجزه سبب ايمان آوردن نيست
ايمان صرف ادراك نيست بلكه بايد تواءم با تسليم وقبول قلبى باشد
حقيقت ترس از خدا و عدم منافات آن با اطمينان به خدا
مراد از (ذكر) اعم از ذكر لفظى است
توضيحى درباره اينكه دلها فقط به ذكر خدا آرام مى گيرند
مراد از حيات طيبه و (معيشت طوبى ) كه از آثار آرامش و اطمينان قلب است
بيان اقوال مختلف در ذيل (طوبى لهم ) بهنقل از مجمع البيان
معناى جمله : (اليه متاب )
بدون مشيت خداوند شگفت ترين آثار الهى نيز اثرى در هدايت گمراهان نخواهد داشت
وجوهى كه در معناى آيه شريفه : (و لو ان قرانا سيرت بهالجبال ... بل لله الامر جميعا) گفته شده است
سه وجه در معناى آيه : (افلم يياءس الذين امنوا ان لو يشاء الله لهدى الناسجميعا)
تهديد كفارى كه در ابتداى دعوت اسلام انكار و دشمنى پيشه كردند بهنزول مصيبتها
معناى قائم بودن خداى تعالى بر هر نفس و به هر آنچه مى كند
احتجاجى بى سابقه عليه مشركين : اوصاف وفضائل شركاى خدا را بيان كنيد...
وعده به مؤ منان در مقابل وعيدى كه به كافران داده شد
بحث روايتى
رواياتى در ذيل جمله : (الا بذكر الله تطمئن القلوب ) و بيان اينكه پيامبر (صلىالله عليه و آله ) و اهل بيت او (عليهم السلام ) مصاديق ذكر خدايند
چند روايت درباره شجره طوبى در ذيل جمله : (طوبى لهم و حسن ماب )
رواياتى در ذيل آيه : (و لو ان قرانا سيرت بهالجبال ...)
آيات 42 - 36 سوره رعد
ترجمه آيات
بيان آيات
توضيحى در مورد خوشحال شدن اهل كتاب ازنزول قرآن
وجوه ديگرى كه در بيان مراد از: (و الذين آتيناهم الكتاب يفرحون بماانزل اليك ) گفته شده است
نهى شدن پيامبر (صلى الله عليه و آله ) از پيروى خواسته هاىاهل كتاب
انبياء (عليهم السلام ) در آوردن آيه و معجزه داراى اختيار واستقلال نبوده اند
معناى جمله (يمحو اللّه ما يشاء و يثبت )
مراد از جمله (و عنده ام الكتاب ) در دنباله آيه
خلاصه مضمون آيه (يمحو اللّه ما يشاء و يثبت ) و نكاتى كه از آن استفاده مىشود
معناى آيه شريفه : (اولم يروا انّا ناءتى الارض ننقصها من اطرافها)
بحث روايتى
رواياتى درباره محو و اثبات احكام و قضاياى الهى درذيل جمله : (يمحوا لله ما يشاء و يشبت ...)
رواياتى در مورد (بداء) و توضيحى در مورد اينكهحصول بداء مستلزم تغير علم خداى تعالى نيست
چند روايت در مورد اينكه : (انّا ناءتى الارض ننقصها من اطرافها) اشاره به مرگعلما و اختيار است
آيه 43 سوره رعد
ترجمه آيه
بيان آيه
اقامه حجت عليه كفار در جواب انكار رسالت پيامبر اسلام (ص )
اقوال مختلفى كه در تفسير جمله (و من عنده علم الكتاب ) گفته اند
بحث روايتى
(رواياتى در اين باره كه مراد از: (من عنده علم الكتاب ) على (عليه السلام ) است

 


نام كتاب : تفسير الميزان جلد 12


نام نويسنده : علامه طباطبايي رحمه الله عليه

   
border="0"

خلاصه و برداشتى از آيات سوره ابراهيم (ع )
اشاره به عموميت رسالت پيامبر اسلام (ص )
شبهه تناقض بين دو آيه و پاسخ به آن
اشاره به نكته مفرد آوردن (نور) و جمع آوردن (ظلمات )
(لام ) در جمله : (لتخرج الناس ...) براى افاده غرض است نه عاقبت
بيان اينكه وجود غرض و مصلحت در افعال خداوند براى رفع نياز يااستكمال نيست
جهان فرق بين اغرض ما بندگان و اغراض خداى سبحان
معناى عزت و عزيز و داراى عزت بودن خدا تعالى
وجه آوردن هر دو صفت (عزيز) و (حميد) در دنباله آيه شريفه
وجه تقدم صفت (عزيز) بر (حميد) در آيه شريفه
حميد و عزيز بودن لازمه مالكيت مطلقه خداوند است
وجود دو راه پيشا روى انسان : استحباب (انتخاب ) دنيا بر آخرت يا استحباب آخرت بردنيا
معناى اينكه كافران راه خدا را كج مى خواهند (و يبغونها عوجا)
توضيحى در مورد ارسالرسل به لسان قوم خود (ما ارسلنا من رسول الا بلسان قومه )
هدايت و ضلالت مربوط به پيامبران نبوده بلكه مشيت خداوند است
داستان رسالت موسى (ع ) روشنترين مصداق عزت الهى در ميان انبياء
مراد از (ايام الله ) در جمله (و ذكرهم به ايام الله )
(روايتى در بيان مراد از ايام الله )
نقل و برسى اقوالمفسرين درباره جمله (و اذتاذن )
معناى اين كلام موسى (ع ) كه فرمود: اگر سما و تمامىاهل زمين كافر شويد خدا غنى و حميد است
حكايت تكذيب انبياء توسط اقوام پيشين
ممكن هم است جمله (لا يعلمهم الا الله ) را اعتراضيه گرفت ، هر چند كه آنچه ما گفتيمبا سياق كلام مناسب تراست ،
اقوال مفسرين در معناى آيه (الم ياءتكم نبؤ الذين ...)
اقوال گوناگون مفسرين در معناى آيه (فردوا ايديهم فى افواههم )
معناى (فطر) و (فاطر) و اثبات توحيد ربوبى خداوند در اين آيه
توضيح برهانى كه توحيد الوهيت و ربوبيت خدا را اثبات مى كند
توضيح برهانى كه از جمله : (يدعوكم ليغفرلكم ...) براى اثبات نبوت عامهاستفاده مى شود
معناى (من ) در جمله : (ليغفر لكم من ذنوبكم ) و وجوهى كه درباره آن گفته شدهاست
گفتار زمخشرى درباره تبعيض در جمله (من ذنوبكم )
توضيحى درباره معجزه در بيان جمله : (فاءتوا بسلطان مبين )
پاسخ انبياء به ايراد كفار
معناى جمله : (و ما لنا ان لا نتوكل على الله ... و على الله فليتوكل المتوكلون ) در گفتگوى انبياء(ع ) با مكذبان
توضيح معناى (عود) در تهديد كفاره خطاب به پيامبران (ع ) و مؤ منان :(اولتعودن فى ملتنا)
پاسخ خداوند در مقابل تهديد كافران مكذب : (لنهلكن الظالمين و لنسكننكم الارض...)
(روايتى درباره شكر نعمت و چند روايت ديگر درذيل آيات گذشته )
رواياتى درباره معناى (صديد)
اشاره به معناى (حق ) و بيان اينكه مراد از حق بودند خلقت آسمانها و زمين هدفداربودن عالم هستى است
بيان جمله : (ان يشايدهبكم و ياءت بخلق جديد) و پاسخ به يك سؤال در اين مورد
معناى جمله : (و برزوا الله جميعا)
بيان بگو مگوى كفار در روز قيامت
سخن شيطان با پيروان خود در قيامت
معناى اينكه در قيامت شيطان به اتباع خود مى گويد: (خدا به شما وعده حق داد و منبه شما وعده دادم ولى وفا نكردم )
بيان اينكه شيطان بر مردم سلطه اى ندارد و فقط دعوت به گناه مى كند
رد كلام فخر رازى در خصوص استثناء در آيه شريفه
بيزارى جستن شيطان و هر متبوع ديگرى از پيروان خود، در روز قيامت
انسان مختار است و خود مسؤ ول نيك و بد اعمال خويش است
وجوهى كه در مورد تركيب و معناى آيه : (الم تر كيف ضرب الله مثلا كلمة طيبة ...)گفته شده است
موارد اختلاف مفسرين در بيان معنى و مفاد مفردات آيه فوق الذكر
بيان مراد از (كلمه طيبه ) اى كه به شجره طيبه تشبيه شده است
مقصود از كلمه خبيثه كه به شجره خبيثه تشبيح شده شرك به خدا است
آغاز و ادامه هدايت مؤ منين از ناحيه خداوند است (يثبت الله الذين آمنوابالقول الثابت )
چند معناى ديگر كه براى آيه : (يثبت الله الذين آمنوا...) ذكر كرده اند
حكايت حال سردمداران و بزرگان ضلالت و ظلم كه كفران نعمت كرده مردم خود را هلاكتكشاندند
انگيزه اصلى مشركين در شرك ورزيدن به عمد و اختيار
وجه جمع بين دو آيه اى كه يكى وجود دوستى در قيامت اثبات و ديگرى نفى مى كند
استدلال بر اختصاص ربوبيت براى خدا به اختصاص تدبير عام موجودات به او
معناى (سخر لكم الفلك ) و سخر لكم الانهار)
معناى سؤ ال و توضيح مراد از جمله : اتيكم منكل ما سالتموه : خداوند از تمام آنچه از او خواستيدبه شما داد)
توضيحى درباره اينكه نعمت هاى الهى قابل شمارش نيست (و ان تعدوا نعمة الله لاتحصوها)
روايتى درباره مراد از كلمه طيبه و كلمه خبيثه در آيه(مثل كلمة طيبة كشجرة طيبة ...)
نقل ورد سخن (آلوسى ) كه در روايتى بنابر آن مراد از شجره خبيثه بنى اميه اندمناقشه كرده
چند روايت در مورد سؤ ال قبر و تطبيق آيه : ( يثبت الله الذين آمنوا...) بر آن 92
چند روايت در تطبيق آيه : ( الذين بدلوا نعمة الله كفرا...) بر بنى اميه و بنىمغيره
روايتى در اين باره كه اظهار عجز از شكر نعمتهاى الهى شكر است
انعام به فرزندان ابراهيم (ع )، نمونه اى ديگر از انعام هاى خداى عزيز و حميد
استظهار اينكه ابراهيم (ع ) دو بار از خداوند براى (مكه ) امنيت طلبيده است
امنيتى كه ابراهيم (ع ) براى مكه خواست امنيت تشريعى بوده است
درخواست ابراهيم (ع ) از خدا كه او و فرزندانش را از بت پرستى دور بدارد
مقصود از (بنى ) كه ابراهيم (ع ) براى خود و آنان دورى از پرستش بتها رادرخواست نمود
مراد از تبعيت در جمله : (فمن تبعنى فانه منى ) پيروى هم در اعتقاد و هم درعمل است
ابراهيم (ع ) پيروى و تبعيت را ملاك انتساب افراد به خود دانست
بى پايگى اشكالاتى كه درباره دعاى ابراهيم (ع ) مطرح شده
ضعف پاسخهاى داده شده به اشكال فوق
اشكال ديگرى بر كلام ابراهيم و بيان ضعف پاسخهاى داده شده به آن
دعاى ابراهيم (ع ) بعد از بناى كعبه و ساخته و آباد شدن مكه بوده است
نكته شايان توجه در دعاهاى ابراهيم (ع )
دلالت آيه بر اينكه (آزد) پدر ابراهيم نبوده است
(روايتى در ذيل آياتى كه دعاى ابراهيم (ع ) را حكايت مى كنند)
پاسخ به يك توهم : خداوند از ستمكارانغافل نيست !
عذاب استيصالشامل مؤ منين نمى شود
با عذاب انقراض شرك ريشه كن مى شود
معناى اينكه مكر ظالمان نزد خدا است هرچند مكرشان از جا كننده كوهها باشد
گفتارى در معناى انتقام خدا و انگيزه و غايت آن (ان الله عزيز ذو انتقام )
انتقام فردى و انتقام اجتماعى
بيان بطلان يك اشكال در ارتباط با انتقام گرفتن خداوند
اقوال گوناگون مفسرين در معناى مبدل شدن زمين و آسمانها
معناى بروز و ظهور خلق براى خداوند در روز قيامت (و برزو الله الواحد القهار)
پاداش و كيفر هر نفسى همان كرده هاى نيك و بد خود او است
(روايتى درباره تبديل زمين در قيامت در ذيل آيه : (يومتبدل الارض غير الارض ...)
رواياتى كه مى گويد زمين در قيامت مبدل به نان مى شود
روايتى از امام باقر(ع ) در ترتيت خلقت آسمانها و زمين
مفاد كلى سوره مباركه حجر
پشيمانى كافران : اى كاش مسلمان شده بوديم !
درخواست مشركان از پيامبر(ص ) كه بر ايشان ملائكه بياورد!
جواب خداوند در مقابل اين درخواست باطل
حق مطلب در معناى : (ما ننزل الملائكة الا بالحق ...)
قرآن از هر گونه تحريف و تصرفى مصون است
(روايتى در مورد خروج موحدان عاصى از جهنم و بقاء كافران در آن درذيل آيه : (ربما يود...)
فصلاول : در بيان اينكه قرآن عصر حاضر همان قرآننازل بر پيامبر اسلام (ص ) است
رواياتى كه بر عدم وقوع تحريف و تصرف در قرآن دلالت دارند
استدلالاتى بر عدم وقوع زياده و نقص و تغيير در قرآن 157
دليل چهارم قائلين به تحريف : تكرار حوادث مربوط به بنىاسرائيل در امت اسلام .
بيان ضعف استدلال به اجماع براى اثبات عدم وقوع تحريف قرآن و زياد شدن در آن
ضعف و قصور روايات دال بر وقوع تحريف در قرآن از نظر سند و دلالت
دسيسه و جعل روايت دشمنان قرآن مخفى نماند(ع )"
برسى نمونه هايى از آيات جعلى و ساختگى !
مجموع قرآن دلالت قطعى دارد بر اينكه در قرآن تحريفى رخ نداده است
پاسخ به دو دليل ديگر قائلين به تحريف : استبعاد عقلى عدم تحريف و روايتىدرباره مصحف على عليه السلام
خطاب به قائلين به تحريف : مقصود شما از نسخ تلاوت چيست ؟
پاسخ به دليل ديگر قائلين به تحريف : تكرار حوادث مربوط به بنىاسرائيل در امت اسلام
درباره جمع و تاءليف قرآن و جمع بين رواياتى كه برخى بر جمع قرآن در زمانپيامبر(ص ) و برخى بعد از آن حضرت دلالت دارند
جمع و تدوين قرآن بر اساس يك قرائت در زمان عثمان
آنچه از روايات مربوط به جمع و تاءليف قرآن استفاده مى شود
دلالت روايات مربوط به جمع قرآن بر عدم تحريف
قرآن خود عمده ترين دليل بر عدم وقوع تحريف است
ترتيب سور قرآن در جمع اول و دوم كار صحابه بوده است
ترتيب آيات قرآن نيز توفيقى نبوده و بدون دخالت صحابه انجام نشده است
آيا ترتيب آيات قرآنى توفيقى است ؟
نقل كلام مازرى درباره دلالت روايت انس بر جمع قرآن بعد از پيامبر(ص ) و رد آن
ايراداتى چند به قائلين به توفيقى بودن ترتيب آيات قرآنى
رد روايات انساء كه از طرق عامه وارد شده و بر منسوخ التلاوه شدن پاره اى از آياتوحى دلات مى كنند
دلگرمى دادن به پيامبر(ص ) تا از انكار و استهزاء كفار دلتنگ و ناراحت نشود.
معناى جمله : (كذلك نسلكه فى قلوب المجرمين )
تمسك به عجب آورترين معجزات در نظر كافران براى بيانحال درونى آنان
عنايت به ياد آوردن زيبايى و زينت آسمان به نجوم و كواكب ، در موارد مختلف قرآن
معناى (موزون ) و مراد از جمله : (انبتنا فيها منكل شى ء موزون )
مقصود از: (من لستم له برازقين ) در آيه (و جعلنا لكم فيها معايش و من لستم لهبرازقين )
معناى (شى ء)، (خزائن ) و (قدر معلوم ) و مراد آيه شريفه (و ان من شى ءالا عندناخزائنه و ما ننزله الا بقدر معلوم )
وجوه و اقوال مختلف مفسرين در معنا و مراد از آيه شريفه (و ان من شى ء الا عندنا...)
سخن يكى از مفسرين معاصر در معناى آيه و نقد آن
بيان حقيقتى بسيار دقيق و معنائى ژرف در اين آيه شريفه
سه حقيقت علمى از جهان هستى كه چهارده قرنقبل قرآن افاده نموده است
نظام خلقت بدون (موت و حيات ) نظامى تام و حكيمانه نمى بود
(رواياتى درباره استراق سمع شياطين و رجم آنها با نجوم و درذيل آيه : (ان من شى ء الا عندناخزائنه ) و...)
رواياتى در ذيل آيه (و لقد علمنا المستقدمين منكم ...)
معناى خلقت انسان از (صلصال من حماء مسنون )
توضيحاتى درباره معناى لغوى (جن )
آيا (جان ) همان جن است ؟(ع )"
بحث در مبداء خلقت جن و تناسل و ذيريه داشتن او
معناى كلمه (بشر) و نكته اى كه در التفات از تكلم به غيب در آيه : (و اذاقال ربك ) هست
معناى (سويته ) و (نفخت فيه من روحى ) و توضيحى در رابطه بين روح و بدن
اشاره به وجه استثناء ابليس از ملائكه با اينكه او از جن است و نه از ملائكه
وجه تقييد و تحديد لعنت بر شيطان تا روز جزا در: (ان عليك اللعنة الى يوم الدين)
وجه اينكه خداوند لعنت خود را به ابليس اختصاص داد (عليك لعنتى )
وجه تقيد و تحديد لعنت بر شيطان تا روز جزا در: (ان عليك اللعنة الى يو الدين)
ابليس ماءمور به سجده بر نوع بشر بودند نه تنها آدم
روزى كه تا آن به شيطان مهلت داده شده روز قيامت نيست !
(وقت معلوم ) به چه معناست و براى چه كسى معلوم است ؟(ع )"
توضيح در مورد نسبت اغواء به خدا در (رب بما اعوتينى ...)
وجوهى كه مفسران براى توجيه حمل جمله : (بما اغويتنى ) براضلال ابتدائى خدا ذكر كرده اند
جواب كلى به مفسران مزبود
معناى جمله : (لا زينن لهم فى الارض ) و دلالت آن بر اينكه زمين ظرف اغواى شيطاناست
مراد از (عبادت مخلصين ) كه از اغواى شيطان مصون هستند
معناى بر خدا بودن راه شيطان (هذا صراط على مستقيم )
آيه : (ان عبادى ليس لك عليهم سلطان ...) متضمن سه جواب به ابليس است
رواياتى چند درباره نفخ روح در كالبد آدم عليه السلام
مقصود از (عبادى ) و استثناء در آيه شريفه و نقد نظر مفسران در اين خصوص
اثبات سلطنت و ولايت براى ابليس ، با سلطنت مطلقه خدا منافات ندارد
معناى اينكه جهنم هفت در دارد: (لها سبعة الواب ...)
(متقين ) در آيه : (ان متقين فى جنات ...) اعم از (مخلصين ) در آيه : (الا عبادكمنهم المخلصين ) است
نقد و ابطال سخن (فخر رازى ) كه گفته است مراد از (متقين ) كسانى است كه ازشرك بپرهيزند
بيان حال متقين در ورودشان به بهشت
قضاهاى رانده شده اى كه در قرآن حكايت شده است
رواياتى درباره نفخ روح در كالبد آدم عليه السلام
چند روايت درباره وقت يوم معلوم در آيه (فانك من المنظرين الى يوم الوقت المعلوم )
روايتى در بيان مراد از درهاى جهنم در ذيل جمله : (لها سبعة ابواب ...)
چند روايت در تفسير و بيان مراد جمله : (اخوانا على سرر متقابلين )
بشارت و انذار در يك داستان و ارتباط آن با داستانهاىقبل
از مغفرت خدا ماءيوس و از رحمت او نااميد نباشيد
بيان آيات مربوط به ورود مهمانان ابراهيم (ع )
تعجب ابراهيم از بشارت داده شدن به فرزند، بر اساس استبعاد عادى بوده است
معناى (غابر) و مراد از اينكه همسر لوط از (غابرين ) بوده است
وارد شدن ملائكه بر (لوط) عليه السلام و گفتگوى بين ايشان و آن حضرت
قضاى الهى به قطع نسل و انقراض قوم لوط
قضاى الهى به قطع انسان و انقراض قوم لوط
معناى آيه (لعمرك انهم لفى سكرتهم يعمهون ...)
توضيحى در مورد (اصحاب ايكه ) و (اصحاب حجر)
(چند روايت در ذيل برخى از آيات گذشته )
معناى آيه شريفه (و ما خلقنا...)
بيان وهن استدلال هر يك از قائلين به جبر و تفويض به اين آيه شرفه براى اثباتمرام خود
معناى (صفح ) و فرق آن با (عفو) و مفاد جمله : (فاصح الصفحالجميل ...)
بيان اينكه مراد از (سبعا من المثالى ) سوره حمد است و اشاره به وجوهى كه دربارهاين تعبيرگفته است
معناى (مثانى ) و اشاره به معناهائى كه ديگران براى آن گفته اند
بيان چهار دستور به رسول الله (ص ) در آيه شريفه
مقصود از (مقتسمين ) و وجه تسميه آنان به اين نام
دستور علنى كردن دعوت به پيامبر(ص ): (فاصدع بما تؤ مر)
توضيح اينكه مراد از (يقين ) در آيه : (و اعبد ربك حتى ياءتيك اليقين ) مرگاست
روايتى در توضيح معناى (فاصفح الصفحالجميل ) و (سبع مثالى ) و مراد از مقتسمين )
چند روايت درباره علنى شدن دعوت پيامبر(ص ) و نيز درباره پنج تن مستهزئين آنحضرت
رواياتى در ذيل آيه (واعبد ربك حتى ياتيك اليقين )
بحثى فلسفى در چگونگى تكليف و دوام آن
تكاليف الهى همواره ملازم آدمى بوده و بشر در همهاخوال محتاج دين است
بيان مفاد كلى سوره نحل و مكى و مدنى بودن آيات آن
مراد از امر خدا و معناى (اتى امر الله فلا تستعجلوه ) و وجوهى كه در اين بارهگفته شده است
رد نظريه ديگر مفسرين درباره مفاد آيه شريفه
اشاره به آنچه كه از اين آيات قرآنى درباره حقيقت روح استفاده مى شود
بيان معناى آيه : (ينزل الملائكة بالروح من امره ...)
وجوه مختلفى كه مفسران در پيرامون معناى آيه فوق ذكر كرده اند
بعثت پيامبران و انزال ملائكه منوط به مشيت خداوند است
رد سخن بعضى مفسرين در استدلال به آيه بر عدم شرط استعداد و و قابليت در امررسالت
اشاره به دو مرحله داشتن انذار پيامبران هم در عقيده و هم درعمل
احتجاج بر وحدانيت خدا از دو جهت : از راه خلق كردن و از راه تدبير
غرض از ذكر اينكه خلقت انسان از نطفه اى ناچيز است بيان بى شرمى و وقاحت بشراست
اشاره به فوائد انعام (شتر، گاو، گوسفند) و هدف از خلقت آنها
بر خدا است كه قصد سبيل (راه هدايت ) را معين و روشن كند (و على الله قصدالسبيل ...)
اختلاف دو فرقه اشاعره و معتزله در دلالت آيه
سه قسم احتجاج براى سه گروه مختلف از انسانها بر وحدانيت خدا در ربوبيت
معناى (وترى الفلك مواخر فيه )
اركان سه گانه الوهيت و ربوبيت : خالق بودن ، منعم بودن و عالم بودن به درون وبرون انسان
رواياتى در ذيل آيه (اتى امر الله فلا تستعجلوه )
نقد استدلال برخى از علماء به روايات فوق الذكر
روايتى كه در آن (اتى امر الله ) به ظهور مهدى عليه السلام تطبيق شده است
رواياتى درباره حكم شرعى بول و گوشت چهارپايان
دو روايت در تطبيق جمله : (و بالنجم هم يهتدون ) بر ائمهاهل بيت عليهم السلام
اعتقاد به معاد لازمه توحيد كامل است
بيان اينكه گمراه كنندگان همانند بار گناهان ناشى از اضلالشان را بر دوش مىكشند
چگونگى تعدد وزر و عذاب در ازاء عمل واحد
اشاره به استفاده هاى نادرستى كه از آيه (ليحملوا اوزارهم كاملة يوم القيمة )
مقصود از كسانى كه علم داده شده اند در آيه :(قال الذين اوتوا العلم ...) معصومين عليهم السلام هستند
معناى آيه : (قيل للذين اتقوا ماذا انزل اليكم قالوا خيرا) و مراد از (الذين اتقوا)
معناى (طيب ) و (طاهر) و مقصود از طيب بودن متقين درحال توفى و مرگ
تعلق مشيت خداوند (لوشاء الله ) به امر عدمى (ما عبدنا) در آيه و توجيه آن
تقرير و تبيين استدلال مشركين براى بت پرستى خود
پاسخ به دليل مشركين : تنها وظيفه پيامبران (بلاغ مبين ) است
تقسيم امت ها به دو طائفه هدايت يافته و گمراه
وجه اينكه گمراهى - به خلاف هدايت - به خود گمراهان نسبت داده شده است
توضيح اينكه (ضلالت ) امر عدمى است و نمى توان گفت خدا آن را ايجاد كرده است
تسليت و دلدارى رسول خدا(ص ): نسبت به هدايت مشركين حريص مباش
تفسير آيه توسط جبريون و مفوضه در جهت اثبات مذهب خود
در قيامت ياورانى هستند كه مشركين از يارى آنها بهره مند نمى شوند
مسئله رفع اختلاف و تبيّن آن يكى از معرفات روز قيامت است
اشاره به تعابير مختلف از ايجاد خداى تعالى به :قول ، كلمه ، امر، اراده و قضاى خدا در ذيل (اننقول له كن فيكون )
بحث روايتى (رواياتى در ذيل : (الذين اتوا العلم )، (... قالوا خيرا)، (قالوااساطير الاولين ) و...)
نقشه قريش در برابر جذابيت دعوت پيامبر اكرم (ص ) درذيل آيه (و اذا قيل لهم ماذا...)
روايتى درباره سلطنت و قدرت نامحدود خدا
مقصود از حسنه در دنيا كه خداوند به مهاجرين وعده داده مجتمع صالح اسلامى است
علت توصيف مهاجرين به دو صفت صبر وتوكل
مفاد آيه : (و ما ارسلنا من قبلك الا رجالا...) حصر رسالت در بشر عادى است
معنا و موارد استعمال كلمه : (ذكر)
مراد از اهل ذكر در فاسئلوا اهل الذكر) و اينكه مخاطبين اين خطاب كيانند
معنا و مفاد آيه : (و انزل اليك الذكر لتبين للناس مانزل اليهم ...)
وجوهى كه مفسرين در تفسير آيه گفته اند
حجت بودن بيانات رسول الله و عترت او (ائمه ) عليهم الصلاة و السلام
انذار و تهديد مشركين كه از در مكه به خدا و پيامبرانش گناه مى كردند (مكرواالسيئات )
مراد از (اخذ در تقلب ) و (اخذ بر تخوف ) كه مشركين بدان تهديد شده اند
گردش سايه اشياء نشانه خضوع و سجود موجودات در برابر خداست
سجده جنبندگان آسمانها و زمين براى خدا به معناى خضوع وتذلل آنان در برابر خدا است
توضيحى درباره استكبار در مقابل مخلوق و درمقابل خالق
توضيحى درباره در مقابل مخلوق و در مقابل خالق
وجه عدم استكبار عملى ملائكه در برابر خداى سبحان
رد استدلال برخى به آيه : (يخافون ربهم ...) براىقول به اينكه ملائكه مكلف بوده خوف و رجادارند وافضل از بشر هستند
مقصود از جمله : (لا تتخدوا الهين اثنين ) و معنايى كه از نهى از دو خدا گرفتناستفاده مى شود
لازمه مالكيت مطلقه خدا اين است كه فقط او معبود و دين دائما از او باشد (له الدين واصبا)
در تنگناها و شدائد، اميد بستن به مسبب الاسباب و دست به دامان او شدن فطرى انساناست
توضيح اينكه كفران نعمت غات و غرض شرك ورزيدن مشركين است
مقصود از اينكه مشركين بخشى از روزى خود را نصيب (ما لا يعملون ) قرار مى دهند
منشاء و سبب اينكه مشركين ملائكه را مؤ نث و دختران خدا مى دانستند
معناى جمله : (و لهم ما يشتهون ) و گفتگوئى كه در مورد شده است
حكايت دختر كشى مشركين و نكوهش آن
ايمان به آخرت منبع همه خيرات و بركات و ايمان نداشتن به آخرت ريشه همه گناهاناست .
منزه بودن خداى تعالى از هر قبيح عقلى و طبعى و از اتصاف به صفات ممكنات
معناى جمله (ولله المثل الاعلى )
اگر خدا مردم را به ظلمشان اخذ كند دابه اى روى زمين نخواهد ماند
بيان ضعف استدلال به اين آيه براى قول به معصوم نبودن انبياء
مراد از (امم ) و (اليوم ) در آيه : (تالله لقد ارسلنا الى امم من قبلك ...)
رواياتى كه در آنها اهل ذكر در جمله : (فاسئلوااهل الذكر) به اهل بيت عليهم السلام تفسيرشده است
بيان اينكه با توجه به سياق آيات مراد ازاهل ذكر اهل كتاب است و با قطع نظر از خصوص آيهمراداهل بيت عليهم السلام مى باشد
چند روايت در معناى : (فاسئلوا اهل الذكر)، (افا من الذين مكروا)، (له الدين واصبا)و (لله المثل الاعلى )
مفاد آيه (ان فى ذلك لاية لقوم يسمعون )
معناى اينكه فرمود: شير خالص را از ميان فضولات شكم و خون به شما نوشانيديم
معناى كلمه (سكر) و بيان مفاد آيه (تتخذون منه سكرا و رزقا حسنا...)
عدم دلالت جمله : (تتخذون منه سكرا و رزقا حسنا) بر مباح بودن مسكرات
رد مطالبى كه صاحب (روح المعانى ) در ارتباط با آيه مورد بحث بيان كرده است
معنا و موارد استعمال كلمه (وحى )
ايحائات و الهامات خداى سبحان به زنبورعسل
وجه اينكه آيه زنبور عسل به (لقوم يسمعون )
معناى جمله (فما الذين فضلوا برادى رزقهم على ما ملكت ايمانهم ...)
وجوه ديگرى كه در معناى آيه فوق گفته شده است
ذكر نعمت داشتن فرزندان و نوادگان
وجوهى كه در معناى آيه : (ما لا يملك لهم رزقا فى السموات و الارض شيئا) گفتهشده است
مراد از مثل زدن براى خدا كه از آن نهى فرموده است (فلا تضربوا للهالامثال )
مثلى براى اثبات توحيد ربوبى با استناد به وحدت منعم
اقامه حجت بر توحيد و اشاره به مساءله نبوت با ذكر يكمثل
چند وجه ديگر در تفسير آيه : (و ضرب الله مثلا رجلين ...) گفته شده است
معناى (غيبت ) و (شهادت ) و مراد از غيبت آسمانها و زمين در (ولله غيب السمواتوالارض )
بيان اينكه قيامت از غيب هاى سماوات و ارض است
مفاد اينكه فرمود: امر ساعت (قيامت ) مانند چشم بر هم زدن يا نزديك تر از آن است
عموميت قدرت خدا و نحوه تعلق آن به مخلوقات
نكاتى كه از آيه : (ولله غيب السموات و الارض ...) استفاده مى شود
بيان ضعف قولمفسرين به اينكه مراد علم به غيب آسمانها و زمين است
چند روايت در تطبيق آيه (و اوصى ربك الىالنحل ...) بر پيامبر و اهل بيت او عليهم السلام
روايتى در معناى (حفده ) و در تطبيق جمله : (من ياءمربالعدل ) بر اميرالمؤ منين و ائمه عليهم السلام
در آيه : (والله اخرجكم من بطون امهاتكم لا تعلمون شيئا) علم حصولى انسان دربدو تولد نفى شده است
سبب حقيقى پرواز مرغان در هوا خداى تعالى است
پرواز مرغان در آسمان يكى از آيات الهى است
ذكر نعمت خانه ، پوست و پشم و كرك و موى حيوان و...
وجه اينكه درباره سرابيل فرمود: (شما را از گرما نگه مى دارد) و حفظ از سرما راذكر نكرد
معناى آيه : (يعرفون نعمة الله ثم ينكرونها و اكثر هم الكافرون )
وجوهى كه درباره آيه (و اكثرهم الكافرون ) مفسرين گفته اند
استدلال بعضى به آيه بر بطلان عقيده جبريها و نقد آن
مراد از اينكه در قيامت از هر امتى شهيدى مبعوث مى گردد
قيامت روز پاداش و كيفر است نه روز عمل و راهى به بازگشت از آن به حيات ذنيوىنيست
در عذاب ظالمان در آخرت تخفيف و تاءخيرى نيست
مشركين در روز قيامت تسليم خدا مى شوند
تسليم اضطرارى مشركين در قيامت در برابر خدا سودى به حالشان ندارد
كافران مفسد عذابى بيش از ديگر كفار خواهند داشت
تفصيلى در مورد شهادت (گواهى دادن )، شهيد و شهداء
برسى و بيان وجه جمع بين مفاد آيات مختلف در مورد شهادت
معناى اينكه قرآن بيان كننده هر چيزى است (تبيانالكل شى ء)
روايتى در ذيل آيه : (يعرفون نعمة الله ثم ينكرونها...) و جئنابك شهيدا على هؤلاء)
چند روايت در ذيل جمله : (تبيانا لكل شى ء)
اشاره به احتمام شديد در اسلام به اصلاح وضع جامعه
اشاره به معنا و اقسام دوگانه عدل (فردى و اجتماعى )
بيان اينكه امر به عدل در (ان الله ياءمربالعدل و الاحسان ) امر به عدالت اجتماعى است
امر به احسان نسبت به ديگران در (ان الله ياءمربالعدل و الاحسان ) و احسان نسبت به خويشاوندان در (ايتاء ذى القربى )
نهى از فحشا و منكر و بغى در واقع امر به حفظ وحدت در مجتمع است
سبب شناعت شكستن قسم
تمثيل نقض عهد به پنبه كردن خود رشته
انسان مسؤ ول است و اضلال خدا ابتدائى نيست و فرع بر ضلالت شخص گمراه است
نهى مستقل از اينكه هسم وسيله خدعه و دغلكارى قرار داده شود
مقصود از اينكه فرمود: صابران را پاداش مى دهيم (با حسن ما كانوا يعملون )
ويژگيهاى حيات طيبه اى كه خداوند آن را به نيكوكاران وعده داده است
وجوهى ديگر كه درباره مراد از حيات طيبه گفته شده است
مراد از استعاذه به خدا از شيطان ، پناه جستن قبلى است
استعاذه به خدا توكل به خدا است و ايمان وتوكل دو ملاك صدق عبوديت هستند
گروهى كه شيطان بر آنان مسلط است
اشاره به مساءله نسخ و حكمت آن و پاسخ به خرده گيرى مشركين در آيه شريفه : (واذا بدلنا آيه مكان اية ...)
اتهام مشركين به پيامبر(ص ) در ارتباط با مسئله نسخ
توضيحى در مورد اينكه با نزول آيات ناسخ خداوند ايمان مؤ منين را تثبيت مى كند
شرح و تفصيل جواب خداى سبحان به افتراى مشركين بهرسول خدا(ص ) كه گفتند مردى غيرعرب به او مى آموزد
رواياتى در ذيل آيه : (ان الله يامر بالعدل و الاحسان ...) و بيان مراد ازعدل و احسان
دو روايت در ذيل آيه : (من عمل صالحا من ذكر و انثى فلنحيينه حيوة طيبة )
رواياتى در ذيل آيه : (يقولون انما يعمله بشر...)
مؤ من هرگز دروغ نمى گويد
تهديد شديد عليه كفارى كه بعد از ايمان آوردن كافر و مرتد شدند
معناى مهر زدن خدا بر دل ها و گوشها و ديدگان كفار
وعده جميل به محاجرانى كه جهاد نموده صبورى كردند
در قيامت هركسى به فكر خود بوده و از خود دفاع مى كند
بحث روايتى (رواياتى درباره تقيه در ذيل آيه : (الا من اكره ...) ونزول آن درباره عمار ياسر و...)
مثلى متضمن هشدار نسبت به كفران نعمت و زنهار از عذاب مترتب بر آن
نكاتى كه از آيه : (فكلوا مما رزقكم الله حلالا طيبا) استفاده مى شود
نهى از بدعت در دين در اين آيه
تحريم طيبات براى بنى اسرائيل ناشى از ظلم خودشان و عقوبت خدا در برابرعصيان آنان بوده است
در مغفرت و رحمت الهى بسوى همگان باز است
بيان مراد از اينكه ابرهيم (ع ) يك امت بود
ذكر اوصاف ابراهيم (ع ) كه آثار تدين به دين خنيف او است
معناى آيه (انما جعل السبت على الذين اختلفوا فيه ...) و مقصود از اختلاف يهود درسبت
وجوهى كه مفسرين درباره اختلاف مذكور در آيه گفته اند
معناى (حكمت )، (موعظه ) و (مجادله )
مراد از موعظه حسنه و جدال احسن در آيه : (ادع الىسبيل ربك بالحكمة و الموعظة الحسنة وجادلهم بالتى هى احسن )
وجه ترتيب در ذكر حكمت و موعظه و جدال در آيه و بيان ضعف سخن بعضى مفسريندرباره آن
فضيلت صبر بر آزار مشركين و امر به پيامبر(ص ) به اينكه صبر كند و خدا به اوصبر داده است
(روايت در ذيل آيات : (ضرب الله مثلا...)، (ان ابراهيم كان امة ).(ادعو الىسبيل ربك )

+ نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم مرداد 1389ساعت 2:28  توسط حسین  | 

معرفی 2 کتاب دیگر


نام كتاب : تفسير الميزان جلد 9

نام نويسنده : علامه طباطبايي رحمه الله عليه

    
 

آيات 6 - 1 سوره انفال
ترجمه آيات
بيان آيات
معناى (انفال )،(ذات ) و مراد از اصلاح طلبى ذات البين
اختلاف مفسرين در قرائت (يسئلونك عن الانفال)
معنى و ترتيبى كه از ضميمه ساختن آيات ساختن آيات مربوط بهانفال استفاده مى شود
بيان عدم منافات بين آيات مربوط به غنيمت و خمس با آيه :(قل الانفال لله والرسول )
پنج صفت براى مؤ منين حقيقى
مراد از درجات در: (لهم درجات عند ربهم ) مراتب قرب به خدا است
معناى (حق ) و (جدال )
بحث روايتى
(معناى انفال ، شاءن نزول آيات مربوط بهانفال ...)
آيات 14 - 7 سوره انفال
ترجمه آيات
بيان آيات مربوط به جنگ بدر و وضع وحال روحى مسلمين در آن جنگ كه نخستين جنگ آنان بود
مراد از (مردف ) بودن ملائكه اى كه در جنگ بدر به يارى مسلميننازل شدند
امداد مسلمين با فرستادن ملائكه به منظور بشارت مسلمين و آرامش دلهاى آنان بوده نهبراى كشتن كفار
امداد مسلمين در جنگ بدر با فرو فرستادن باران
بحث روايتى
(رواياتى درباره جنگ بدر و شاءن نزول آيات مربوطه )
داستان جنگ بدر
خواب عاتكه (دختر عبدالمطلب ) تعبير شد!
انصار هم همچو مهاجرين دست يارى به پيامبر اكرم (ص ) مى دهند
پيامبر اكرم (ص ) دستور حركت صادر مى كند
جنگ بدر آغاز مى شود
خطابه رسول الله (ص ) براى لشگر اسلام در روز جنگ بدر
حكايت جريان جنگ بدر بنقل از واقدى در كتاب مغازى
جنگ بدر بروايت تفسير قمى
اسامى كفارى كه به نقل شيخ مفيد عامه و خاصه اتفاق دارند در جنگ بدر به دستاميرالمؤ منين على (ع ) هلاك شدند
فهرست اسامى شهداى جنگ بدر
آيات 29 - 15 سوره انفال
ترجمه آيات
بيان آيات شريفه متضمن دستوراتى راجع به جهاد اسلامى و نهى از فرار از جنگ
پيروزى مسلمين در جنگ بدر مرهون عنايت الهى و امدادهاى غيبى بوده است (...و ما رميت اذارمين ...)
معناى (الذين قالوا سمعنا و هم لا يسمعون ) و اينكه مراد از آن در آيه شريفه چهكسانى است
بدترين جنبندگان ، كر و لالهايى هستند كهتعقل نمى كنند
شرحى در مورد (حيات ) و اقسام آن از نظر قرآن ، درذيل آيه شريفه : (استجيبوا لله وللرسول اذا دعاكم و لما يحييكم )
آيه شريفه ناظر به زندگى حقيقى انسان است كه اشرف واكمل از حيات دنيوى است و با علم و عمل درك مى شود
وجوهى كه درباره مراد از آنچه رسول الله (ص ) بدان دعوت مى كند و موجب احياء استگفته شده است
معناى (قلب ) در قرآن كريم و توضيح درباره جمله : (ان اللهيحول بين المرء و قبله )
از آنجا كه خدا مالك حقيقى تمام موجودات است و انسان به تمليك او مالك مى شود، پسخداوند ميان انسان و متعلقات او حائل و رابط است
براى ترك اجابت دعوت پيامبر (ص ) هيچ عذرىمقبول نيست
از آنجا كه دلها مسخر خداوند است ، غرور به خاطرتمايل قلب به صلاح و تقوا، و ياءس و نوميدى از عدماقبال قلب به خيرات و صالحات بى مورد است
اشاره به اينكه آيه شريفه : (ان الله يحول بين المرء و قبله ) از جامع ترينآيات قرآنى است
فتنه اى كه دامنه آن همه را (ظالمين وفتنه اى كه دامنه آن همه را (ظالمين و غير ظالمين )فرا مى گيرد و از آن زنهار داده شده است عبارتست از اختلاف داخلى بين امت
معناى آيه شريفه : (واتقوا فتنة لاتصيبن الذين ظلموا منكم خاصه ) بنابر قرائتمشهور و بنابر قرائت (لتصيبن )
روزگار استضعاف و نگرانى خود و تاءييد و يارى خدا را بياد آوريد
معناى : (و تخونوا اماناتكم و انتم تعلمون ) در آيه شريفه كه از خيانت به خدا ورسول (ص ) نهى مى كند
نهى از خيانت به خدا و رسول (ص ) ناظر بهعمل بعضى از مسلمين بوده است كه تصميمات سرى را به دشمن اطلاع مى داده اند
بحث روايتى
(در ذيل آيات مربوط به جنگ بدر)
عدم اختصاص نهى از فرار از جنگ به جنگ بدر و سخن صاحب المنار در اين باره
اشكال سخن صاحب المنار
رواياتى در مورد شاءن نزول آيه : (و ما رميت اذ رميت و لكن اله رمى )
چند روايت در معناى :(واعملوا ان الله يحول بين المرء و قبله )
رواياتى در ذيل آيه شريفه :(واتقوا فتنة لا تصيبن الذين ظلموا منكم خاصه )
چند روايت در مورد شاءن نزول آيه :(يا ايها الذين آمنوا لاتخوفوا اللهوالرسول ...)
آيات 40 - 30 سوره انفال
ترجمه آيات
بيان آيات
معناى (مكر) و تقسيم آن به مكر ممدوح و مكر مذموم
بيان اينكه جمله :( ان كان هذا هو الحق ...) حكايت كلام مشركين نيست
مقتضاى اينكه پيغمبر (ص ) رحمة للعالمين است اين نيست كه مصلحت دين ناديده گرفتهشود و مطلقا عذاب دنيوى براى ظالمين در كار نباشد
وجوهى كه در مجمع البيان در مورد اينكه در يك آيه عذاب از مشركين نفى ، و در آيهدوم اثبات شده است ، نقل شده و اشكال وارد بر آن وجوه
اشاره به اينكه متروك ماندن خانه كعبه ، مؤ اخذه و عذاب الهى در پى دارد
توضيح معناى آيه شريفه :(ليميز الله الخبيث من الطيب ...)
معناى آيه شريفه : (و قاتلوهم حتى لاتكون فتنة و يكون الدين كله لله ...)
بحث روايتى
رواياتى در ذيل آيه شريفه : (و اذ يمكر بك الذين كفروا...) در مورد توطئهقتل پيامبر (ص ) در مكه ، و هجرت آن حضرت به مدينه
رواياتى در شاءن نزول و معناى آيه : (اللهم ان كان هذا هو الحق ...) و (ما كانالله معذبهم )
رواياتى در معناى : (و ما كان صلاتهم عندالبيت الا مكاء و تصديه ) و شاءننزول آن
چند روايت در ذيل آيه شريفه : (ان الذين ينفقون اموالهم ليصدوا عنسبيل الله ...)
آيات 54 - 41 سوره انفال 115
ترجمه آيات
بيان آيات
توضيح و تفسير مفردات و جملات آيه شريفه مربوط به خمس : (واعملوا انما غنمتممن شى ء فان لله خمسه و للرسول ...)
ياد آورى امدادهاى غيبى الهى در جنگ بدر كه موجب پيروزى مسلمين گرديد
شش دستور جنگى به سربازان اسلام
توضيح در مورد زينت دادن شيطان ، اعمال مشركين راو تحريك آنها به جنگ با مسلمين وسپس تنها گذاشتن آنانرا
سخن منافقين و بيمار دلانى كه در ميان اصحاب بدر بودند، درباره مسلمان مجاهد
تبدل نعمت به نقمت و عذاب هنگامى است كه صاحبان نعمت استعداد درونى خود را از دستداده مستعد عقاب شده باشند.
بحث روايتى
رواياتى در مورد خمس و مستحقيقن آن در ذيل آيه شريفه : (واعملوا انما غنمتم من ...)
رواياتى در ذيل آيات مربوط به جنگ بدر
اشاره به اينكه تجسم شيطان در صورتهاى انسانى ، امر محالى نيست تا استعبادشود
آيات 66 - 55 سوره انفال 145
ترجمه آيات
بيان آيات
بدترين جنبندگان نزد خداوند كسانى هستند كه در كفر خود استوار بوده ايمان نمىآورند (يهود)
دستور مقابله به مثل در برابر پيمان شكنان و مقاتله و نبرد با آنان
توضيح مفردات آيه شريفه :(واعدوا لهم ما استطعتم من قوه ...) و معناى آن و بياناينكه خطاب در در آن عام است و متوجه تمامى مسلمين مى باشد
معناى اينكه فرموده است : آنچه در راه خدا انفاق كنيد (ازمال و جان ) به شما بازگردانده مى شود
صلح با دشمن ، با توكل بر خداى سميع عليم
شرحى در مورد غريزه حب و بغض و تاءييد نمودن خداوند پيامبر (ص ) را با ايجادالفت بين قلوب مؤ منين
مبانى تربيتى اسلام كه با توجيه مؤ منين به سوى حيات حقيقى و جاودان و تمتعاتمعنوى ، بين ايشان الفت و برادرى برقرار مى سازد
معناى جمله : (حسبك الله و من اتبعك من المؤ منين )
رمز اينكه يك نفر مؤ من صابر مى تواند بر ده نفر كافر چيره گردد
اثر مستقيم ضعف روحى در كاستن از ميزان توان در كسب پيروزى بر دشمن
اشاره به اينكه هر قدر بر عزت و شكوت ظاهرى مسلمين افزوده مى گشت از درجهايمان و قوت معنويات آنان كاسته مى شده است
بحث روايتى
سير اجمالى در حوادث و وقايعى كه بعد از هجرترسول الله (ص ) به مدينه در مدت هفت سال بين آن حضرت و طوائف يهود جريان يافت
رواياتى در تفسير آيه : (واعدوا لهم ما استطعتم من قوه ...)
دستور پذيرش صلح در: (و ان جنحوا للسلم فاجنح لها) موقت بوده و نسخگرديده است
چند روايت درباره مراد از (من اتبعك ) در آيه شريفه : (يا ايها النبى حسبك الله ومن اتبعك من المؤ منين )
آيات 71 - 67 سوره انفال
ترجمه آيات
بيان آيات
اختلاف مفسرين در تفسير آياتى كه به جهت اسير گرفتن كفار در جنگ بدر، مؤ منين رامورد عتاب قرار داده
آنچه سزاوار است در تفسير آيات مذكوره گفته شود
معناى آيات مورد بحث با توجه به آنچه گذشت
بحث روايتى
(رواياتى در مورد اسيرگرفتن ، مشركين در جنگ بدر و فديه گرفتن از آنها، درذيل آيات مربوطه )
آيات 75 - 72 سوره انفال
ترجمه آيات
بيان آيات
معناى برقرار بودن ولايت بين مهاجرين و انصار (اولئك بعضهم اولياء بعض )
دوستى با كفار، انتشار سيره و روش آنان در ميان مسلمين و در نتيجه فتنه و فساد درپى دارد
بحث روايتى
(منسوخ گشتن حكم ارث به مؤ اخات (برادر خواندگى )، بطلانقول به عصبه در ارث و...)
آيات 16 - 1 سوره توبه
ترجمه آيات
بيان آيات
اشاره به اختلاف در اينكه سوره توبه سوره اىمستقل يا ملحق به سوره انفال مى باشد
اعلائم برائت در: (برائة من الله و رسوله ...) صرف تشريع نيست بلكه انشاءحكم و قضاء بر برائت است
عهد شكنى مشركين ، مجوز مقابله به مثل به آنان بوده است
اقوام مفسرين درباره مراد از چهار ماه در آيه :(فسيحوا فى الارض اربعةاشهر)
مراد از (يوم الحج الاكبر) در آيه : (و اذان من الله و رسوله ...) واقوال مختلف در اين مورد
عهد و پيمانى كه با مشركينى كه به پيمان خود وفادار بوده اند منعقد شده تا پايانمدت محترم است
امر به از ميان برداشتن مشركين پيمان شكن و منقرض ساختن آنان بعد از انقضاء مهلتچهار ماهه ، مگر آنكه توبه كنند...
چنانچه مشركين توبه كردند آنان را رها كنيد
امر به امان دادن به مشركى كه امان مى طلبد تا به بحث و بررسى درباره دين حقبپردازد
هشت مطلب كه از بيانات گذشته معلوم مى گردد
حكو وجوب امان دادن براى استماع كلام خدا،قابل نسخ نيست
پذيرش دين حق بايد با اختيار باشد و دراصول اعتقادى بايد علم يقينى حاصل شود
مشركين به هيچ ميثاق طبيعى يا قراردادى در برابر مؤ منين وفادار نيستند هر چند چربزبانى كنند.
برادر خوانده شدن مؤ منين در قران كريم به نحو مجاز و استعاره نيست بلكه آثارىبر آن مترتب است
تحريك و تشويق مسلمين به قتال و كارزار با بيان اينكه جهاد صحنه آزمون استو...
بحث روايتى
حديث مزبور از مصادر اهل سنت
اعلام برائت چند حكم ديگر را نيز اعلام نمود
علاوه بر اين وظيفه اعلان برائت ، على (ع ) در آنسال اميرالحاج نيز بوده است
پيامبر اسلام (ص ) امير المؤ منين (ع ) را با چهار پيغام براى مشركين روانه مكه مىكند
سخن مغرضانه ابن كثير كه گفته است مخصوص به حكم برائت است و احكام ديگر راابوبكر و ابوهريره رساندند و...
نقد و رد آن گفته ها
خود عبارت (لا يودى عنك الا انت او رجل منك ) اشتراك در رسالت را مى رساند
سخن صاحب المنار در مورد ابلاغ آيات برائت و بدگوئى او از شيعه و كوششى كهبراى اثبات افضل بودن ابوبكر به عمل آورده است
اشكالات وارده بر گفته هاى صاحب المنار
موضوع امارت حاج با مساءله وحى آسمانى كه احدى حتىرسول خدا (ص ) هم حق مداخله و دخل و تصرف در آن را نداشته است فرق دارد
اضطراب و اختلاف روايات راجع به اعلان آيات برائت
خدشه اى كه صاحب المنار خواسته است بر يكى بودن نفس پيامبر (ص ) و على (ع )كه از جمله وحى استفاده مى شود وارد كند و جواب او
اشكال سوم بر سخن صاحب المنار
اشكال چهارم بر سخن صاحب تفسير المنار
رواياتى درباره اينكه اعلام كننده آيات برائت على (ع ) بوده است
در روايات شيعه روز حج اكبر، روز عيد قربان دانسته شده است
روايتى درباره چهار ماه مهلت دادن به مشركين درذيل آيات گذشته
چند روايت در ذيل آيه (فقاتلوا ائمة الكفر...)
چند روايت در ذيل آيه شريفه : (الا تقاتلون قوما نكثوا ايمانهم ...)
گفتارى در معناى عهد و اقسام آن
بررسى و ريشه يابى انعقاد عقود و معاهدات (به معناى اعم ) بين اشخاص
نياز اجتماعات به پيمانها و معاهدات
اعتبار معاهدات در اسلام و لزوم احترام به آنها
نقض ابتدائى عهد جايز نيست ولى مقابله بهمثل تجويز شده است
مقايسه بين اسلام و جوامع متمدن غير دينى از لحاظ احترام به پيمانها و تعهدات
گفتارى درباره انتساب اعمال به اسباب
در ذيل جمله : (قاتلوهم يعذبهم الله بايديكم )
انتساب افعال به اسباب طولى در قرآن كريم
استدلال اشاعره به آيه : (قاتلوهم يعذبهم الله بايديكم ...) براى اثبات جبر واينكه افعال انسان و آثار آن فقط مستند به خدا است
جواب به اشاعره و بيان اشكال عمده مذهب آنان كهاصل عليت مى باشد
سخن جبرى مذهبان از ماديون و پاسخ بدان
جواب معتزله به اشاعره و اختيارشان قول به تفويض واستقلال انسان در اعمالش را
رد مذهب تفويض و بيان اينكه عناوين گناه منسب به داوند نيست
آيات 24 - 17 سوره توبه
ترجمه آيات
بيان آيات
معناى عمارت مساجد الله در: (ما كان للمشركين ان يعمروا مساجد الله )
هيچ عمل لغو و بى فايده اى در دين تشريع نشده و جواز هر عملى منوط به اينست كهخداوند به فاعلش حق داده باشد
وجه تغيير از عبادت به (خشية ) و اشاره به وجود ملازمه بين عبادت و+ترس
مراد از (سقاية الحاج )
وزن و ارزش عملبه زنده بودن و تواءم بودن عمل با ايمان است
مقصود از (اعظم درجة عند الله ) اينست كه آنهايى كه فقط سقايت و عمارت كرده اندئر مقابل مؤ منين مهاجر و مجاهد هيچ درجه و فضيلتى ندارند
سبب نهى از دوستى پدران و برادران كافر، مداخله آنان در امور مؤ منين و تحريكايشان به وسيله آنان مى باشد
مراد از جمله : (فتربصوا حتى ياءتى الله بامره )
بحث روايتى
چند روايت در مورد اينكه آيه شريفه :(اجعلتم سقاية الحاج ...) درباره اميرالمؤ منين(ع ) نازل شده است
سخن صاجب المنار در مورد روايات مربوط به شاءننزول آيه شريفه و نقد و رد آن و اشاره به كيفيت استناد به رواياتى كه راجع به قرآنكريم است و متعرض حكم شرعى نمى باشد
رواياتى ديگر در مورد شاءن نزول آيه شريفه : (اجعلتم سقاية الحاج ...)
چند روايت در ذيل آيه شريفه : (لاتتخذوا آبائكم و اخوانكم اولياء ان استحبواالكفر...)
آيات 28 - 25 سوره توبه
ترجمه آيات
بيان آيات
بيان آيات مربوط به جنگ حنين
مغرور شدن مسلمين به كثرت نفراتشان و هزيمتشان در آغاز جنگ
سخن عجيب يكى از مفسرين در تفسير آيه و توجيه هزيمت مسلمانان در آغاز جنگ
مراد از انزال (سكينت ) برسول (ص ) و مؤ منين
معناى (سكينت ) كه در آيات قرآن آمده است
نازل شدن سكينت موقوف است بر وجود طهارتدل و صفاى باطن
منظور از مؤ منانى كه سكينت بر آنان نازل گرديد افراد معدودى است كهرسول خدا(ص ) را تنها نگذاشتند و فرار نكردند
ادامه خوشنودى و رضاى خدا از كسى و بقاء ستايش و مدح او بستگى دارد به بقاءصفات و احوال حميده او
معناى (سكينت ) و اشاره به اينكه سكينت از جنود خداى تعالى است
معناى : (انما المشركون نجس )
بحث روايتى
استشهاد امام هادى (ع ) در پاسخ متوكل به آيه (لقد نصركم فى مواطن كثيره ) درتعيين حد كثير
داستان جنگ حنين به نقل مجمع البيان
اعتراض انصار نسبت به كيفيت تقسيم غنائم جنگ حنين و خطابهرسول الله (ص ) در جواب به آنها
فهرست اسامى شهداى حنين و بيان تعداد نفرات وفادارى كه فرار نكردند و پيامبر(ص ) را تنها نگذاشتند
آيات 35 - 29 سوره توبه
ترجمه آيات
بيان آيات
مراد از رسول در توصيف اهل كتاب به اينكه (آنچه را كه خدا ورسول او حرام كرده اند حرام نمى دانند) پيامبر اسلام (ص ) مى باشد
واداشتن اهل كتاب به پرداخت جزيه مطابق با عدالت و انصاف است
مراد از حق بودن دين ، و معناى توصيف اهل كتاب به عدم تدين به دين حق
معناى (جزيه ) و مقصود از صغار اهل كتاب در:(...و هم صاغرون )
معرفى (عزير) و بيان اينكه مراد يهود از اينكه گفتند (عزير پسر خداست ) چهبوده است
گفتار مسيحيان مبنى بر اينكه عيسى پسر خداست مشابه گفتار كفار در امم گذشته است
معناى (احبار) و (رهبان ) و اشاره به اينكه برخلاف نصارا، يهود جدا و واقعامعتقد به فرزندى عزير براى خدا نبوده اند
اطاعت بدون قيد و شرط و بالاستقلال همان عبادت و پرستش است و مختص به خداىسبحان مى باشد
لطافت تعبير از حال اهل كتاب به :( يريدون ان يطفؤ وا نور الله بافواههم )
اراده الهى بر انتشار دين اسلام در عالم بشريت تعلق گرفته است .
اشاره به اهميت اقتصاديات در نظام بشرى و وجه اينكه از ميان گناهان احبار و رهبان(اكل مال به باطل ) ذكر شده است
مواردى از تعديات مالى كشيشان
حكم حرمت كنز و احتكار ذهب و فضه مخصوص بهاهل كتاب نيست و معناى انفاق در راه خدا انفاق در مصالح و ضروريات دينى و اجتماعى است
بحث روايتى
رواياتى در مورد قتال با اهل كتاب و رواياتى در مورد اينكه مجوساهل كتاب هستند
چند روايت در مورد معناى اينكه يهود و نصارا احبار و رهبان را ارباب گرفتند
چند روايت در ذيل جمله : (ليظهره على الدين كله ) و تفسير آن به ظهور حضرتمهدى (ع )
رواياتى در ذيل آيه :(والذين يكنزون تاذهب والفضة ...) و استناد مستمر ابوذر بهاين آيه شريفه در برابر عثمان و معاويه و گنجينه داران
بررسى موضع ابوذر و بيان اينكه گفتار او نتيجه اجتهادش نبوده بلكه ماءخوذ ازرسول الله (ص ) بوده است
بيان فساد و ضعف دو روايتى كه در صدد مخدوش ساختن ابوذر است
گفتارى در معناى كنز
مفاسدى كه براندوختن و احتكار پول مترتب است
در مواردى كه انفاق ، مستحب يا مباح است چرابخل ورزيدن جائر نباشد؟
نقش مبرات و مستحبات مالى در حفظ اساس حيات مجتمع دينى و ايجاد نظام اسلامى
آيات 37 - 36 سوره توبه
ترجمه آيات
بيان آيات
مراد از ماههاى دوازده گانه در: (ان عدة الشهور عندالله اثنا عشر شهرا...) ماههاىقمريست
اشاره به حكم حرمت قتال در ماههاى حرام چهارگانه
معناى كلمه (كافه ) و جمله : (قاتلوا المشركين كافة كما يقاتلونكم كافة )
توضيح در مورد (نسى ء) كه در ميان عرب دوران جاهليت مرسوم بوده است
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل آيه : ان عدة الشهور عندالله ... و در مورد قانون نسيى ء)
آيات 48 - 38 سوره توبه
ترجمه آيات
بيان آيات
ملامت و سرزنش مؤ منين به جهت تثاقل و سستى نمودنشان به هنگام جنگ به اينكه مگربه حيات ناچيز دنيا قانع شده اند؟
اگر شما پيامبر (ص ) را يارى نكنيد، بدانيد كه خداوند وقتى كه مشركين او رابيرون كردند با انزال سكينه و جنود غيبى او را يارى نمود
چند دليل بر اينكه ضمير (عليه ) در جمله :(فانزل الله سكينة عليه ) به رسول (ص ) برمى گردد نه به صاحب(ابوبكر)
استدلال بعضى به جمله فوق براينكه سكينت بر ابوبكرنازل شده ، و چند اشكال بر آن استدلال
مراد از (كلمة الذين كفروا) و (كلمة الله ) در آيه شريفه
در راه جهاد عذر و بهانه نياوريد و به هر وسيله ممكن(امول و انفس ) جهاد كنيد
بيان اينكه عتاب در آيه : (عفا الله عنك لم اذنت لهم ) عتاب جدى نيست بلكه مفيدغرض ديگرى است
استدلالبه آيه فوق بر صدور گناه از رسول خدا (ص ) مردود است
خلاصه گفتار صاحب المنار در ذيل آيه فوق كه در آن عفو خدا ازرسول خدا (ص ) را مربوط به ترك اولى نمودن آن حضرت دانسته است
جواب به صاحب المنار و بيان اينكه عملرسول خدا (ص ) اولى و اصلح بوده است نه ترك اولى مفسده حضور منافقين در ميانصفوف مؤ منين مجاهد
يكى از علائم و نشانه هاى نفاق
مفسده حضور منافقين در ميان صفوف مؤ منين مجاهد
بحث روايتى
رواياتى در مورد كيفيت هجرت پيامبر (ص ) از مكه به مدينه و داستان غار و...
نقد و بررسى استدلال به آيه غار بر فضيلت ابوبكر
نقد و رد رواياتى كه مى گويند سكينت بر ابوبكرنازل شد
آماده شدن مسلمين براى جنگ با روميان و خطبه پيامبر (ص ) براى آنانقبل از حركت به سوى تبوك
چند روايت در ذيل آيه شريفه : (عفا الله عنك لم اذنت لهم ...)
داستان چند تن از مؤ منينى كه با تاءخير به لشگريان عازم تبوك پيوستند يا آنكهتخلف كردند و سپس توبه نمودند
آيات 63 - 49 سوره توبه
ترجمه آيات
بيان آيات
منافقين كه به گمان خود از ناملايمات فتنه احتمالى جنگ دورى مى گزينند در واقع ازنفاق و ضلالتشان در فتنه سقوط كرده اند و خود غافلند
خوشحالى منافقين از شكست مسلمين و بدحالى آنها از پيروزى مسلمين و جواباول به آنان
فقط اراده و مشيت خداوند جارى است و توكل و واگذارى امور به او جايى براى سروريا غم نمى گذارد.
جواب دوم به منافقين : (قل تربصون بنا الا احدى الحسينين )
انفاق منافقين مقبول نيست
شيفته اموال و اولاد بسيار منافقين مشو كه اموال و اولاد آنان مايه عذاب آنها است
مواد مصرف صدقات واجبه (زكوات )
وجوهى كه در توجيه ترتيب ذكر موارد هشتگانه مصرف زكات گفته شده
معناى جمله : (قل اذن خير لكم )
توضيح مراد از جمله : يؤ من بالله و يؤ من للمؤ منين )
عدم منافات بين اينكه پيامبر اسلام (ص ) رحمة للعالمين است و اينكه فقط براى مؤمنين رحمت است
بحث روايتى
روايتى در مورد كسانى كه در مورد تقسيم صدقات بين فقراء به پيامبر (ص )اعتراض كردند
(منهم من يلمزك فى الصدقات ...)
رواياتى درباره تقسيم صدقات واجب و مستحقين آن
كسانى كه در شمار (مؤ لفة قلوبهم ) بودند ورسول خدا (صلى الله عليه و آله ) از زكات به آنان پرداخت كرد
مواردى از پرداخت صدقه واجب در فرمايش امام صادق (ع )
چند روايت در ذيل آيه (يقولون هو اذن قل اذن خير لكم ...)
آيات 74 - 64 سوره توبه
ترجمه آيات
بيان آيات
بيان اين دسته از آيات مربوط به منافقين و توطئه آنها براىقتل پيامبر (ص ) در راه تبوك
نگرانى منافقين از جهت افشاء توطئه پليدشان توسطرسول الله (ص )
نگرانى منافقين از جهت افشاء توطئه پليدشان توسطرسول الله (ص )
اشكال دوم در ارتباط با آيه (يحزر المنافقون ...) و پاسخ هايى كه به آن داده شدهاست
جواب منافقين به سؤ ال از رفتار توطئه گرانه شان
معناى كلمه (طائفة )
مراد از ايمان منافقين در جمله : (لقد كفرتم بعد ايمانكم )
اشكالى به آيه در مورد عفو بعضى منافقين و عذاب بعضى ديگر و پاسخ به آن
اوصاف عمومى و جامع منافقين
بيان حالعامه مؤ منين
رضوان خدا، حقيقت رستگارى است و حتى در بهشت رضاى خدا نباشد بهشت هم عذابخواهد بود
مراد از جهاد با منافقين مقاومت و خشونت در برابر آنها است
بحث روايتى
روايات مختلفى كه در ذيل آيه : (يحذر المنافقون ...) و شاءننزول آن نقل شده اند
كداميك از روايات با آيات مورد بحث تطبيق مى كند؟
چند روايت در بيان مقصود از جمله : (نسواالله فنسيهم )
رواياتى در مورد خشنودى و رضاى الهى درذيل جمله : (و رضوان من الله اكبر)
آيات 80 - 75 سوره توبه
ترجمه آيات
بيان آيات
بيان حال دسته اى ديگر از منافقين كه از پرداخت زكات سرپيچى كردند
خلف وعده و دروغگويى از علل نفاق و نشانه هاى آن است . و بعضى از نفاق ها بعد ازايمان عارض مى شود
بحث روايتى
داستان (ثعلبة بن حاطب ) و نزول آيات مربوط به خوددارى از اداء زكات
رواياتى در مورد آمرزيده نشدن منافقين درذيل آيه : (استغفرلهم اولا تستغفرلهم ...) و بررسى آنها
آيات 96 - 81 سوره توبه
ترجمه آيات
بيان آيات
ادامه آيات مربوط به كسانى كه از رفتن به جنگ سرباز زدند و نكوهش و تهديدآنان به عذاب آخرت
نهى از نمازگزاردن بر جنازه منافقين و ايستادن در كنار گور آنان
بر خلاف منافقين ، مؤ منين به ماندن در خانه و شهر راضى نشدند بلكه بااموال و انفس خود به جهاد برخاستند
نكته موجود در جمله : (اعدّ الله لهم جنات ...) و اينكه ورود به جنت براى مؤ منينمجاهد مشروط به باقى ماندن آنان به صفاى ايمان و اصلاحاعمال است
مقايسه بين فقراء و تهيدستان كه آمادگى خود را براى جهاد اعلام نمودند، ودروغگويان منافق
كسانى كه حكم وجوب جهاد از آنها برداشته شده و معذور مى باشند
عذرخواهى منافقين از شما بعد از جنگ مسموع ومقبول نيست و نبايد از آنها راضى شويد
بحث روايتى
روايتى در ذيل آيه شريفه : (فرح المخلفون ...)
رواياتى در ذيل آيه اى كه از نمازگزاردن بر جنازه ميت منافق و حضور در كنار قبر اونهى مى كند (و لا تصل احد منهم )
بيان ضعف و جعلى بودن رواياتى كه حاكى از نمازگزاردن پيامبر (ص ) بر جنازهعبدالله بن ابى و حضور او در كنار قبر او و... مى باشد
چند روايت در مورد خوالف (كسانى كه با پيامبر به قصد تبوك نرفتند)
چند روايت در مورد بكائين (چند نفرى كه به سبب نداشتن مركب براى حضور يافتن درجنگ بسيار گريستند)
آيات 106 - 97 سوره توبه
ترجمه آيات
بيان آيات شريفه مربوط به وضع اعراب از لحاظ كفر و نفاق و ايمان
بيان آيات
معناى كلمه (اعراب ) و بيان اينكه باديه نشينان به سبب دروى از تمدن و علم وادب از معارف دينى دورتر بوده اند
تقسيم مؤ منين به سه گروه : سابقون اولون از مهاجرين و انصار و تابعين آنان بهاحسان . و بيان مراد از هر كدام
معناى اتباع به احسان در جمله : (والذين اببعوهم باحسان ) كه وصف طبقه سوم از مؤمنين است
حكم به فضيلت سابقون اولون از مهاجرين و انصار مقيد است به ايمان وعمل صالح
معناى رضايت مؤ منين از خدا و رضايت خدا از مؤ منين و بيان اينكه رضايت خدا از اوصاففعل او است نه از اوصاف ذاتش
مقصود از عذاب كردن منافقين در دو نوبت (سنعذبهم مرتين ) چيست ؟
امر به اخذ زكات از اموال مردم
گيرنده زكات خداست و تصدق و اداء زكات نوعى توبه است چنانچه توبه همصدقه اعمال است
توضيح درباره معناى آيه : (و قلاعملوا فسيرى الله عملكم و رسوله والمؤ منون ) و اينكه مخاطبين آن چه كسانى هستند ورؤ يت در آن به چه معنا است ؟
بحث روايتى
رواياتى در ذيل آيه شريفه : (و السابقون الاولون من المهاجرين والانصار...)
سخن (قرظى ) مبنى بر اينكه تمامى اصحاب پيامبر (ص ) آمرزيده اند و خوب وبدشان اهل بهشتند و نقد و رد آن سخن
رواياتى در ذيل آيه : (و آخرون اعترفوا بذنوبهم ...) و اينكه در مورد چه كسانىنازل شده است
چند روايت در ذيل آيه مربوط به زكات
چند روايت در ذيل آيه شريفه : (و آخرون مرجون لامرالله )
گفتارى پيرامون زكات و ساير صدقات (نظر اسلام درباره اجتماع و حقوق مالى آن ومزايا و ويژگيهاى نظام ماليه عمومى در اسلام )
آيات 110 - 107 سوره توبه
ترجمه آيات
بيان آيات
داستان بناى مسجد ضرار توسط منافقين و نهى خداوند پيامبر صلى الله عليه و آلهرا از نمازگزاردن در آن
بيان تفاوت در اساس و پايه زندگى مؤ منين و منافقين در قالبمثل
بحث روايتى
رواياتى در مورد بناى مسجد ضرار و نزول آيات مربوطه ، سازندگان آن مسجد وكسانى كه به دستور پيامبر (ص ) آن را ويران ساختند...
آيات 123 - 111 سوره توبه
ترجمه آيات
بيان آيات
وعده قطعى بهشت به كسانى كه در راه خدا با جان ومال خود جهاد مى كنند (ان الله اشترى )
وضع و وصف فردى و اجتماعى مؤ منين
سبب عدم جواز استغفار براى مشركين لغو بودن استغفار براى آنان است
علت وجوب تبرى از دشمنان خدا، و اشاره به عموميت اين حكم
وجه اينكه توبه (بازگشت ) خدا به پيامبر (ص ) و مهاجرين انصار،قبل از ذكر توبه خدا به سه نفرى كه از جنگ تبوك تخلف كردند در آيه وارد شده وبيان مراد از توبه خدا در اين موارد
بيان مقصود از توبه در هر يك از مواردى كه در آيات مورد بحث تكرار شده
معناى اينكه فرمود: با صادقين باشيد (...و كونوا مع الصادقين )
پاداش مجاهدان ، و مراد از جمله : (ليجزيهم الله احسن ما كانوا يعملون )
توضيح آيه نفر (فلولا نفر من كل فرقة منهم طائفة ...) و بيان آنچه كه از آناستنباط مى شود
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل برخى آيات گذشته )
روايتى درباره مشقات و سختى هايى كه مسلمانان در راه تبوكتحمل نمودند
آيات 129 - 124 سوره توبه
ترجمه آيات
بيان آيات
حال مؤ منين و منافقين در موقع نزول سوره قرآنى
هيچ سوره قرآنى بى اثر در دلها نيست ، قلب سليم را ايمان و سرور مى افزايد وقلب مريض را رجس و ضلالت
توصيف پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله به اينكه نسبت به هدايت مردم حرص واهتمام شديد دارد
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل آيات گذشته )
روايتى درباره نقض و تماميت ايمان و شدت و ضعف آن
روايتى در مورد پاك بودن پدران (ص ) از زنا

 


نام كتاب : تفسير الميزان جلد 10

نام نويسنده : علامه طباطبايي رحمه الله عليه

    
 

آيات 10 - 1 سوره يونس 3
ترجمه آيات
بيان آيات
كيفيت و مكان نزول سوره يونس و بيان غرض و آهنگ كلى اين سوره مباركه
اشاره به استعمال كلمه (آيه ) در مورد معانى ، اعيان واقوال
بيان مراد از (حكيم ) در: (تلك الكتاب الحكيم )
وحى مشتمل است بر انذار همه مردم و تبشير مؤ منين . و بيان معناى : (قدم صدق)
جواب خداى تعالى به ترديد و تعجب كفار ازنزول وحى و اينكه پيامبر (ص ) را ساحر مبين خواندند
معناى حق بودن معاد
استدلالاول بر اثبات معاد، به سنت جاريه الهيه بر اضافه رحمت تا تماميت وكمال موجودات
حجت دوم : اعمال فسط و عدل الهى ، با پاداش دادن به صالح و كيفر دادن صالح(ليجزى الذين آمنوا...)
حقانيت خلقت الهى در آفرينش آفتاب و ماه
معناى اختلاف ليل و نهار و حكمتهايى كه در آن وجود دارد
انكار لقاء اللّه و فراموشى روز حساب و دلبستگى به زندگى دنيا و اساس انكاردين مى باشد
مراد از هدايت مؤ منين به ايمانشان ، و اشاره به رابطه بين ايمان وعمل و آثار هر يك
محبت خالص مؤ منين به خداى تعالى ، تسبيح او، و تحيت و درود آنان به يكديگر درجنات نعيم
حمد و ستايش خداى تعالى فقط از بندگان مخلص خدا بر مى آيد
بحث روايتى
(رواياتى در مورد: (قدم صدق عند ربهم )، و تسبيح و حمد پروردگار توسطاهل بهشت )
توضيحى درباره معناى تسبيح و حمد خداى تعالى و بيانى درباره انقطاع تمامسخنان در دنيا جز ذكر: (الحمدلله )
سوره يونس ، آيات 14 - 11
ترجمه آيات
بيان آيات
وجه عدم شتاب خداوند در عذاب منكرين معاد
توجه انسان به خدا در زمان بلاها و ناملايمات زندگى
سبب ضلالت و طغيان كافران و غفلت ورزيدنشان از خداى تعالى
سوره يونس ، آيات 25 - 15
ترجمه آيات
بيان آيات
علت اينكه مشركين به رسولاللّه گفتند: (قرآنى ديگر بياور يا اين قرآن راتبديل كن )
و مراد آنان از اين درخواست و وجوهى كه در اين باره گفته شد است
جواب به درخواست مشركين و بيان اينكه پيامبر (ص ) حق و اختيارى در تعويض وتبديل قرآن ندارد
ظلمى بالاتر از افترا بستن به خدا يا تكذيب آيات او نيست
فلسفه بت پرستى و مبناى عقايد بت پرستان درباره بت ها و رد پندارهاىباطل آنان
توضيحى در مورد پيدايش اختلاف در ميان مردم و بوجود آمدن دو راه : هدايت و ضلالت
اقوال مفسرين در ذيل آيه شريفه : (و ما كان الناس الا امة واحدة فاختلفوا...)
سخن يكى از مفسرين در مورد جمله : (و لولا كلمة سبقت من ربك ) و بيان نادرستى آن
شرحى در مورد مكر مشركين در آيات خدا و مراد از: (اللّه اسرع مكرا)
معناى (دعا) و فرق آن با (ندا)و بيان مراد از دعا و دعوت خداى تعالى و دعا ودعوت بندگان
دعا و عبادت در حقيقت يكى هستند و دعاء بنده عبادت ، و عبادت او دعا است
معناى (سلام ) و اينكه سلام از اسماء خداى تعالى است و اشاره به وجه تسميهبهشت به (دارالسلام )
بحث روايتى
(رواياتى چند در مورد درخواست قرآنى ديگر توسط مشركين ، مكر كردن با خدا،دارالسلام و...)
سوره يونس ، آيات 30 - 26
ترجمه آيات
بيان آيات
پاداش نيكوكاران (حسنى ) و (زياده بر آن ) است و دچار تاريكى ظاهرى ومعنوى نمى شوند
كيفر بدكاران مساوى كار بدشان است ، ذليل هستند، چهره هايشان را سياهى پوشانيدهو خالد در آتشند
در روز قيامت بت ها و خدايان مشركين ، عبادت آنان را نفى مى كنند
نقد و رد نظريات مختلف برخى از مفسرين در مورد نفى عبادت مشركين
بحث روايتى
(چند روايت در مورد اينكه پاداش محسنين ، حسنى و زياده بر آن است و در مورد سياهىچهره بدكاران در روز قيامت )
آيات 36 - 31 سوره يونس 69
ترجمه آيات
بيان آيات
سه حجت قاطع بر ربوبيت خداوند متعال عليه مشركين
معناى رزاق بودن خداوند از آسمان و زمين ، و منظور از ملكيت گوشها و چشم ها در: (امنيملك السمع و الابصار)
معناى حيات (زنده بودن )، و اشاره به عموميت حيات بين حيوان و نبات
اينكه خداوند زنده را مرده و مرده را زنده بيرون مى كند، يعنى چه ؟
احتجاج براى توحيد خداوند در ربوبيت به اينكه تنها مدبر امور مردم و امور عالمپروردگار يگانه است
قضاء حتمى خداوند اين است كه فاسقان ايمان نخواهند آورد
گفتار بعضى از مفسران در مقصود از لفظ (كلمه ) در آيه شريفه رد آن
احتياج دوم براى توحيد خداوند، با استناد به مساءله ابداء و اعاده خلق
نكته و معناى لطيفى كه از جمله پرسشى : (افمن يهدى الى الحق احق ان يتبع ...)استفاده مى شود
نكته و معناى لطيفى كه از جمله پرسشى :(افمن يهدى الى الحق احق ان يتبع ...)استفاده مى شود
چند مطلب كه از آيه شريفه استفاده مى شود
معناى استثناء در: (امن لا يهدى الا ان يهدى ) واقوال نادرست برخى از مفسرين در اين باره
اشاره به اينكه هدايت به معناى ايصال به مطلوب ، شاءن انبياء و ائمه (ع ) است
آيات 45 - 37 سوره يونس 88
ترجمه آيات
بيان آيات
نفى شاءنيت مفترى بودن ، از قرآن كريم در جمله : (و ما كان هذا القرآن ان يفترى...)
مراد از: (الذى بين يديه ) و معناى : (تفصيل الكتاب ) و اشاره به وحدت همهاديان و اينكه اختلاف اديان در اجمال و تفصيل است
تحدى قرآن كريم به اينكه سوره اى مانند قرآن بياوريد اختصاص به سور معينىندارد
فقط به فصاحت و بلاغت قرآن تحدى نشده ، بلكه از لحاظ معنى و محتواى قرآن نيزمبارزطلبى شده است
تاءويل معارف و احكام قرآن از مقوله معانى الفاظ نيست . وجهل مشركين به اين تاءويل موجب تكذيب آنان شده است
تقسيم امت اسلام به دو گروه : ايمان آورندگان و ايمان نياورندگان فساد
مراد از اينكه در روز حشر، برانگيخته شدگان مى پندارند جز يك ساعت درنگ نكردهاند
آيات 56 - 46 سوره يونس
ترجمه آيات
بيان آيات
سنت الهى مبنى بر فرستادن رسول براى همه امم و قضاء به حق وعدل در بين مصدقين و مكذبين و نجات دادن گروهاول و عذاب و هلاك كردن گروه دوم
امت ها- همچون افراد - اجل و پايانى دارند و امم پيشين بعد ازارسال رسل و پيدايش اختلاف در ميان مردم ، با قضاء الهى معذب و منقرض شده اند
اين پندار غلط و خرافى كه عذاب دنيوى از امت اسلام برداشته شده با منطق اسلامسازگار نيست
سرزنش آنهايى كه از روى استهزاء شتاب درنزول عذاب را درخواست كردند
قول خداى تعالى و وعده او همان فعل محقق او است وقابل تخلف و ترديد نمى باشد (ان وعداللّه حق )
بحث روايتى
(دو روايت در ذيل آيات گذشته مربوط به عذاب )
آيات 70 - 57 سوره يونس
ترجمه آيات
بيان آيات
توضيح معناى مفردات آيه شريفه : (موعظه )، (شفاء لما فى الصدور)، (هدى) و (رحمت )
اشاره به معناى (رحمان ) و (رحيم ) و مراد از اينكه قرآن براى مؤ منين رحمت است
توصيف قرآن به بيان جامعى است براى همه آثار طيب و نيكوى قرآن كريم
مراد از فضل خدا و رحمت خدا در آيه شريفه :(قل بفضل اللّه و برحمته ...)
وجه اينكه از دادن روزى به (انزال ) روزى تعبير شده ، با اينكه رزق آدميان درزمين است
حكم خدا منطبق بر فطرت ، هماهنگ با نظام خلقت و همسوى حركت انسان به سوى هدفكمالى او است
معناى (ولايت ) و مراد از ولايت خدا
اشاره به مراتب ايمان و بيان اينكه خداى تعالى ولى مؤ منين است كه از مرتبه بالاىايمان برخوردارند
توجيه و توضيحى در مورد اينكه خداى ، ترس و اندوهى ندارند و بيان اينكه اطلاقجمله : (لاخوف عليهم و لا هم يحزنون ) شامل نفى ترس و اندوه هم در دنيا و هم در آخرتمى شود
بررسى سخن يكى از مفسرين درباره نفى ترس و اندوه اولياى خدا و رد آن گفته
تسلى دادن به پيامبر (ص ) كه از سخنان جاهلانه مشركين نرنجد زيرا (عزت از آنخداست ) و (خدا سميع و عليم است )
استدلال براى محال بودن فرزند داشتن خداى تعالى ، در برابر مشركين كه گفتند:(اتخذ اللّه ولدا)
بحث روايتى 140
چند روايت در مورد مراد از فضل و رحمت خدا در:(قل بفضل اللّه و برحمته ...)
رواياتى درباره معناى ولايت خدا و وصف اولياءاللّه
چند روايت در تفسير (بشرى ) داشتن اولياء اللّه در دنيا و آخرت (لهم البشرى فىالحيوة الدنيا و فى الاخرة )
چند روايت درباره رؤ يا و اقسام آن
آيات 74 - 71 سوره يونس
ترجمه آيات
بيان آيات
گفتگوى نوح (ع ) با قوم خود و...
بحث روايتى
(رواياتى درباره عالم ذر و كفر و ايمان انسان در آن عالم و توضيحى در اين باره )
توضيحى درباره تعبير (ضلال ) در مورد عالم ذر، در بعضى روايات
آيات 93 - 75 سوره يونس 156
ترجمه آيات
بيان آيات
وقايعى از سرگذشت ، پيغمبر اسلام (ص ) و مسلمين ، كه داستان موسى (ع ) بهوقايع آن اشاره دارد
گفتگوى موسى (ع ) با فرعونيان و...
بيان حقيقت سحر از زبان حضرت موسى (ع )
مراد از (ذرية من قومه ) كه به موسى (ع ) ايمان آوردند واقوال مفسرين در اين باره
دعاى بنى اسرائيل : (ربنا لا تجعلنا فتنة للقوم الظالمين ) دعا براى رفع ضعفو ذلت از خودشان بوده است
امر به خانه سازى براى بنى اسرائيل
دعاى موسى (ع ) عليه فرعون و فرعونيان پس از ياءس از هدايت آنان
استجابت نفرين موسى و هارون عليه فرعونيان
ايمان آوردن فرعون در آستانه هلاكت ، و مردود بودن ايمان و توبه او
اشاره به رابطه نفس و بدن و بيان اينكه انسانيت انسان به نفس او است و بدن ،مركب و ابزار كار نفس است
وجوهى كه در معناى : (ننجيك ببدنك ) گفته شده و بيان اينكه علت انتساب نجاتبه بدن فرعون ، اتحاد شديد بين نفس و بدن است
معناى (مبواء صدق ) كه در وصف مسكن بنىاسرائيل آمده است و اشاره به مفهومى كه از اضافه اشياء و مفاهيم به كلمه (صدق )،استفاده مى شود
آيات 103 - 94 سوره يونس 179
ترجمه آيات
بيان آيات
استشهاد از اهل كتاب براى اثبات حقانيت معارف قرآن مجيد
مراد از حتمى شدن كلمه پروردگار، كه در بيان علت زيانكارى مكذبين آمده است ، حتمىشدن عذاب آتش است بر آنها
سه نكته كه از آيات گذشته روشن گرديد
معناى استثناء (الا قوم يونس ) در آيه : (فلو لا كانت قرية آمنت ...)و اشاره بهبعض وجوهى كه در معناى اين استثناء گفته شده است
معناى اينكه هيچ كس جز به اذن خدا ايمان نمى آورد
در آيه شريفه : (و ما كان لنفس ...) از شك و ترديد (درمقابل ايمان ) به رجس و پليدى تعبير شده است
وعده خداوند به نجات دادن مؤ منين از امت اسلام ، همانطور كه پيامبران و مؤ منين از اممگذشته را نجات داد
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل آيه : (و ان كنت فى شك ...)، قوم يونس و...)
آيات 109 - 104 سوره يونس 194
ترجمه آيات
بيان آيات
مراد از شك داشتن مشركين در دين پيامبر (ص ) در آيه :(قل يا ايها الناس ان كنتم فى شك من دينى )
وجه اينكه از بين اوصاف خداى تعالى (ميراندن ) ذكر شده است
دو تعبير شريف در اين آيه شريفه
آيات 4 - 1 سوره هود 199
ترجمه آيات
بيان آيات
توحيد اصلى است متضمن تمامى تفاضيل و جزئيات معانى قرآن ، و تمامتفاضيل و فروع قرآن به آن اصل بر مى گردد
آهنگ و غرض كلى سوره هود و كيفيت و مكاننزول آن
معناى احكام و تفصيل و اينكه آيات قرآن محكم بود ومفصل گشت (احكمت آياته فصلت )
مفاد كلى آيه و دو نكته اى كه از آن استفاده مى شود
اقوال مختلف مفسرين درباره مراد از احكام وتفصيل آيات ، و بيان نادرستى آن اقوال
آيه : (الا تعبدوا الا اللّه ...) مفسر محكم ومفصل بودن آيات قرآن است
دعوت به توحيد در عبادت و طلب آمرزش از خداوند در آيه شريفه
مراد از توبه در: (و ان استغفروا ربكم ثم توبوا اللّه ) ايمان است
نتيجه توحيد، استغفار و ايمان ، زندگى خوب و حيات طيبه دنيوى است
معناى اينكه (خداوند به هر داراى فضلى فضلش را مى دهد) و اشاره به اينكه فقطدين توحيد است كه افراط و تفريط روابط اجتماعى راتعديل مى كند
هر كس در جايى كه لايق آنست قرار داده مى شود
بيان نادرستى سخن يكى از مفسرين در ارتباط با: (يمتعكم متاعا حسنا)
آيات 16 - 5 سوره هود 216
ترجمه آيات
بيان آيات
پنهان شدن مشركين براى پرهيز از روبرو شدن با دعوت پيامبر (ص )
خداوند متعال ضامن رزق همه جنبندگان است
روزى دادن از افعالمختص خدا و حقى است كه برخورد واجب كرده است
معناى (سماء) و مراد از (سموات )
منظور از خلقت سموات و ارض در شش روز (هو الذى خلق السموات و الارض ستة ايام )
معناى جمله : (و كان عرشه على الماء)
امورى كه در قرآن به عنوان هدف از خلقت ، از آنها ياد شده و از آن جمله است آزمايش وتميز نيكوكار از بدكار
استنتاج وجود ملائكه قبل از خلقت آسمانها و زمين ، از جمله : (و كان عرشه على الماء)و بررسى و رد اساس و مبناى اين نظر
جهات حسن و مصلحت بر اراده و افعال ما حاكم است و خداوندجل شاءنه تحت تاءثير و حكومت آن جهات و هيچ چيز ديگر نيست
مراد از كفار از اينكه مساءله معاد و بعث بعد از مرگ سحر خواندند
مقصود از كلمه امت در آيه : (و لئن اخرنا عنهم العذاب الى امة معدودة ) و وجوهى كهدر معناى آن گرفته شده است
هر نعمتى كه خدا اعطا مى كند، رحمتى از او است و بشر طلبكار آن نبوده تا با گرفتنآن نوميد شده ، كفران بورزد
عذابى كه كفار آنرا مسخره مى كردند آنان را فرا خواهد گرفت
هر نعمتى كه كه خدا عطا مى كند، رحمتى از اوست و بشر طلبكار آن نبوده تا باگرفتن آن نوميد شده ، كفران بورزد
انسان تنگ نظر و كوته بين است ، در شدت و بلا، نوميد و كفور و در نعمت و رفاه ،سرمست و بالنده است . جز صابران نيكوكردار...
صبر و عمل صالح انسان را از آن دو طبيعت مذموم مى رهانند، و صبر وعمل صالح منفك از ايمان نيستند
توضيح درباره خطاب به رسول خدا (ص ) در: (فعلك تارك بعض ما يوحى اليك...) و معنايى كه از اين خطاب فهميده مى شود
مثالى براى فهم وجه خطاب مذكور و اينكه در آن خطاب بطور جدىاحتمال ترك ابلاغ ، داده نشده
چون و چراى كفار درباره نزول قرآن و جواب خداى تعالى به آنان
اگر مى پنداريد قرآن افتراء بسته بر خدا است ، شما نيز از عهده اين افتراءبرآييد!
شرحى در مورد اينكه تحدى و مبارزه طلبى قرآن ، همه جانبه است و علاوه بر فصاحتو بلاغت شامل معانى و معارف قرآن نيز هست
سه وجه در بطلان قولمذكور
بررسى پاسخ ‌هايى كه به اشكال مربوط به اينكه چرا در آغاز، به يك سوره وسپس به ده سوره تحدى شده است ، داده اند
پاسخ مفسرى كه سوره مورد بحث در تحدى را منحصر به سوره هاى طولانى مىداند.
پاسخ ما به اشكال مربوط به اختلاف در پيشنهادهاى قرآن در مواردى كه تحدى ومبارزه طلبى كرده است
مقصود از بلاغت قرآن ، بلاغت مصطلح بين علماء بلاغت و ادب نيست
اختلاف در موارد تحدى ، به اختلاف در اغراض و خصوصيات آن موارد برمى گردد
عدد ده در: (فاءتوا بعشر سور مثله ) خصوصيتى ندارد و دلالت بر كثرت و تعدددارد
طرح اين اشكال كه صرف ناتوانى بشر در آوردنمثل قرآن ، دليل بر آن نمى شود كه قرآن از ناحيه خدا است . و پاسخ بدان
با عجز خود و اسبابى كه بدان معتقديد، از آوردنمثل قرآن ، راهى جز يقين به الهى بودن قرآن نمى ماند
معناى اينكه : (قرآن به علم خدا نازل شده ) و وجوهى كه در اين باره گفته شدهاست
بيان اينكه خطاب در جمله : فهل انتم مسلمون ) متوجه مشركين است و رد سخنان ديگرىكه در اين باره گفته شده است
مراد از توفيه اعمال(اعمال آنان را به آنان برمى گردانيم ) و بيان اينكه نتيجهعمل تابع اسباب و عوامل پديد آورنده عمل است
بحث روايتى
(شامل رواياتى در ذيل آيات گذشته )
رواياتى در مورد رزاق بودن خداى تعالى و تقدير روزى براى همه
دو روايت از امام باقر و امام صادق (عليهما السلام )، مربوط به طلب روزىحلال از راه كار و تلاش
چند روايت درباره خلقت آسمانها و زمين و جمله : (و كان عرشه على الماء)
رواياتى در ذيل جمله : (ليبلوكم ايكم احسن عملا) و بيان مراد از نيكوكارتر بودن.
دو روايت درباره اينكه مراد از (امت معدوده ) در آيه شريفه ، امام زمان (ع ) و اصحاباويند
روايتى در مورد تقسيم امت محمد (ص ) در روز قيامت به سه دسته و حبطاعمال دو د دو دسته از آنان
آيات 24 - 17 سوره هود 269
ترجمه آيات
بيان آيات
معناى (بينه ) و موارد اطلاق و استعمال آن
بينه در آيه : (افمن كان على بينه من ربه ...) به معناى بصيرت الهى است و جملهمذكور منطبق بر رسول خدا (ص ) است
معناى شاهد در: (و يتلوه شاهد منه ) و اثر شهادت در اعتماد به مورد شهادت و ايمانبه آن
اشاره به انطباق (شاهد منه ) در آيه شريفه با امير المؤ منين (ع ) و وجوه ديگرىكه مفسرين درباره مراد از شاهد گفته اند
قرآن چيز نوظهورى نيست و پيش از آن ، كتاب موسى (ع )نازل شده ، كتابى كه امام و رحمت بود
خطاب به مشركين : اين شما هستيد كه به خدا افتراء مى بنديد
توضيح : مراد از اينكه در قيامت مشركين بر پروردگارشان عرضه مى شوند
تمامى منحرفين از راه حق ، ستمكار و مفترى بر خدايند
مشركين و كفار با كفر خود و جز خدا را ولى گرفتن ، از قدرت و سلطه خداى تعالى وولايت او خارج نگشته اند و عذابشان ؛ برابر مى شود
توضيحى درباره اينكه كفار آيات خدا را نمى بينند و انذارها و تبشيرها را نمىشنوند
وجوه ديگرى كه مفسرين در معناى جمله : (و ما كانوا يستطيعون السمع و ما كانوايبصرون ) گفته اند
معناى خسران نفس و ضلال گم شدن متريات و مراد از اينكه كفار در آخرت (اخسرون) هستند
معناى (اجابت )و مراد از اخبات مؤ منينى بسوى خدا
وصف (واجتنبوا ربهم ) به طايفه خاصى از مؤ منين اشاره دارد.
بحث روايتى
روايات متعددى درباره انطباق جمله : (افمن كان على بينه من ربه و يتلوه شاهد منه )بر رسول خدا (ص ) و امير المؤ منين (عليه السلام )
رد سخن مغرضانه صاحب المنار
روايتى درباره معناى : (واخبتوا الى ربهم ) 292
آيات 35 - 25 سوره هود 293
ترجمه آيات
بيان آيات
نوح (ع ) نذير مبين بوده و رسالتش بازداشتن مردم از عبادت غير خدا و انذارشان ازعذاب بوده است
انگيزه بت پرستى قوم نوح (ع ) و محاجه آن جناب با آنان در سطح فهمشان
خروج از اسلام ، خروج از نظام آفرينش است و عذاب و هلاكت در پى دارد
دليلاول توانگران و اشراف قوم نوح (ع ) كه در رد دعوت آن حضرتاستدلال كردند به اينكه او نيز چون آنان بشر است
استدلال دوم قوم نوح (ع ) در رد دعوت آن جناب به اينكه افراد پا برهنه و مستمند وپست به تو ايمان آورده اند!
سومين سخن نوح (ع ) خطاب به نوح و پيروانش : ما شما را دروغگو مى پنداريم
پاسخ حضرت نوح (ع ) به استدلال كفار
جواب نوح (ع ) به استدلال اول قوم خود گفتند: (ما نراك الا بشرا مثلنا)
نفى اجبار و اكراه در دين ، در شريعت نوح كه كهن ترين شرايع است تشريع شدهبود
جواب نوح (ع ) به اين سخن قوم خود كه مؤ منين با او را پست و ضعيف توصيف كردند،به اينكه او آنان را خود نمى راند و حساب همه با خدا است
پاسخ نوح (ع ) به اين حجت اشراف قوم خود كه به نوح (ع ) و پيروانش گفتند ما درشما برترى و فضلى بر خود نمى بينم
پندارهاى جاهلانه عوام الناس درباره انبياء (ع ) و توقعات نابجايشان از آنان
گفتارى فلسفى و قرآنى
(پيرامون قدرت انبياء و اولياء به اذن خدا، و عدماستقلال ممكنات از واجب الوجود، نه در ذات و نه در آثار)
ديدگاه اشراف قوم نوح (ع ) درباره تقيسيم جامعه به دو طبقه بالا و پايين و مبارزهنوح (ع ) با اين اعتقاد باطل
ملاك فضيلت ، پاكى نفس و صفاى باطن است نه امتيازات و برتريهاى مادى و ظاهرى
سخن آخر قوم نوح (ع ) به آن جناب : (اگر از راستگويان هستى ، عذابى را كه وعدهمى دهى بياور!)
جواب نوح (ع ): من اختيار ندارم ، آوردن عذاب به دست خدا است و بسته به مشيت او مىباشد
معناى (غى ) و فرق بين اغوا و اضلال و معناى اراده و اشاره به تفاوت بين اراده ماو اراده خدا
بيان جواز انتساب اغواى مجازاتى به خداى تعالى و اشاره به اينكه غذا باستيصال قوم نوح (ع ) مسبوق به اغواى خداوند بوده است
وجوه ديگرى كه در معناى جمله : (ان كان اللّه يريدان يغويكم ) گفته شده است
مشابهت و همانندى احتجاجات نوح (ع ) با قوم خود، با احتجاجات پيغمبر گرامى اسلام(ص ) با مشركين زمان خود
بحث روايتى
(دو روايت در ذيل آيه : (لا ينفعكم نصحى ...) و (ام يقولون افتريه ...))
آيات 49 - 36 سوره هود 331
ترجمه آيات
بيان آيات
قطع اميد از ايمان آوردن قوم نوح (ع )
مراد از خطاب خداوند به نوح (ع ): كشتى را پيش چشمان ما و به وحى ما بساز و...
مسخره كردن قوم نوح (ع )، كشتى ساختن او را و جواب آن حضرت به آنان
معناى جمله : (و فار التنور) و اقوال مختلفى كه در معناى تنور و فوران آن گفتهاند
معناى جمله : (بسم اللّه مجريها و مرسيها) و احتمالاتى كه درباره مفردات اين جمله ومعناى آن ذكر شده است
گفتگوى نوح (ع ) كه از كفر درونى پسرش اطلاع نداشت ، با او
اتمام عذاب ، و امر تكوينى خداى تعالى به سكون و آرامش زمين و آسمان (يا ارضابلعى ماءك و...)
نكات ادبى و بلاغت شگفتى كه در آيه : (وقيل يا ارض ابلعى ماءك و يا سماء اقلعى ...) ديده مى شود
دلسوزى نوح (ع ) براى پسرش - در قالب استفسار از خداى تعالى - و ادبى كهآن حضرت در سخن گفتن درباره پسرش ، در برابر احكم الحاكمين به كار برده است
مراد از اينكه پسر نوح (ع ) از اهل آن حضرت نبوده است (انه ليس من اهلك )
چند قول ديگر پيرامون مراد از جمله : (انهعمل غير صالح )
منظور از اينكه پسر نوح (ع )، عملى غير صالح است (انهعمل غير صالح )
نمونه هايى از نهى از عملى كه واقع نشده است
بيان اينكه اين كلام نوح (ع ) كه به خدا عرض كرد: (و الا تغفر لى و ترحمنى اكنمن الخاسرين ) اظهار شكر است
خطاب و امر به هبوط به نوح (ع ) و همراهانش ، دومين امر به هبوط به بشر، بعد ازامر به هبوط آدم (ع ) بوده است
مراد از جمله : (و على امم ممن معك ) در خطاب خداوند به نوح (ع )
بحث روايتى
(رواياتى در مورد داستان نوح و قوم او، درذيل آيات شريفه گذشته )
داستان حضرت نوح (ع ) از زبان مبارك امام صادق (ع )
روايتى در ارتباط با فوران تنور از امير المؤ منين (ع )
دو روايت از امام باقر (عليه السلام ) درباره حضرت نوح (ع ) و شريعت او
رواياتى درباره پسر نوح (ع ) و تفسير اينكه به نوح (ع ) فرمود: او ازاهل تو نيست و عمل غير صالح است
چند بحث قرآنى ، روايتى ، تاريخى و فلسفى پيرامون داستان نوح (ع )
1 - اجمالى از اصل داستان
2 - داستان نوح (عليه السلام ) در قرآن - انحراف تدريجى بشر از فطرتانسانى و پيدايش اختلاف طبقاتى بعد از حضرت آدم (ع ) و بعثت و رسالت حضرت نوح(ع
دين و شريعت نوح (ع )
زحمات طاقت فرسايى كه آن حضرت در كار دعوتمتحمل شد
مدت زيستن نوح (ع ) در ميان قوم خود
كشتى ساختن آن حضرت
نزول عذاب و آمدن طوفان
پايان ماجرا و پياده شدن نوح و همراهانش از كشتى
داستان پسر غرق شده نوح (ع )
3- خصايص نوح (ع ): اولين پيامبر اولوالعزم ، پدر دومنسل حاضر بشر و...
4- داستان آن حضرت در تورات فعلى
موارد مخالفت و تفاوت داستان نوح (ع ) در تورات با آنچه در قرآن آمده است
5 - داستان طوفان نوح (ع ) در تواريخ و اسطوره هاى سايرملل
6- آيا نبوت نوح (ع ) جهانى و براى همه بشر بوده است ؟
شرحى در مورد نبوت و بعثت انبياء و جواب به بعضاهل سنت كه منكر عموميت رسالت نوح (ع ) هستند
انسان در مسير كمالى خود (به طبع ثانوى ) ناچار از حيات اجتماعى و تعاونى است
ضرورت وجود قانون در حيات اجتماعى بشر
علاوه بر بهره مندى او از عقل و تفكر، هدايت تشريعى انسان از راه وحى و نبوت ،براى رسيدن به كمال و سعادت ضرورى و لازم است
عمل نكردن بشر به تعاليم وحى ، نمى توانددليل بر لغو بودن ارسال رسل و انزال كتب باشد
شريعت نوح (ع ) كه نخستين شريعت الهى بوده ، لزوما جهانى و همگانى بوده است
آيا طوفان نوح همه كره زمين را دربرگرفت ؟ سخن صاحب المنار در اين باره
بيان نادرستى سخن صاحب المنار و اشاره به اينكه آيات قرآنى ظاهر در اين است كهطوفان نوح همه زمين را فرا گرفته بوده است
اجمالى از برخى مباحث زمين شناسى در چندفصل
1- زمين هاى رسوبى
2- عاملپيدايش قشرها و طبقات زمين ، همان طبقات رسوبى بوده اند
3- توسعه و گسترش درياها به علت سرازير شدن سيلابها به طرف آنها
4- در عهد طوفان چه عواملى باعث زياد شدن آبها و شدتعمل آنها شدند؟
5 - نتيجه بحث و انطباق مباحث گذشته از زمين شناسى با وقوع طوفان نوح
8 - عمر طولانى نوح (ع )
9- كوه جودى كجا است ؟
و چرا حيوانات هم دچار طوفان شده اند؟
گفتارى در چند فصل ، پيرامون پرستش بت ها
1 - گرايش و اطمينان انسان به حس و تمايل او به تشبيه وتمثيل غير محسوس به محسوس
2 - توجه به خدا از راه عبادت ، بر مبناىاصل كلى و فطرى خضوع ضعيف در برابر قوى
در قرآن كريم ، نهى از پرستش اصنام و آلهه ، مترتب بر اثبات ضعف و ناتوانىآنها است
3 - وثنيت از كجا سرچشمه گرفته و به چه صورت آغاز شد؟
4- چرا براى ارباب انواع و خدايان ديگر مجسمه ساختند ولى براى خداى تعالىمجسمه نساختند؟
5 - وثنيت صائبه
6 - وثنيت برهميه
7 - وثنيت بودايى ، شخصيت و تعاليم بودا
8 - وثنيت عرب
9- دفاع اسلام از توحيد و مبارزه اش با وثنيت
10 - بناى سيره رسول خدا (ص ) بر توحيد و نفى شركاء
بحثى ديگر در ادامه بحث سابق
1- تناسخ در نظر وثنى مذهبان
2 - سرايت شرك در عبادت از وثنى ها به ساير اديان
3 - اسلام گرايش به وثنيت و شرك را چگونه اصلاح كرد؟
4- پاسخ به يك شبهه در مورد توسل به معصومين و اولياءاللّه (عليهم السلام ) واظهار محبت به ايشان
فرق بين شرك و استشفاع
آيات 60 - 50 سوره هود 440
ترجمه آيات
بيان آيات
سخنان جناب هود (عليه السلام ) به قوم خود (قوم عاد)
معناى (فطر) و (فطرة اللّه ) و فرق بين (فطرت ) و (خلق )
سخن هود به قومش : اگر بسوى خدا برگرديد باران رحمتش را بر شمانازل مى كند
اعمال صالح باعث ازدياد خيرات و نعمتهاات واعمال زشت بلا و محنت و بدبختى در پى دارد
جواب رد قوم هود به آن حضرت
تحدى : پاسخ هود به قوم خود
هود (ع ) در ادامه پاسخ به جدال كافران : من بر خداتوكل مى كنم
معناى اين سخن هود (ع ) به قوم خود كه گفت : (و يستخلف ربى قوما غيركم و لاتضرونه شيئا)
اشاره به اينكه عصيان و نافرمانى در برابر يك پيغمبر، عصيان در برابر همهپيامبران به شمار مى رود
سه خصلت قوم هود كه به خاطر آن ملعون دنيا و آخرت شدند: انكار آيات الهى ،نافرمانى انبياء و اطاعت از جباران
بحث روايتى
(روايتى در تفسير جمله : (ان ربى على صراط مستقيم ) و اشاره به روايات راجعبه قوم هود)
گفتارى پيرامون داستان هود،قوم عاد، تكذيب هود ونزول عذاب
شخصيت معنوى هود (عليه السلام )
آيات 68 - 61 سوره هود 459
معناى (انشاء) و (استعمار) در جمله : (هو انشاءكم من الاءرض و استعمركمفيها)
استدلال براى عدم جواز عبادت غير خدا به : وجود ارتباط بين خالق و خلق ، نزديكبودن خدا به انسان و نفى استقلال اسباب
پاسخ قوم ثمود به دعوت صالح (ع )
قوميت پرستى ، و مليت گرايى ، و ادعاى شك و ترديد داشتن ، دو حجت قوم ثمود، در رددعوت جناب صالح (ع )
جواب صالح (ع ) به دلايل قوم خود و معناى جمله : (فما تزيدوننى غيرتسخير)
بحث روايتى
(روايتى درباره داستان ناقه صالح و كشتن آن و هلاكت قوم ثمود)
گفتارى درباره داستان صالح (ع ) در چندفصل ،
1 - ثمود، قوم صالح
2 - بعثت صالح (عليه السلام )
3 - شخصيت صالح (عليه السلام )
آيات 76 - 69 سوره هود
بيان آيات
بشارت به همسر ابراهيم (ع ) به تولد اسحاق
معناى جمله : (قالوا سلاما قال سلام ) كه سلام فرشتگان ماءمور عذاب قوم لوط (ع) به ابراهيم (ع ) و جواب او را حكايت مى كند
بيان عدم منافات انتساب ترس به ابراهيم (ع )، با عصمت آن حضرت
معناى ضحك همسر ابراهيم (ع ) (فضحكت ) و وجوهى كه درباره آن گفته شده است
وجه تسميه (يعقوب ). شگفت زده شدن همسر ابراهيم (ع ) از بشارت بچه دار شدن
مجادله و گفتگوى ابراهيم (ع ) براى رفع عذاب از قوم لوط (ع )
بيان علت مجادله ابراهيم (ع ) درباره قوم لوط با فرشتگان و پاسخ فرشتگان بهمجادله او
بحث روايتى
(رواياتى در تفسير آيات مربوط به فرشتگان وارد بر ابراهيم (ع )، بشرى ومجادله ابراهيم (ع )
روايتى در شاءن نزول آيات مربوط به قصه بشرى و مجادله ابراهيم (ع ) و بيانضعف آن
اشاره به اينكه خصوصيات روحى نيز همچون خصوصيات جسمىقابل توارث است
گفتارى پيرامون داستان بشرى و بررسى مفاد آيات مباركه اى كه در سور مختلفه دراين باره آمده است
بشارت در هر چهار سوره مربوط به تولد اسحاق است نهاسمائيل
سبب و علت مجادله ابراهيم (ع ) با ملائكه
آيات 83 - 77 سوره هود
ترجمه آيات
بيان آيات
مراد از (بناتى ) و (اطهرلكم ) در سخن لوط (ع ) به قوم خود: (هؤ لاءبناتى هن اطهرلكم )
معناى جواب قوم لوط (ع ) به او، كه گفتند: (تو مى دانى كه ما، در دختران تو حقىنداريم ...) و وجوهى كه در مورد آن گفته شده است
توضيح اين كلام لوط (ع ) كه بعد از ماءيوس شدن از انصراف قوم خود گفت : (لوان لى بكم قوة او آوى الى ركن شديد). و اقوال مختلف در اين باره
فرشتگان ماءمور عذاب ، خود را معرفى كرده ، به لوط (ع ) مى گويند از آن سرزميندور شود
عذاب و هلاك قوم لوط (ع ) با زيرورو شدن زمين و بارش سنگ
تهديد همه ستمكاران به نزول عذابى همانند عذاب قوم لوط (ع ) بر آنان
بحث روايتى
(رواياتى درباره قوم لوط، فرشتگان ميهمانان لوط و داستان هلاكت قوم او)
داستان لوط (ع ) و قوم او از زبان امام باقر عليه السلام
بررسى روايتى كه متضمن بيان كيفيت مخصوصى در مورد زيرو رو شدن سرزمين قوملوط (ع ) است و بيان ضعف آن
سخن صاحب المنار در رد آنچه درباره كيفيت زيرو رو كردن سرزمين قوم لوط (ع )توسط جبرئيل ، نقل شده است
نقاط ضعف در سخنان صاحب المنار
حجت اخبار مربوط به مسائلى كه موضوع حكم تكليف نيستند، تعبدپذير وقابل جعل شرعى نيست
توجيه مراد از (ركن شديد) كه لوط (ع ) تمناى وجود آنرا در خانه اش مى كرد
گفتارى در چند فصل پيرامون داستان لوط (ع ) و قوم او.
1 - داستان قوم لوط در قرآن
2 - عاقبت امر قوم لوط (ع )
3 - شخصيت معنوى لوط (ع )
4 - داستان لوط و قوم او در تورات
نقاط تفاوت بين داستان قوم لوط در تورات فعلى و آنچه در قرآن كريم آمده است
آيات 95 - 84 سوره هود
ترجمه آيات
بيان آيات
مبعوث شدن شعيب (ع ) به سوى قوم خود، و رساندن پيام : خدا را پرستش كنيد و كمفروشى نكنيد!
بيان اهميت معادلات و مبادلات مالى در حيات اجتماعى انسان ، و آثار سؤ كم فروشى
سودهاى حاصل از كم فروشى و تضييع حقوق ديگران براى مؤ منين ، خير بشمار نمىرود. بلكه بهره خدايى و رزق حلال (بقية اللّه ) براى مؤ منان بهتر است
استناد قوم شعيب (ع ) به : آزادى فكر و انديشه ، سنن ملى و مالكيت شخصى ، در رددعوت آن حضرت
چند نكته
جواب شعيب (ع ) به اتهامى كه قومش با او زدند كه تو مى خواهى آزادى ما را سلبكنى
توضيحى در مورد آزادى انسان و اينكه حيات اجتماعى انسان ، آزادى هاى فردى را محدودمى كند
نشانه صدق مصلحان الهى اينست كه چيزى از پيش خود نمى گويند و خود بدانچه مىگويند عمل مى كنند. بنابراين سالب آزادى ديگران نيستند
گفتارى پيرامون آزادى انسان
(آزادى تكوينى و تشريعى و بيان اينكه آزادى انسان متاءثر مى شود از: اسباب وعلل ، و حيات اجتماعى و مدنى )
هشدار شعيب (ع ) به قوم خود، از رسيدن عذاب
هشدار شعيب (ع ) بعد از درماندن در مقابل او، به او گفتند: تو را ضعيف و بى ياور مىبينيم ، و او را تهديد به قتل كردند!
بحث روايتى
(رواياتى در ذيل آيات مربوط به شعيب (ع ) و قوم او)
روايتى درباره توفيق الهى و توضيح مراد از آن
گفتارى پيرامون داستان شعيب (ع ) و قوم او در قرآن كريم .
شعيب ، سومين پيامبر عرب
2 - شخصيت معنوى شعيب (ع )
3 - نظر تورات درباره آن حضرت
آيات 99 - 96 سوره هود
ترجمه آيات
بيان آيات
مراد از ارسال موسى (ع ) با آيات و سلطان مبين
معناى جمله : (بئس الورد المورود) كه فرعون ، پيروان خود را بدان وارد مى كند
مراد از: (و اتبعوا فى هذه لعنة و يوم القيمة بئس الرفد المرفود)

+ نوشته شده در  پنجشنبه بیست و یکم مرداد 1389ساعت 2:26  توسط حسین  |